Η Xiye Bastida, 23 ετών, μέλος των Planetary Guardians και εκτελεστική διευθύντρια της Re-Earth Initiative, συνομιλεί με τον Νέιτ Χέιγκενς (Nate Hagens) για τη διαδρομή της από τις μαθητικές κλιματικές κινητοποιήσεις έως τη διεθνή περιβαλλοντική υπεράσπιση. Ο Χέιγκενς τη συστήνει ως μία από τις πιο αναγνωρίσιμες φωνές της γενιάς της και σημειώνει ότι η συζήτηση τον συγκίνησε, γιατί του θύμισε τον λόγο που κάνει αυτή τη δουλειά.
Η Bastida ξεκίνησε να οργανώνει σχολικές απεργίες για το κλίμα σε ηλικία 17 ετών στη Νέα Υόρκη, όπου πήγαινε λύκειο. Όπως αφηγείται, στην αρχή συγκεντρώθηκαν μόλις 300 μαθητές από το δικό της σχολείο και λίγα γειτονικά· τον επόμενο μήνα ήταν 10.000, μετά 20.000, και ως τον Σεπτέμβριο βρέθηκαν 300.000 στους δρόμους. Αυτή η εκθετική ανάπτυξη την έκανε να πιστέψει ότι όλα είναι δυνατά, αλλά και ότι η κινητοποίηση σε μια παγκόσμια σκηνή όπως η Νέα Υόρκη ήταν προνόμιο που έπρεπε να χρησιμοποιηθεί υπεύθυνα.
Η ίδια εξηγεί πως η αρχική έκρηξη τροφοδοτήθηκε από βαθύ αίσθημα γενεακής αδικίας: οι νέοι ένιωθαν ότι το μέλλον τους θυσιάζεται για κέρδη, με εκατό εταιρείες να ευθύνονται για περίπου 70% των εκπομπών. Αυτό το συναίσθημα ένωσε την επιστήμη με την αδικία και γέννησε την άρνηση να το αποδεχθούν. Ωστόσο, η Bastida αναγνωρίζει ότι εκείνη η ορμή έχει πλέον υποχωρήσει, καθώς άλλα θέματα, όπως οι απειλές για τη δημοκρατία, έχουν μετατοπίσει την προσοχή από το κλίμα, εκτός από στιγμές καταστροφών ή υπέρβασης πλανητικών ορίων.
Η οικογενειακή της ιστορία είναι συνδεδεμένη με το περιβάλλον: οι γονείς της γνωρίστηκαν στην πρώτη Διάσκεψη της Γης το 1992. Ο πατέρας της εργάστηκε για τα δικαιώματα των ιθαγενών σε επίπεδο ΟΗΕ και η μητέρα της ως εθνοοικολόγος. Μεγαλώνοντας στο Μεξικό, άκουγε συνεχώς προειδοποιήσεις για την κλιματική επιδείνωση, αλλά στην καθημερινή ζωή ελάχιστοι μιλούσαν γι’ αυτό. Όταν το ποτάμι της περιοχής της πλημμύρισε στα 13 της χρόνια, όπως λέει, ο κόσμος της κλονίστηκε: δεν ήταν απλώς νερό, αλλά μολυσμένο νερό από τον ποταμό Lerma, έναν από τους πιο ρυπασμένους του Μεξικού λόγω εκατοντάδων εργοστασίων και παράνομων γεωτρήσεων.
Η Bastida περιγράφει την κοινότητά της ως ζώνη θυσίας: οι ρύποι προκάλεσαν δερματικές παθήσεις και άλλα προβλήματα υγείας, ενώ ο ποταμός που κάποτε ήταν πηγή ζωής έχει πλέον κηρυχθεί νεκρός. Το όνειρό της είναι να δει το ποτάμι καθαρό και τους κατοίκους να μη φοβούνται τη βροχή. Αυτή η εμπειρία, λέει, την έκανε να καταλάβει ότι ο ακτιβισμός δεν είναι να σώζεις τον κόσμο από εγωισμό, αλλά ευθύνη φροντίδας και κηδεμονίας.
