«Η άφιξη» (Arrival) είναι αμερικανική ταινία επιστημονικής φαντασίας του 2016, σε σκηνοθεσία του Ντενί Βιλνέβ (Denis Villeneuve) και σενάριο του Έρικ Χέιζερερ (Eric Heisserer), βασισμένη στο βραβευμένο με Nebula διήγημα «Story of Your Life» του Τεντ Τσιανγκ (Ted Chiang) του 1998. Έκανε παγκόσμια πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας την 1η Σεπτεμβρίου 2016 και κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ στις 11 Νοεμβρίου 2016 από την Paramount Pictures. Με προϋπολογισμό 47 εκατομμυρίων δολαρίων, απέφερε 213 εκατομμύρια δολάρια παγκοσμίως και έλαβε ευρεία αναγνώριση από τους κριτικούς, με βαθμολογία αποδοχής 94% στο Rotten Tomatoes και 81 στα 100 στο Metacritic.
Η Έιμι Άνταμς (Amy Adams) υποδύεται τη γλωσσολόγο Λουίζ Μπανκς, την οποία στρατολογεί ο αμερικανικός στρατός όταν δώδεκα εξωγήινα διαστημόπλοια αιωρούνται πάνω από διάφορες τοποθεσίες της Γης. Μαζί με τον φυσικό Ίαν Ντόνελι (Τζέρεμι Ρένερ) μελετούν το σκάφος πάνω από τη Μοντάνα και έρχονται σε επαφή με δύο επτάποδα, κεφαλόποδα εξωγήινα όντα, τα οποία αποκαλούν «heptapods» και ο Ντόνελι βαφτίζει Άμποτ και Κοστέλο. Η γραπτή γλώσσα των επτάποδων αποτελείται από λογογράμματα, και καθώς η Μπανκς τη μελετά, αρχίζει να έχει οράματα της κόρης της, σαν αναδρομές στο παρελθόν.
Όταν η Μπανκς καταφέρνει να ρωτήσει γιατί ήρθαν οι επτάποδες, η απάντησή τους μπορεί να μεταφραστεί ως «προσφέρουν όπλο» ή «χρησιμοποιούν όπλο». Η Κίνα το ερμηνεύει ως απειλή και διακόπτει τις επικοινωνίες, με άλλα έθνη να ακολουθούν. Η Μπανκς υποστηρίζει ότι το σύμβολο μπορεί να σημαίνει πιο αφηρημένα «μέσο» ή «εργαλείο». Εν τω μεταξύ, αδίστακτοι στρατιώτες τοποθετούν βόμβα στο σκάφος της Μοντάνα. Στην έκρηξη ο Άμποτ τραυματίζεται θανάσιμα. Ο Κοστέλο εξηγεί ότι ήρθαν να βοηθήσουν την ανθρωπότητα, γιατί σε 3.000 χρόνια θα χρειαστούν τη δική της βοήθεια.
Η Μπανκς συνειδητοποιεί ότι το «όπλο» είναι η ίδια η γλώσσα τους: η εκμάθησή της αλλάζει τη γραμμική αντίληψη του χρόνου στους ανθρώπους, επιτρέποντάς τους να βιώνουν «αναμνήσεις» από μελλοντικά γεγονότα. Τα οράματά της για την κόρη της αποκαλύπτεται ότι είναι προγνώσεις· η κόρη της δεν έχει γεννηθεί ακόμη. Σε μια πρόγνωση βλέπει μια εκδήλωση των Ηνωμένων Εθνών όπου ο Κινέζος στρατηγός Σανγκ την ευχαριστεί που τον έπεισε να σταματήσει την επίθεση, αφού κάλεσε τον προσωπικό του αριθμό και απήγγειλε τα τελευταία λόγια της συζύγου του.
Στο παρόν, η Μπανκς καλεί τον ιδιωτικό αριθμό του Σανγκ και απαγγέλλει τις λέξεις. Η Κίνα αποσύρεται, τα υπόλοιπα έθνη ακολουθούν και τα δώδεκα διαστημόπλοια αποχωρούν. Η φράση της συζύγου του Σανγκ, όπως αποκάλυψε ο Χέιζερερ, σημαίνει: «Στον πόλεμο δεν υπάρχουν νικητές, μόνο χήρες» — γραμμή που ο Βιλνέβ επέλεξε να μην υποτιτλίσει. Στο συναισθηματικό επίκεντρο της ταινίας βρίσκεται η γνώση ότι η κόρη Χάνα θα πεθάνει από ανίατη ασθένεια και ότι ο Ντόνελι θα τις εγκαταλείψει· η Μπανκς επιλέγει παρόλα αυτά την αγάπη, θέτοντας το ερώτημα αν θα άλλαζε κανείς τη ζωή του αν μπορούσε να τη δει από την αρχή ως το τέλος.
