Το «The Matrix» είναι ταινία επιστημονικής φαντασίας και δράσης του 1999, σε σενάριο και σκηνοθεσία των Γουατσόφσκι, με πρωταγωνιστές τον Κιάνου Ριβς, τον Λόρενς Φίσμπερν, την Κάρι-Αν Μος, τον Χιούγκο Γουίβινγκ και τον Τζο Παντολιάνο. Ακολουθεί τον απογοητευμένο χάκερ Νίο (Ριβς), ο οποίος ανακαλύπτει ότι η ζωή που γνωρίζει είναι μια περίτεχνη απάτη δημιουργημένη από ευφυείς μηχανές. Τον στρατολογούν οι υπόγειοι επαναστάτες Μορφέας (Φίσμπερν) και Τρίνιτι (Μος) για να ενταχθεί στην εξέγερση κατά των μηχανών.
Η υπόθεση ξεκινά το 1999, όταν ο Τόμας Άντερσον, προγραμματιστής γνωστός ως Νίο στους κύκλους των χάκερ, ερευνά το μυστήριο του «Matrix». Η Τρίνιτι τον φέρνει σε επαφή με τον Μορφέα, ο οποίος του προσφέρει μια επιλογή: κόκκινο χάπι για την αλήθεια ή μπλε χάπι για επιστροφή στην κανονική ζωή. Ο Νίο παίρνει το κόκκινο χάπι και ξυπνά στον πραγματικό κόσμο, βυθισμένος σε μηχανικό κουκούλι, πριν τον διασώσει το ιπτάμενο σκάφος Nebuchadnezzar.
Ο Μορφέας εξηγεί ότι το έτος είναι περίπου 2199 και ότι η ανθρωπότητα έχασε τον πόλεμο κατά των τεχνητά ευφυών δημιουργημάτων της. Οι άνθρωποι σκοτείνιασαν τον ουρανό για να στερήσουν από τις μηχανές την ηλιακή ενέργεια, αλλά οι μηχανές αντέδρασαν δημιουργώντας τεράστια πεδία τεχνητά καλλιεργημένων ανθρώπων από τους οποίους συλλέγουν βιοηλεκτρική ενέργεια. Για να κατευνάσουν τους αιχμαλώτους τους, κατασκεύασαν το Matrix, μια προσομοιωμένη πραγματικότητα βασισμένη στον ανθρώπινο πολιτισμό στο απόγειό του. Οι ελεύθεροι άνθρωποι ίδρυσαν το υπόγειο καταφύγιο Ζάιον και ο Μορφέας πιστεύει ότι ο Νίο είναι «ο Εκλεκτός», μια προφητευμένη μορφή που θα ελευθερώσει την ανθρωπότητα.
Το πλήρωμα εισέρχεται στο Matrix για να ζητήσει καθοδήγηση από την Οράκλ, η οποία υπονοεί ότι ο Νίο δεν είναι ο Εκλεκτός και τον προειδοποιεί για μια επικείμενη επιλογή ανάμεσα στη ζωή του και του Μορφέα. Το πλήρωμα πέφτει σε ενέδρα μετά την προδοσία του Σάιφερ, ο οποίος λαχταρά να επιστρέψει στις εικονικές ανέσεις του Matrix. Ο Μορφέας θυσιάζεται για να αντιμετωπίσει τον Πράκτορα Σμιθ και συλλαμβάνεται, ενώ ο Σάιφερ αποσυνδέει και σκοτώνει μέλη του πληρώματος προτού τον σκοτώσει ο Τανκ. Ο Νίο και η Τρίνιτι ξαναμπαίνουν στο Matrix, ελευθερώνουν τον Μορφέα και ο Νίο πολεμά τον Σμιθ· αρχικά σκοτώνεται, αλλά ανασταίνεται με την ικανότητα να αντιλαμβάνεται και να χειρίζεται τον κώδικα του Matrix, καταστρέφοντας τον Σμιθ.
Μετά την επιτυχία της ταινίας «Bound» του 1996, η Warner Bros. έδωσε στους Γουατσόφσκι το πράσινο φως για το «The Matrix». Οι σκηνές δράσης επηρεάστηκαν από anime και ταινίες πολεμικών τεχνών, ιδιαίτερα από τη χορογραφία μάχης και τις τεχνικές wire fu του κινηματογράφου δράσης του Χονγκ Κονγκ. Άλλες επιρροές περιλαμβάνουν την αλληγορία του σπηλαίου του Πλάτωνα, τις κοινότητες χάκερ Telnet της δεκαετίας του 1990 και το κυβερνοπάνκ μυθιστόρημα «Neuromancer» του Γουίλιαμ Γκίμπσον. Η ταινία έκανε διάσημους όρους όπως το «κόκκινο χάπι» και το οπτικό εφέ «bullet time».
Το bullet time επιτρέπει σε ένα πλάνο να εξελίσσεται σε αργή κίνηση ενώ η κάμερα φαίνεται να κινείται μέσα στη σκηνή με κανονική ταχύτητα. Η τεχνική βασίστηκε σε μια διευρυμένη εκδοχή της φωτογράφισης time-slice, με μια διάταξη καμερών γύρω από το αντικείμενο που πυροδοτούνται με κλάσματα δευτερολέπτου διαφορά, δημιουργώντας εξαιρετικά αργή κίνηση έως και 12.000 καρέ ανά δευτερόλεπτο αντί για τα κανονικά 24. Ως καλλιτεχνικές επιρροές αναφέρονται ο Οτόμο Κατσουχίρο, δημιουργός του «Akira», και ο σκηνοθέτης Μισέλ Γκοντρί. Σύμφωνα με περιγραφές, το εφέ λειτουργεί ως «οπτική αναλογία για προνομιούχες στιγμές συνείδησης μέσα στο Matrix».
Η ταινία κυκλοφόρησε στις Ηνωμένες Πολιτείες στις 31 Μαρτίου 1999 με ευρεία κριτική αναγνώριση, με επαίνους για τα καινοτόμα οπτικά εφέ, τις σκηνές δράσης και τη φωτογραφία. Απέφερε πάνω από 460 εκατομμύρια δολάρια με προϋπολογισμό 63 εκατομμυρίων, έγινε η μεγαλύτερη εισπρακτική επιτυχία της Warner Bros. για το 1999 και η τέταρτη μεγαλύτερη της χρονιάς. Κέρδισε Όσκαρ Καλύτερων Οπτικών Εφέ, Μοντάζ, Ήχου και Μοντάζ Ηχητικών Εφέ, ενώ το 2012 η Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου την επέλεξε για διατήρηση στο Εθνικό Μητρώο Κινηματογράφου των ΗΠΑ ως «πολιτιστικά, ιστορικά και αισθητικά σημαντική».
Οι κριτικές ήταν ως επί το πλείστον θετικές.
Η επιτυχία οδήγησε σε δύο σίκουελ το 2003, τα «The Matrix Reloaded» και «The Matrix Revolutions», καθώς και σε κόμικς, βιντεοπαιχνίδια και την ανθολογία κινουμένων σχεδίων «The Animatrix». Μια τέταρτη ταινία, το «The Matrix Resurrections», σκηνοθετήθηκε από τη Λάνα Γουατσόφσκι και κυκλοφόρησε το 2021. Το franchise έχει επίσης εμπνεύσει βιβλία και θεωρίες που αναπτύσσουν τις θρησκευτικές και φιλοσοφικές ιδέες που θίγονται στις ταινίες.
Σχόλια