Μεγαλωμένη στην ιθαγενή κοινότητα Otomi, η Bastida εξηγεί πως η κοσμοθεωρία της δίνει έμφαση στην επικοινωνία με τη Γη, σε ιερούς τόπους όπως το temazcal και σε τελετουργίες που συνδέουν τη μήτρα της Γης με την καρδιά του ουρανού. Αντί να βλέπει το νερό ως πόρο, το αντιμετωπίζει ως ιερό στοιχείο. Αυτή η στάση αφαιρεί τον εγωισμό από τον ακτιβισμό: δεν πρόκειται για το «βοηθάω τον κόσμο», αλλά για το καθήκον να ζούμε κοντύτερα στον ρυθμό της Γης, που λειτουργεί κυκλικά και με σοφία.
Από τις μαζικές πορείες, η Bastida πέρασε σε πιο στρατηγικές εκστρατείες. Στο COP28 στο Ντουμπάι, η ομάδα της τύπωσε στις διαπιστεύσεις τη φράση «not paid by the fossil fuel industry» για να αναδείξει τη σύγκρουση συμφερόντων και εργάστηκε συντονισμένα ώστε τα ορυκτά καύσιμα να αναφερθούν για πρώτη φορά στην τελική απόφαση. Αντίθετα, στο COP29 στη Βραζιλία, όπως αναφέρει, τα ορυκτά καύσιμα έμειναν εκτός κειμένου, κάτι που το θεωρεί οπισθοδρόμηση. Όμως βλέπει ελπίδα στο πρώτο πλανητικό επιστημονικό περίπτερο και στη διάσκεψη για τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα στην Κολομβία τον Απρίλιο, με πάνω από 50 χώρες.
Η Bastida σχολιάζει και την πόλωση για το κλίμα: οι ΗΠΑ εμφανίζουν ποσοστό πόλωσης σχεδόν 50%, ενώ οι επόμενες χώρες με υψηλή πόλωση —Νορβηγία, Καναδάς και Αυστραλία— είναι περίπου στο 30%. Στο Μεξικό, λέει, το ποσοστό είναι περίπου 5% και στις περισσότερες χώρες μονοψήφια. Συνδέει την πόλωση με συμφέροντα ορυκτών καυσίμων: οι τέσσερις πιο πολωμένες χώρες του παγκόσμιου Βορρά είναι και εκείνες που αύξησαν περισσότερο τις εκπομπές μετά τη Συμφωνία του Παρισιού.
Η συζήτηση αγγίζει και το οικονομικό αφήγημα. Η Bastida υποστηρίζει ότι η εμμονή με την ανάπτυξη και το ΑΕΠ αγνοεί τον πραγματικό πλούτο των κοινοτήτων, όπως η οικολογική γνώση, το κοινωνικό κεφάλαιο και η σχέση με τη γη. Οι ιθαγενείς κοινότητες μπορεί να θεωρούνται φτωχές με τα κριτήρια της Παγκόσμιας Τράπεζας, αλλά διαθέτουν οικολογικό πλούτο και γνώση που δεν μετριέται σε δολάρια. Το ζήτημα, λέει, είναι να ρωτάμε «τι είναι καλό» και όχι συνεχώς «τι είναι καλύτερο, περισσότερο, ταχύτερο».
