Στην αρχή κάθε νέου έτους οι περισσότερες αποφάσεις αφορούν τη σωματική υγεία, όμως ένα δοκίμιο του 2015 από το The Marginalian υποστηρίζει ότι οι πιο ουσιαστικές δεσμεύσεις στοχεύουν στις ψυχικές, πνευματικές και συναισθηματικές συνήθειες, οι οποίες συχνά καθορίζουν και τις σωματικές. Η συντάκτρια επανεξετάζει ιδέες στοχαστών που καλύπτουν δύο χιλιετίες και συγκεντρώνει δεκαπέντε πιο ουσιαστικές αποφάσεις για προσωπική τελειοποίηση. Το αποτέλεσμα δεν είναι τόσο κατάλογος καθηκόντων όσο ένα σύνολο πρακτικών για να επιστρέψουμε στην προσοχή, το νόημα και τη ζωντάνια. Οι επιλογές εκτείνονται από το περπάτημα και το ημερολόγιο έως την πειθαρχία, τη νοοτροπία, τον σκεπτικισμό και την προθυμία να χαθούμε στην αβεβαιότητα.
Ο Χένρι Ντέιβιντ Θορό προβάλλει το περπάτημα ως κάτι περισσότερο από άσκηση. Στην πραγματεία του Walking του 1861 διακρίνει το αληθινό σουλάτσο από την απλή βόλτα, ανάγοντας τη λέξη σε μεσαιωνικούς αναζητητές που περιπλανιόνταν προς τους Αγίους Τόπους ή, εναλλακτικά, στην κατάσταση του να μην έχεις σταθερό σπίτι και να νιώθεις παντού οικεία. Η πραγματική τέχνη, λέει, είναι να φτάνεις εκεί και με το πνεύμα, όχι μόνο με το σώμα: ανησυχεί όταν έχει βαδίσει ένα μίλι μέσα στο δάσος χωρίς να φτάσει εκεί πνευματικά. Κάθε βόλτα, λέει, είναι ένα είδος σταυροφορίας και προειδοποιεί για την αυξανόμενη ημερότητα του καθιστικού πολιτισμού, που μετατρέπει τις εξορμήσεις σε απλές εκδρομές.
Η Βιρτζίνια Γουλφ αντιμετωπίζει το ημερολόγιο ως εργαλείο αυτοδιερεύνησης και γραφής. Άρχισε να κρατά σοβαρά ημερολόγιο το 1915, στα 33 της, και συνέχισε ως το 1941, αφήνοντας είκοσι έξι χειρόγραφους τόμους. Ο σύζυγός της παρατήρησε αργότερα ότι το ημερολόγιο ήταν μέθοδος εξάσκησης της γραφής. Η Γουλφ ήθελε ένα ημερολόγιο χαλαρό αλλά όχι ατημέλητο, ικανό να χωρέσει ό,τι σοβαρό, ασήμαντο ή όμορφο της ερχόταν στον νου· συμβούλευε να μην παίζει κανείς τον λογοκριτή και να μην περιμένει την κατάλληλη διάθεση. Έβλεπε επίσης τις καταγραφές ως υλικό για τον μελλοντικό εαυτό της, αποκαλώντας τις τυχαίες λεπτομέρειες «διαμάντια του σκουπιδότοπου» και φανταζόταν μια πενηντάχρονη Βιρτζίνια να τις χρησιμοποιεί για να χτίσει τα απομνημονεύματά της.
Ο Σενέκας στο Περί συντομίας του βίου επιμένει ότι η ζωή δεν είναι σύντομη, αλλά εμείς τη σπαταλάμε. Σπαταλάμε τον χρόνο σαν να είμαστε αθάνατοι, λέει, και ενώ φοβόμαστε τα πάντα ως θνητοί, επιθυμούμε τα πάντα ως αθάνατοι. Η μεγαλύτερη σπατάλη είναι η αναβολή: η προσδοκία κρέμεται από το αύριο και χάνει το σήμερα. Η θεραπεία του είναι απλή στη διατύπωση αλλά δύσκολη στην πράξη: σταμάτα να οργανώνεις ό,τι ανήκει στην τύχη, άφησε ό,τι δεν είναι στον έλεγχό σου και ζήσε αμέσως. Το κείμενο σημειώνει ότι η ζωή είναι μακρά αν ξέρεις να τη χρησιμοποιείς, και ότι το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη χρόνου αλλά η σπατάλη του.
Η πειθαρχία εμφανίζεται ως επαναλαμβανόμενο θέμα. Ο Τσαϊκόφσκι, ο Chuck Close, ο Anthony Trollope και ο E.B. White υποστηρίζουν ότι οι επαγγελματίες δουλεύουν αντί να περιμένουν ιδανικές συνθήκες. Η Anna Deavere Smith στο Letters to a Young Artist τονίζει ότι η ψυχική και σωματική πειθαρχία είναι κρίσιμη. Αφηγείται πώς ο Mario van Peebles είπε ότι πρέπει να πηγαίνει κατευθείαν στο γυμναστήριο χωρίς πρώτα καφέ, γιατί κάθε καθυστέρηση ρισκάρει να μην πάει. Για τους δημιουργικούς ανθρώπους, προσθέτει η Smith, δεν υπάρχει εξωτερική άδεια που να σε κάνει καλλιτέχνη· πρέπει να γίνεις ο δικός σου κριτής και να δημιουργήσεις δικά σου πρότυπα. Αυτό που γινόμαστε, γράφει, αποτελείται τελικά από όσα κάναμε.
