Το 1945 ο γιατρός Hunter H. Comly δημοσίευσε στην Εφημερίδα της Αμερικανικής Ιατρικής Ένωσης μια αναφορά που έμελλε να γίνει ορόσημο: ένα υγιές κορίτσι άρχισε να κάνει εμετό, να κλαίει και να μην παίρνει βάρος· δύο μέρες μετά τη δεύτερη επίσκεψη στο νοσοκομείο, οι γονείς το ξαναπήγαν εκεί γιατί ήταν νυσταγμένο και το δέρμα του γινόταν μπλε. Ο Comly συνέδεσε αυτό που ονομάστηκε «σύνδρομο του μπλε μωρού» με νιτρορύπανση σε νερό πηγαδιών κοντά σε αγροκτήματα.
Η πάθηση, η μεθαιμοσφαιριναιμία, πλήττει μια πρωτεΐνη που βοηθά τα ερυθρά αιμοσφαίρια να μεταφέρουν οξυγόνο· η έλλειψη οξυγόνου κάνει το δέρμα, τα χείλη και τα νύχια να γίνονται μπλε. Υπάρχει αντίδοτο, το μπλε του μεθυλενίου, αλλά οι γιατροί χρειάστηκαν εβδομάδες για να καταλάβουν ότι το μόνο που άλλαζε μεταξύ σπιτιού και νοσοκομείου ήταν το νερό με το οποίο αραίωναν το γάλα. Ο πατέρας επέμεινε να φέρει δείγμα από το πηγάδι, και αυτή η «τρελή θεωρία», όπως γράφει ο Comly, έδωσε την απάντηση.
Τα επόμενα χρόνια καταγράφηκαν πολλά κρούσματα. Στη Μινεσότα, μεταξύ 1947 και 1949, μετρήθηκαν 139 περιπτώσεις μεθαιμοσφαιριναιμίας με 14 θανάτους. Μια έρευνα του υγειονομικού μηχανικού Graham Walton το 1951 μέτρησε εκατοντάδες διαγνώσεις σε αρκετές πολιτείες και 39 θανάτους, ενώ τοπικές εφημερίδες παρότρυναν τους γονείς να ελέγχουν το νερό πριν το αναμείξουν με βρεφικό γάλα.
Ο Comly είχε προτείνει ήδη από το 1945 το νερό για βρέφη να μην ξεπερνά τα 10 έως 20 μέρη στο εκατομμύριο νιτρικού αζώτου. Το 1962 η Υπηρεσία Δημόσιας Υγείας των ΗΠΑ υιοθέτησε τελικά το όριο των 10 χιλιοστογράμμων νιτρικού αζώτου ανά λίτρο, αναγνωρίζοντας την αβεβαιότητα των δεδομένων. Το 1974, με τον Νόμο για το Ασφαλές Πόσιμο Νερό, ο νέος Οργανισμός Προστασίας του Περιβάλλοντος (EPA) ανέλαβε να θέτει εθνικά πρότυπα υγείας. Το 1975, στην αιτιολόγηση του προτύπου, παρέπεμψε και πάλι στους Comly και Walton.
Η γεωργία ήταν από την αρχή στο επίκεντρο. Ο Comly σημείωνε ότι όλα τα πηγάδια με κυάνωση βρίσκονταν κοντά σε στάβλους και αποχωρητήρια, και ο Walton ανέφερε ότι 83 από τα 129 πηγάδια κρουσμάτων ήταν σε απόσταση μικρότερη των περίπου 15 μέτρων από πηγές ζωικής ή ανθρώπινης μόλυνσης. Οι αγρότες όμως εξαρτιόνταν όλο και περισσότερο από αζωτούχα λιπάσματα και εντατική εκτροφή ζώων, και η βιομηχανία αντέδρασε στην κριτική.
Σήμερα η Αϊόβα έχει σχεδόν 11.000 βιομηχανικές μονάδες ζώων που παράγουν περισσότερα από 170 δισεκατομμύρια λίβρες κοπριάς. Τα νιτρικά εξακολουθούν να είναι διαδεδομένα, και πολλοί κάτοικοι θεωρούν κρίση τα αυξανόμενα ποσοστά καρκίνου. Έρευνες δείχνουν ότι ακόμη και επίπεδα εντός του ομοσπονδιακού ορίου συνδέονται με αυξημένη πιθανότητα πρόωρου τοκετού και χαμηλού βάρους γέννησης, ενώ ο Διεθνής Οργανισμός Έρευνας για τον Καρκίνο έχει χαρακτηρίσει τα νιτρικά και νιτρώδη υπό συνθήκες «πιθανώς καρκινογόνα».
Η αναθεώρηση του ορίου έχει κολλήσει. Ο EPA ανακοίνωσε επανεξέταση το 2017, αλλά εμποδίστηκε από την πρώτη κυβέρνηση Τραμπ· ξεκίνησε ξανά επί Μπάιντεν το 2023, όμως το 2025 η νέα κυβέρνηση Τραμπ κατάργησε το αρμόδιο γραφείο. Εκπρόσωπος του EPA λέει ότι το όριο δεν ήταν υποψήφιο για αναθεώρηση με βάση τις διαθέσιμες πληροφορίες.
«Έχουμε μείνει κολλημένοι από το 2010, τη χρονιά που γεννήθηκε η κόρη μου. Είναι τρελό ότι τώρα οδηγεί και ακόμα δεν έχουμε καταφέρει να δράσουμε», λέει ο David Cwiertny του Πανεπιστημίου της Αϊόβα.
Η έκθεση δεν είναι ίση: κοινότητες χαμηλού εισοδήματος, έγχρωμοι και πολύ νέοι ή ηλικιωμένοι είναι πιο πιθανό να εκτεθούν σε υψηλότερα νιτρικά ακόμη και κάτω από το όριο. Τα ιδιωτικά πηγάδια δεν καλύπτονται καθόλου από το ομοσπονδιακό πρότυπο, και γιατροί ζητούν από τους ασθενείς να ελέγχουν το νερό τους.
Η ιστορία δείχνει ότι η αλλαγή είναι δυνατή: στην Αϊόβα δεν έχουν καταγραφεί τα τελευταία 30 χρόνια κρούσματα συνδρόμου μπλε μωρού από νιτρικά. «Αυτό μου φαίνεται επιτυχία», λέει ο Cwiertny.
Οι ρυθμιστές εξακολουθούν να ζυγίζουν το κόστος των τεχνολογιών απομάκρυνσης νιτρικών με το πιθανό όφελος για τη δημόσια υγεία. Οι ειδικοί λένε ότι το πρότυπο αξίζει περισσότερη προσοχή, όχι μόνο για τον καρκίνο αλλά και για τις επιπτώσεις στη γέννηση και τις ανισότητες στην έκθεση, καθώς το νερό δεν είναι εξίσου ασφαλές για όλους.
Σχόλια