Η ανάμνηση ενός γεγονότος είναι μια ανασύνθεση από όσα προσέξαμε και από όσα τελικά συγκρατήσαμε. Όπως εξηγεί το κείμενο του The Marginalian, αυτή η επιλεκτικότητα βρίσκεται πίσω από το φαινόμενο Rashomon: διαφορετικοί αυτόπτες μάρτυρες μπορούν να περιγράψουν το ίδιο περιστατικό με ουσιαστικά διαφορετικό τρόπο. Το ζήτημα αφορά την αξιοπιστία των μαρτυριών, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο ο καθένας κατανοεί τη δική του ζωή.
Η διαδικασία αρχίζει ήδη από την προσοχή. Από όσα συμβαίνουν μέσα μας και γύρω μας σε κάθε στιγμή, αντιλαμβανόμαστε μόνο ένα μέρος, ενώ η μνήμη διατηρεί ένα ακόμη μικρότερο μέρος αυτών των πληροφοριών. Όταν ανακαλούμε μια εμπειρία, επιχειρούμε να συνθέσουμε μια ολοκληρωμένη εικόνα από αυτά τα περιορισμένα αποσπάσματα. Η αίσθηση πληρότητας μιας ανάμνησης, επομένως, μπορεί να συνυπάρχει με σημαντικά κενά.
Το όνομα του φαινομένου προέρχεται από την ταινία Rashomon του Ακίρα Κουροσάβα (Akira Kurosawa), που κυκλοφόρησε το 1950 και βασίστηκε στο διήγημα «In a Grove» του Ριουνόσουκε Ακουταγκάβα (Ryunosuke Akutagawa). Στην ιστορία, τέσσερις μάρτυρες αφηγούνται τη δολοφονία ενός σαμουράι, παρουσιάζοντας ριζικά διαφορετικές εκδοχές. Καθεμία εμφανίζεται εξίσου πειστική, δημιουργώντας μια κινηματογραφική διερεύνηση της δυσκολίας να διακρίνουμε τι συνέβη μέσα από αντικρουόμενες αφηγήσεις.
Σύμφωνα με το άρθρο, καθώς η έρευνα κατά το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα φώτιζε τις αδυναμίες της μνήμης, η ταινία έδωσε το όνομά της στην τεκμηριωμένη αναξιοπιστία των καταθέσεων αυτοπτών μαρτύρων. Ένα εκπαιδευτικό βίντεο του TED-Ed παρουσιάζει το φαινόμενο και τις ευρύτερες προεκτάσεις του. Το κείμενο συνδέει έτσι ένα καλλιτεχνικό έργο με ένα επιστημονικό ερώτημα: πόσο πιστά μπορεί η προσωπική ανάμνηση να αποδώσει μια κοινή εμπειρία;
Η επιλεκτική μνήμη έχει επίσης κεντρική θέση στην προσωπική ταυτότητα. Από όσα θυμόμαστε και όσα αφήνουμε έξω συγκροτούμε την αφήγηση για το ποιοι είμαστε, την οποία το άρθρο περιγράφει ως ψυχολογικό στήριγμα του εαυτού μας. Σε συλλογικό επίπεδο, προτείνει μια αντίστοιχη ανάγνωση της ιστορίας ως επιλεκτικής μνήμης που περιλαμβάνει ορισμένες πλευρές του παρελθόντος και αποκλείει πολλές άλλες. Πρόκειται για τη φιλοσοφική διάσταση του κειμένου, που εξετάζει πώς οι αναμνήσεις διαμορφώνουν την προσωπική και πολιτισμική μας αυτοεικόνα.
Για να αναπτύξει αυτή τη σκέψη, το άρθρο παραπέμπει στον νευροεπιστήμονα Αντόνιο Νταμάζιο (Antonio Damasio) και στον συγγραφέα Χόρχε Λουίς Μπόρχες (Jorge Luis Borges), συνδέοντας τη λειτουργία του νου με την αποσπασματικότητα της μνήμης. Παραπέμπει επίσης στο έργο του νευρολόγου Όλιβερ Σακς (Oliver Sacks) για τις διαταραχές της και σε δεύτερο βίντεο του TED-Ed, με τη βιοϊατρική επιστήμονα Κάθριν Γιανγκ (Catharine Young), για τον σχηματισμό και τις αστοχίες των αναμνήσεων στον εγκέφαλο. Το ίδιο το κείμενο δεν αναλύει αυτούς τους νευροβιολογικούς μηχανισμούς ούτε παρουσιάζει νέα ερευνητικά αποτελέσματα· προσφέρει μια εισαγωγή στο πώς τα όρια της μνήμης επηρεάζουν την κατανόηση του παρελθόντος.
Σχόλια