Η ουσιαστική επαφή με τη ζωή αρχίζει στην παρούσα στιγμή, υποστηρίζει ο Τικ Νατ Χαν (Thich Nhat Hanh) σε απόσπασμα του βιβλίου Our Appointment with Life: Sutra on Knowing the Better Way to Live Alone, που δημοσιεύει το Tricycle. Το παρελθόν έχει περάσει και το μέλλον δεν έχει ακόμη έρθει· επομένως, στη διδασκαλία που παρουσιάζει, η ειρήνη, η χαρά και η αφύπνιση μπορούν να βιωθούν μόνο εδώ και τώρα. Η ενσυνειδητότητα περιγράφεται ως πρακτική επιστροφής σε αυτή την άμεση εμπειρία, με το σώμα και τον νου παρόντα στον ίδιο τόπο και χρόνο.
Ένα φλιτζάνι τσάι γίνεται το απλό παράδειγμα αυτής της επιστροφής. Πριν από την πρώτη γουλιά, οι συμμετέχοντες στον διαλογισμό με τσάι αναπνέουν και απαγγέλλουν μαζί έναν σύντομο στίχο που τους υπενθυμίζει ότι σώμα και νους βρίσκονται στο εδώ και τώρα. Όταν πίνουν με επίγνωση, εξηγεί ο συγγραφέας, μπορούν να αντιληφθούν καθαρά το ζεστό φλιτζάνι και να αναγνωρίσουν την αξία του ως στοιχείου της καθημερινής ζωής. Η πράξη αποκτά έτσι βάθος μέσα από την προσοχή με την οποία τη βιώνουν.
Στην ίδια λογική εντάσσεται η βουδιστική έννοια της απουσίας επιδίωξης, η apranihita, την οποία το κείμενο παρουσιάζει ως μία από τις τρεις «πύλες της απελευθέρωσης», μαζί με την κενότητα και την απουσία σημείων. Ο Τικ Νατ Χαν την περιγράφει ως τρόπο να σταματήσει ο ασκούμενος να αναζητά διαρκώς στο μέλλον όσα μπορεί να βιώσει στο παρόν. Στον διαλογισμό κατά το βάδισμα, για παράδειγμα, κάθε βήμα μπορεί να έχει αξία χωρίς να χρειάζεται η άφιξη σε κάποιον προορισμό. Η ειρήνη και η χαρά, σύμφωνα με αυτή τη διδασκαλία, αποτελούν τον ίδιο τον τρόπο της πορείας.
Η αναπνοή έχει κεντρική θέση σε αυτή την πρακτική, καθώς παρουσιάζεται ως μέσο ενοποίησης σώματος και νου. Ο συγγραφέας παραπέμπει στην Anapanasati Sutta, τη διδασκαλία για την πλήρη επίγνωση της αναπνοής. Διευκρινίζει, ωστόσο, ότι η επιστροφή στο παρόν απαιτεί προσεκτική παρατήρηση τόσο των οδυνηρών όσο και των θαυμαστών πλευρών του. Ο ασκούμενος καλείται να διατηρεί αρκετή επίγνωση ώστε να μην παρασύρεται από την επιθυμία ή την αποστροφή απέναντι σε όσα συμβαίνουν.
Αυτή η στάση συνδέεται στο κείμενο με τη σταθερότητα και την ελευθερία. Εξετάζοντας όρους της γλώσσας Πάλι και διαφορετικές μεταφράσεις τους, ο Τικ Νατ Χαν εξηγεί ότι η σταθερότητα αφορά έναν νου που δεν κλονίζεται εύκολα, ενώ η ελευθερία αφορά την απουσία δεσμών που τον κρατούν παγιδευμένο. Η γλωσσική διάκριση φωτίζει το ζητούμενο της πρακτικής: να παρατηρεί κανείς βαθιά τη ζωή, διατηρώντας εσωτερική ηρεμία και ευχέρεια απέναντι στην εμπειρία. Το κείμενο συνδέει αυτές τις ιδιότητες με τη νιρβάνα.
Η βαθιά παρατήρηση οδηγεί, κατά τον συγγραφέα, στην αναγνώριση της παροδικότητας και της απουσίας ανεξάρτητου εαυτού στα πράγματα. Η παροδικότητα περιγράφεται ως συνεχής μεταμόρφωση, ενώ η απουσία ανεξάρτητου εαυτού εξηγείται μέσα από την αλληλεξάρτηση: μια τουλίπα δεν θα μπορούσε να υπάρξει χωρίς τον ήλιο, τα σύννεφα και τη γη. Στη βουδιστική αυτή οπτική, οι δύο έννοιες αποτελούν θεμέλια της ζωής. Ο Τικ Νατ Χαν αποδίδει μέρος της ανθρώπινης οδύνης στην τάση να αντιμετωπίζουμε το μεταβαλλόμενο ως μόνιμο και το αλληλεξαρτώμενο ως αυθύπαρκτο.
Η επίγνωση της ευθραυστότητας μπορεί επίσης να ενισχύσει την εκτίμησή μας για την ομορφιά, υποστηρίζει. Ένα τριαντάφυλλο, ένα ουράνιο τόξο ή ένα ηλιοβασίλεμα γίνονται ακόμη πιο πολύτιμα όταν αναγνωρίζουμε ότι δεν θα διαρκέσουν. Το κείμενο περιγράφει τον Βούδα να παρατηρεί την ομορφιά τοπίων και να τη μοιράζεται με τον Ανάντα, έχοντας επίγνωση της μεταβολής τους. Αντίστοιχα, ο συγγραφέας προτείνει ότι ένα ποτήρι καθαρό νερό, ένα δροσερό αεράκι ή ένα άνετο βήμα μπορούν να αποτελέσουν αφορμές χαράς μέσα στην καθημερινότητα.
Η προσέγγιση αυτή περιλαμβάνει και την επαφή με τον πόνο. Ασθένεια, γηρατειά, θάνατος, πείνα, ανεργία και φυσικές καταστροφές αναφέρονται ως οδυνηρές πλευρές της ζωής, απέναντι στις οποίες η βαθύτερη κατανόηση μπορεί, σύμφωνα με τον Τικ Νατ Χαν, να μειώσει την οδύνη. Ο ίδιος τονίζει ότι χρειάζεται να κρατάμε τα μάτια ανοιχτά μπροστά στον πόνο, επειδή η επαφή μαζί του μπορεί να καλλιεργήσει αγάπη και συμπόνια. Αυτές, με τη σειρά τους, μπορούν να μας ωθήσουν σε πράξεις που ανακουφίζουν τους άλλους.
Το απόσπασμα καταλήγει στον φόβο του απρόοπτου, που μπορεί να περιορίζει τη ζωή και να τη γεμίζει άγχος. Καθώς κανείς δεν γνωρίζει εκ των προτέρων τι θα συμβεί στον ίδιο ή στους αγαπημένους του, ο συγγραφέας προτείνει να ζούμε κάθε στιγμή με επίγνωση και να αντιμετωπίζουμε τους κοντινούς μας ανθρώπους με καλοσύνη και κατανόηση. Έτσι συνδέει την παρουσία στο τώρα με λιγότερες μελλοντικές τύψεις και με τη δυνατότητα εσωτερικής επούλωσης. Πρόκειται για μια βουδιστική πρόταση καθημερινής άσκησης, στην οποία η προσωπική γαλήνη και η φροντίδα των άλλων συνδέονται στενά.
Σχόλια