Μια μικροσκοπική μέλισσα των Φίτζι εκτιμάται ότι έχει υποστεί πληθυσμιακή μείωση 99% τα τελευταία 150 χρόνια, σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Ecology and Evolution, το οποίο εφαρμόζει αξιολόγηση από ομότιμους. Οι επιστήμονες θεωρούν ότι το είδος Hylaeus navai πρέπει να καταταχθεί ως κρισίμως κινδυνεύον. Η επίσημη επιστημονική περιγραφή του έγινε μόλις το 2024. Η περίπτωσή του δείχνει πώς ένα έντομο μπορεί να πλησιάσει την εξαφάνιση προτού γίνει γνωστή ακόμη και η ύπαρξή του.
Η ερευνήτρια Τίγκαν Έντουαρντς (Tegan Edwards), από το University of Wollongong, πέρασε έναν μήνα στα Φίτζι αναζητώντας τη μέλισσα, η οποία είναι μικρότερη από έναν κόκκο ρυζιού. Μέσα σε ζέστη, υγρασία και βροχή, χειριζόταν ένα κοντάρι μήκους εννέα μέτρων με δίχτυ για να συλλέξει τα έντομα. Στην έρευνα συμμετείχε και ο συνάδελφός της, εξελικτικός βιολόγος Τζέιμς Ντόρεϊ (James Dorey). Η δυσκολία της συλλογής αποτελεί εμπόδιο τόσο στη μελέτη του είδους όσο και στη συστηματική παρακολούθησή του.
Ο Ντόρεϊ είχε εντοπίσει για πρώτη φορά ένα άτομο του Hylaeus navai σε ταξίδι στα Φίτζι το 2016. Σε δύο επισκέψεις το 2019 βρήκε περισσότερα άτομα, πριν από την επίσημη περιγραφή του είδους το 2024. Ο ίδιος μίλησε για τις δυσκολίες της συλλογής, αλλά και για τη δυσκολία να θανατώσει ένα τέτοιο έντομο προκειμένου να το καταγράψει και να το περιγράψει σωστά.
Η εκτίμηση για την ιστορική συρρίκνωση του πληθυσμού προέκυψε από την ανάλυση του γονιδιώματος της μέλισσας. Όπως εξήγησε ο Ντόρεϊ, οι ερευνητές εξετάζουν μεταλλάξεις και τη συχνότητά τους, ώστε να αντλήσουν πληροφορίες για το πότε εμφανίστηκαν. Αυτά τα στοιχεία επιτρέπουν επίσης εκτιμήσεις για το μέγεθος ενός πληθυσμού στο παρελθόν και τις μεταβολές του με την πάροδο του χρόνου. Σύμφωνα με τον ίδιο, η γενετική ανάλυση υποδεικνύει ότι το είδος βρίσκεται σε κρίσιμο κίνδυνο.
Ο Ντόρεϊ ανέφερε ότι η πληθυσμιακή κατάρρευση συμπίπτει χρονικά με τον αποικισμό των Φίτζι, ο οποίος έφερε καταστροφή ενδιαιτημάτων και ενδεχομένως χρήση φυτοφαρμάκων. Στις πιθανές απειλές περιλαμβάνονται επίσης φυσικά φαινόμενα, όπως οι κυκλώνες που προκαλούν ζημιές στους οικοτόπους. Ένας ακόμη πιθανός κίνδυνος συνδέεται με την έλξη των μελισσών προς φυτά με κόκκινα άνθη, όπως η αφρικανική τουλίπα. Το συγκεκριμένο φυτό είναι τοξικό για διάφορα είδη μελισσών, χωρίς το δημοσίευμα να τεκμηριώνει ότι έχει προκαλέσει τη μείωση του Hylaeus navai.
Για την Έντουαρντς, ο κίνδυνος να χαθεί ένα είδος προτού καταγραφεί είναι συνηθισμένος στον κόσμο των εντόμων. Η τεράστια ποικιλότητα τους δυσκολεύει την καταγραφή, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου η έρευνα παραμένει περιορισμένη. Η ίδια επισήμανε ότι τα έντομα της Ευρώπης έχουν μελετηθεί εκτενώς, ενώ υπάρχουν ακόμη πολλά άγνωστα για εκείνα των νησιών του Ειρηνικού, κοντά στην Αυστραλία. Αυτά τα κενά γνώσης ήταν ένας από τους λόγους που οδήγησαν τους δύο ερευνητές στα Φίτζι.
Η σημασία των μελισσών υπερβαίνει το μικρό τους μέγεθος: επικονιάζουν φυτά που αποτελούν μεγάλο μέρος της διατροφής ανθρώπων και ζώων. Συμβάλλουν επίσης στην υγεία, την αναπαραγωγή και την επιβίωση ολόκληρων οικοσυστημάτων. Η Έντουαρντς υποστηρίζει ότι χρειάζεται περισσότερη έρευνα για τους επικονιαστές που στηρίζουν τα συστήματα τροφής και φαρμάκων. Όπως τονίζει, όταν αγνοούμε την παρουσία ενός είδους, δεν μπορούμε να εντοπίσουμε τις απειλές που αντιμετωπίζει και να επιχειρήσουμε να το προστατεύσουμε.
Η ερευνητική ομάδα δεν έχει επιστρέψει στα Φίτζι για να ελέγξει τους πληθυσμούς της μέλισσας μετά το 2024. Ο Ντόρεϊ εξήγησε ότι η παρακολούθηση απαιτεί δεξιότητα και δύναμη για τον χειρισμό των διχτυών και τη σύλληψη των εντόμων. Τόνισε επίσης την ανάγκη να υπάρχουν άνθρωποι στα ίδια τα Φίτζι που θα αναλάβουν αυτή την εργασία. Η απουσία νεότερης επίσκεψης σημαίνει ότι η ομάδα δεν έχει πραγματοποιήσει έναν πρόσφατο επιτόπιο έλεγχο.
Η έρευνα του University of Wollongong χρηματοδοτήθηκε από ομοσπονδιακή κρατική επιχορήγηση, η οποία επέτρεψε τη συνεργασία με το University of the South Pacific. Ο Ντόρεϊ ελπίζει ότι αυτή η συνεργασία θα βοηθήσει στην εκπαίδευση φοιτητών από τα Φίτζι για τη μελέτη της σπάνιας μέλισσας καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Η προοπτική αυτή συνδέει την προστασία του είδους με την ενίσχυση της τοπικής ερευνητικής ικανότητας. Η ομάδα θέλει περισσότερους φοιτητές στον Νότιο Ειρηνικό να συμμετέχουν στην καταγραφή της ζωής της περιοχής.
Σχόλια