Ο Άλαν Γουάτς (Alan Watts) φέρνει μια ανατολική οπτική. Στο The Book: On the Taboo Against Knowing Who You Are υποστηρίζει ότι η κυρίαρχη αίσθηση πως είμαστε ένα ξεχωριστό εγώ κλεισμένο σε ένα δερμάτινο σακούλι είναι παραίσθηση. Περιγράφει την αυξανόμενη ανησυχία ότι η ύπαρξη είναι μια κούρσα αρουραίων σε παγίδα, με τους ανθρώπους σαν σωλήνες που βάζουν πράγματα από τη μία άκρη και τα βγάζουν από την άλλη. Απέναντι σε αυτό προτείνει μια διαφορετική εικόνα: δεν ερχόμαστε μέσα στον κόσμο, αλλά βγαίνουμε από αυτόν, όπως τα φύλλα από ένα δέντρο, και το σύμπαν «ανθρωπίζει» όπως ο ωκεανός «κυματίζει». Κάθε άτομο, λέει, είναι μια μοναδική ενέργεια του συνολικού σύμπαντος.
Η έρευνα της ψυχολόγου του Stanford Carol Dweck για τη νοοτροπία περιγράφει δύο τρόπους σχέσης με την ικανότητα. Η σταθερή νοοτροπία θεωρεί τον χαρακτήρα, τη νοημοσύνη και τη δημιουργικότητα αμετάβλητα δοσμένα και κάνει την επιτυχία τρόπο απόδειξης του εαυτού. Η νοοτροπία ανάπτυξης θεωρεί τα χαρακτηριστικά καλλιεργήσιμα μέσα από την προσπάθεια και την εμπειρία. Η Dweck δεν ισχυρίζεται ότι ο καθένας μπορεί να γίνει Αϊνστάιν ή Μπετόβεν, αλλά ότι το πραγματικό δυναμικό είναι άγνωστο και μη γνώσιμο. Η νοοτροπία ανάπτυξης δημιουργεί πάθος για μάθηση και όχι πείνα για επιδοκιμασία, ενώ όσοι την έχουν βλέπουν την αποτυχία όχι ως ένδειξη ανεπάρκειας αλλά ως εφαλτήριο ανάπτυξης.
Εμφανίζονται επίσης αρκετά άλλα εργαλεία. Ο David McRaney εξετάζει το φαινόμενο Benjamin Franklin, κατά το οποίο το να κάνεις μια χάρη σε έναν αντίπαλο μπορεί να αντιστρέψει τα συναισθήματα και να μετατρέψει έναν εχθρό σε φίλο. Η Hannah Arendt τονίζει την ανάγκη να θέτουμε διαρκώς αναπάντητα ερωτήματα νοήματος, υποστηρίζοντας ότι χωρίς την όρεξη για νόημα θα χάναμε τόσο την τέχνη όσο και την ικανότητα να θέτουμε τα απαντήσιμα ερωτήματα πάνω στα οποία στηρίζεται ο πολιτισμός. Η ιστορία «λέξη λέξη» της Anne Lamott προειδοποιεί ότι η τελειομανία είναι η φωνή του καταπιεστή και ότι τα μπερδέματα είναι ο πραγματικός φίλος του καλλιτέχνη.
Ο Carl Sagan προσφέρει μια εργαλειοθήκη εντοπισμού ανοησιών: αναζήτησε ανεξάρτητη επιβεβαίωση, ενθάρρυνε ουσιαστική συζήτηση με βάση τα στοιχεία, να είσαι επιφυλακτικός απέναντι στην αυθεντία, έλεγξε πολλαπλές υποθέσεις, μην προσκολλάσαι στη δική σου ιδέα, ποσοτικοποίησε όπου γίνεται, βεβαιώσου ότι κάθε κρίκος ενός επιχειρήματος λειτουργεί, εφάρμοσε το ξυράφι του Occam και αναρωτήσου αν ένας ισχυρισμός μπορεί να διαψευστεί. Η Rebecca Solnit κλείνει τη συλλογή υμνώντας το να χάνεσαι ως συνειδητή επιλογή, έναν τρόπο να παραμένεις παρών στην αβεβαιότητα και να συναντάς ό,τι δεν γνωρίζεις ακόμη. Εμφανίζεται και η διάσημη μεταφορά του Bruce Lee για το νερό: το νερό μπορεί να χτυπηθεί χωρίς να πληγωθεί και δεν μπορεί να πιαστεί, αλλά είναι μαλακό χωρίς να είναι αδύναμο.
Σχόλια