Ένα δοκίμιο του 2017 από το The Marginalian επιστρέφει στον Ρωμαίο φιλόσοφο του πρώτου αιώνα Σενέκα για ένα μάθημα σχετικά με το άγχος που μοιάζει επίκαιρο σε μια εποχή αδιάκοπης πληροφόρησης. Ξεκινά με δύο συγγενείς παρατηρήσεις: ο Kurt Vonnegut είπε ότι ξέρουμε τόσο λίγα για τη ζωή, ώστε δεν μπορούμε πραγματικά να ξέρουμε ποια είναι τα καλά και ποια τα κακά νέα, και ο Άλαν Γουάτς (Alan Watts) έγραψε ότι είναι αδύνατο να πούμε αν ό,τι συμβαίνει είναι καλό ή κακό. Κι όμως, οι περισσότεροι άνθρωποι περνούν μεγάλο μέρος της ημέρας ανησυχώντας για γεγονότα που κρίνουν αρνητικά και για απώλειες που φοβούνται ότι έρχονται.
Το δοκίμιο σημειώνει ότι ο εικοσιτετράωρος ειδησεογραφικός κύκλος εκμεταλλεύεται αυτή την ανθρώπινη τάση, αλλά η υποκείμενη τάση είναι αρχαία και υπάρχει ανεξάρτητα από τα εξωτερικά γεγονότα. Παραθέτει έναν πάστορα της δεκαετίας του 1930 που ταξινόμησε τις ανησυχίες σε πέντε κατηγορίες: οι τέσσερις ήταν φανταστικές και μόνο οι ανησυχίες με πραγματική βάση αποτελούσαν ίσως το 8% του συνόλου. Ο εικοσιτετράωρος ειδησεογραφικός κύκλος έχει επιδεινώσει το πρόβλημα, διογκώνοντας αυτό το 8% ώσπου να μοιάζει με 98%.
Ο Σενέκας εξέτασε αυτή τη συνήθεια στις επιστολές του προς τον Λουκίλιο τον Νεότερο, που αργότερα συγκεντρώθηκαν ως Επιστολές ενός Στωικού. Στη δέκατη τρίτη επιστολή, με τίτλο «Περί αβάσιμων φόβων», γράφει ότι υπάρχουν περισσότερα πράγματα που μπορούν να μας τρομάξουν παρά να μας συντρίψουν, και ότι υποφέρουμε πιο συχνά στη φαντασία παρά στην πραγματικότητα. Η συμβουλή του είναι να μην είμαστε δυστυχισμένοι πριν έρθει η κρίση, γιατί οι κίνδυνοι μπροστά στους οποίους χλωμιάζουμε μπορεί να μην έρθουν ποτέ.
Ο Σενέκας προσθέτει ότι κάποια πράγματα μας βασανίζουν περισσότερο απ' όσο πρέπει, κάποια μας βασανίζουν πριν απ' όσο πρέπει και κάποια μας βασανίζουν όταν δεν θα έπρεπε να μας βασανίζουν καθόλου. Η συνήθεια, λέει, είναι να μεγαλοποιούμε, να φανταζόμαστε ή να προεξοφλούμε τη θλίψη. Παραδέχεται ότι κάποια δεινά είναι πιθανό να μας βρουν, αλλά δεν είναι παρούσα πραγματικότητα. Το απροσδόκητο συμβαίνει συχνά και το αναμενόμενο συχνά δεν έρχεται ποτέ.
Ακόμη κι αν ένα δεινό είναι προδιαγεγραμμένο, ρωτά ο Σενέκας, τι κερδίζουμε τρέχοντας να προϋπαντήσουμε τον πόνο; Θα υποφέρουμε αρκετά σύντομα όταν έρθει, γράφει, γι' αυτό ας κοιτάμε στο μεταξύ προς τα καλύτερα. Αυτό που κερδίζουμε είναι χρόνος: πολλά ενδιάμεσα γεγονότα μπορούν να αναβάλουν, να τερματίσουν ή να μεταφέρουν τη δοκιμασία. Η φωτιά άνοιξε δρόμο διαφυγής, μια καταστροφή είχε ήπιες συνέπειες για κάποιους ανθρώπους και κάποιοι επέζησαν των δημίων τους. Ακόμη και η κακή τύχη είναι άστατη. Ίσως έρθει, ίσως όχι· στο μεταξύ δεν υπάρχει.
Ο Σενέκας παρατηρεί επίσης ότι ο νους πλάθει ψεύτικες μορφές κακού όταν κανένα σημάδι δεν δείχνει κακό, διαστρέφει αμφίβολα λόγια στη χειρότερη εκδοχή τους και φαντάζεται μνησικακίες σοβαρότερες απ' ό,τι είναι. Όμως η ζωή δεν αξίζει να τη ζει κανείς, και η θλίψη δεν έχει όριο, αν αφήνουμε τους φόβους μας να φτάσουν ως το τέλος. Συμβουλεύει σύνεση και αποφασιστικό πνεύμα· αν αυτό είναι πολύ δύσκολο, ας αντιτάξουμε στη μια αδυναμία την άλλη και ας μετριάσουμε τον φόβο με την ελπίδα. Τίποτε δεν είναι τόσο βέβαιο ανάμεσα στα πράγματα που φοβόμαστε, ώστε να μην είναι βεβαιότερο ότι τα τρομερά βυθίζονται στο τίποτε και ότι τα ελπιζόμενα μας κοροϊδεύουν. Γι' αυτό ζύγισε το ίδιο ελπίδες και φόβους, και όταν όλα είναι αβέβαια, πίστεψε αυτό που προτιμάς.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος της άστοχης ανησυχίας, προειδοποιεί ο Σενέκας, είναι ότι μας κρατά διαρκώς τεντωμένους απέναντι σε μια φανταστική καταστροφή και μας εμποδίζει να ζήσουμε πλήρως. Κλείνει την επιστολή με μια φράση του Επίκουρου: ο ανόητος, μαζί με όλα τα άλλα ελαττώματά του, έχει και τούτο, ότι πάντα ετοιμάζεται να ζήσει. Το The Marginalian συνοδεύει την επιστολή με πρόσθετη ανάγνωση για τη μείωση της ανησυχίας και την αξιοποίηση της συντομίας της ζωής.
Σχόλια