Η παραγωγή είχε μακρά και δύσκολη προϊστορία. Ο Χέιζερερ εντυπώθηκε βαθιά από το διήγημα του Τσιανγκ και προσπάθησε επί χρόνια να το μεταφέρει στον κινηματογράφο, αλλά τα στούντιο απέρριπταν το σχέδιο ως «υπερβολικά έξυπνο». Η εταιρεία 21 Laps Entertainment ενδιαφέρθηκε τελικά και έφερε στο έργο τον Βιλνέβ, ο οποίος άλλαξε τον τίτλο από «Story of Your Life», που θεωρούσε ότι ακουγόταν σαν ρομαντική κομεντί. Αρχικές εκδοχές του σεναρίου ήθελαν το δώρο των επτάποδων να είναι «σχεδιαγράμματα ενός διαστρικού πλοίου», σαν μια κιβωτός, αλλά μετά την κυκλοφορία του «Interstellar» το 2014, ο Χέιζερερ και ο Βιλνέβ συμφώνησαν ότι το δώρο έπρεπε να είναι «η δύναμη της γλώσσας τους».
Τα γυρίσματα διήρκεσαν 56 ημέρες, ξεκινώντας στις 7 Ιουνίου 2015 στην περιοχή του Μόντρεαλ. Ο διευθυντής φωτογραφίας Μπράντφορντ Γιανγκ (Bradford Young) επεδίωξε μια γειωμένη, ρεαλιστική αισθητική — ένα «βρώμικο» φιλμ επιστημονικής φαντασίας, όπως περιέγραψε ο ίδιος τον στόχο του Βιλνέβ. Σχεδιαστική επιρροή για την αίθουσα συνάντησης μέσα στο εξωγήινο σκάφος ήταν τα έργα του Τζέιμς Ταρέλ (James Turrell), ενώ ο αστεροειδής 15 Ευνομία ενέπνευσε την όψη των διαστημοπλοίων. Η εταιρεία Rodeo FX ολοκλήρωσε 60 πλάνα οπτικών εφέ, με μεγαλύτερη πρόκληση την πρώτη είσοδο στο σκάφος.
Ιδιαίτερη φροντίδα δόθηκε στη γλωσσολογική ακρίβεια. Οι επιστήμονες υπολογιστών Στίβεν και Κρίστοφερ Γουλφραμ (Stephen και Christopher Wolfram) ανέλυσαν το εξωγήινο σύστημα γραφής που σχεδίασε η καλλιτέχνις Μάρτινε Μπερτράν (Martine Bertrand), ενώ τρεις γλωσσολόγοι του Πανεπιστημίου McGill συμβουλεύτηκαν για την ταινία — μεταξύ τους η Τζέσικα Κουν (Jessica Coon), έδρα ερευνών Καναδά στη σύνταξη και τις αυτόχθονες γλώσσες. Ο καθηγητής Ντέιβιντ Άντγκερ (David Adger) του Queen Mary University του Λονδίνου επαίνεσε την απεικόνιση της διαδικασίας διατύπωσης και ελέγχου γλωσσικών υποθέσεων. Ωστόσο, η γλωσσολόγος Μπέτι Μπίρνερ (Betty Birner) επισήμανε ότι η χρήση της υπόθεσης Σαπίρ-Γουόρφ ξεπερνά «οτιδήποτε εύλογο» και ότι η ταινία απλοποιεί τη διαδικασία μετάφρασης από το βασικό λεξιλόγιο σε αφηρημένες έννοιες όπως «όπλο».
Η ταινία έλαβε οκτώ υποψηφιότητες για Όσκαρ — μεταξύ τους Καλύτερης Ταινίας, Σκηνοθεσίας και Διασκευασμένου Σεναρίου — κερδίζοντας το βραβείο Μοντάζ Ηχητικών Εφέ. Η Άνταμς προτάθηκε για Χρυσή Σφαίρα, BAFTA, SAG και Critics' Choice, κερδίζοντας το βραβείο Α' Γυναικείου Ρόλου του National Board of Review. Η σύνθεση του Γιόχαν Γιόχανσον (Jóhann Jóhannsson) προτάθηκε για Χρυσή Σφαίρα, αλλά κρίθηκε μη επιλέξιμη για Όσκαρ Πρωτότυπης Μουσικής λόγω της εμφανούς χρήσης του προϋπάρχοντος κομματιού «On the Nature of Daylight» του Μαξ Ρίχτερ (Max Richter). Η ταινία κέρδισε επίσης Hugo και Ray Bradbury Award το 2017.
Το βάρος της «Άφιξης» δεν βρίσκεται στο θέαμα αλλά στις ιδέες της: η επικοινωνία ως πράξη κατανόησης πέρα από ανταγωνιστικά πλαίσια — η Κίνα άλλωστε παρερμήνευσε το μήνυμα πιθανότατα επειδή αλληλεπιδρούσε με τους επτάποδες μέσω του ανταγωνιστικού παιχνιδιού ματζόνγκ — και η γλώσσα ως δύναμη που μπορεί να διευρύνει τον ανθρώπινο νου. Ο Guardian την κατέταξε τρίτη καλύτερη ταινία του 2016, ενώ το 2021 το σενάριό της συμπεριλήφθηκε στην 27η θέση της λίστας των 101 καλύτερων σεναρίων του 21ου αιώνα από το Writers Guild of America· το 2025, οι New York Times την τοποθέτησαν στην 29η θέση των 100 καλύτερων ταινιών του αιώνα.
Σχόλια