Ένα μεγάλο μέρος της δουλειάς της σήμερα είναι η διανομή πόρων. Υπενθυμίζει ότι οι νέοι λαμβάνουν μόλις 0,76% της κλιματικής φιλανθρωπίας, παρότι οι πιο αποτελεσματικές αφηγηματικές αλλαγές προήλθαν από το κίνημα των νέων. Η Re-Earth Initiative δίνει επιχορηγήσεις από 5.000 έως 20.000 δολάρια σε έργα με κοινοτικό και διαθεματικό χαρακτήρα, δίνοντας προτεραιότητα σε όσους δεν έχουν λάβει ποτέ χρηματοδότηση. Ανάμεσα στα παραδείγματα που αναφέρει είναι σχολή αγροοικολογίας στην Αϊτή, αποκατάσταση κοραλλιών στην Τανζανία και νόμοι για την κλιματική εκπαίδευση στην Αργεντινή.
Η Bastida μιλά και για το ντοκιμαντέρ «The Way of the Whale», που αναμένεται την άνοιξη του 2026. Αφηγείται πώς η πρώην υπουργός Περιβάλλοντος του Μεξικού Julia Carabias της περιέγραψε την προσπάθεια της Mitsubishi να ανοίξει αλυκή στη Laguna Ignacio, και πώς κάτοικοι, κυβέρνηση και ΜΚΟ συνεργάστηκαν για να προστατεύσουν το οικοσύστημα. Από τις φάλαινες, λέει, έμαθε μια σοφία που δύσκολα περιγράφεται: σε μια βάρκα, μια μητέρα φάλαινα έφερε το μικρό της να παίξει μαζί της για μισή ώρα, και εκείνη κατάλαβε πόσο σημαντική είναι η φροντίδα και η σύνδεση.
Στο επίκεντρο της φιλοσοφίας της βρίσκεται η ελπίδα ως φωτιά. Εξηγεί ότι η ελπίδα δεν είναι απλώς αισιοδοξία, αλλά μια ιερή φλόγα που χρειάζεται τροφή. Αν την τροφοδοτείς με οργή, γίνεται ανεξέλεγκτη· αν την τροφοδοτείς με αγάπη, αναγεννά. Προτείνει επίσης να μην έχουμε εμμονή με το να αφήσουμε το αποτύπωμά μας, αλλά να περπατάμε απαλά, με καλοσύνη, ώστε να φτάσουμε στον προορισμό μας χωρίς να βουλιάξουμε στην άμμο. Οι σχέσεις μεταξύ γενεών είναι άλλο ένα εργαλείο ελπίδας: οι νέοι φέρνουν ενέργεια και οι μεγαλύτεροι σοφία.
Απαντώντας στους μεγαλύτερους που λένε ότι οι νέοι τούς δίνουν ελπίδα, η Bastida ζητά να μην μένουν παθητικοί αποδέκτες, αλλά να καθρεφτίσουν τη φλόγα πίσω. Θυμάται μια διευθύνουσα σύμβουλο που είπε ότι ευθύνη της είναι να δώσει ελπίδα πίσω στο κίνημα των νέων, και πόση ανακούφιση ένιωσε. Η ίδια προτείνει να ρωτά κανείς όχι τι μπορεί να κάνει καλύτερα, αλλά πώς μπορεί να αλλάξει νοοτροπία: να συνδεθεί με τη φύση, να βρει την οργανωτική του κοινότητα και να μιλά για την κλιματική κρίση ως κρίση επικοινωνίας.
Για το μέλλον, η Bastida ανησυχεί ιδιαίτερα για την τεχνητή νοημοσύνη και τα data centers, που καταναλώνουν τεράστια ενέργεια και μπορεί να αποδυναμώσουν τις ανθρώπινες σχέσεις και τη σύνδεση με τη Γη. Η ελπίδα της είναι ότι η ανθρωπότητα θα αναγνωρίσει τη ζωή και θα συνεχίσει να αγωνίζεται γι’ αυτήν. Κλείνει λέγοντας ότι, παρά όλα όσα γνωρίζουμε, εξακολουθεί να σκέφτεται όμορφα για εμάς, για τη Μητέρα Γη και για τις δυνατότητές μας, και καλεί τους ακροατές να πιστέψουν ότι μπορούν να είναι μέρος αυτής της αλλαγής.
Σχόλια