Η αιθοξυκίνη, το αντιοξειδωτικό που βοήθησε τη βιομηχανία ιχθυαλεύρων να περιορίσει τις πυρκαγιές κατά την αποθήκευση και τη μεταφορά, βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο ανησυχιών για την υγεία και το περιβάλλον. Η χρήση της στις ζωοτροφές έχει απαγορευτεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση και σε άλλες χώρες, αλλά παραμένει επιτρεπτή σε αρκετές αγορές. Έρευνα του Outlaw Ocean Project, την οποία δημοσιεύει σε επεξεργασμένη μορφή το Mongabay, καταγράφει την παρουσία της σε εισαγόμενα θαλασσινά στις ΗΠΑ και εξετάζει τους κινδύνους των ουσιών που την αντικαθιστούν.
Τα ιχθυάλευρα παράγονται με ξήρανση και άλεση ψαριών και αποτελούν σημαντική πρώτη ύλη για την εκτροφή σολομού, γαρίδας, τιλάπιας και άλλων ειδών. Καθώς αποσυντίθενται και οξειδώνονται, μπορούν να θερμανθούν και να αναφλέγουν αυθόρμητα: η ανασκόπηση ιστορικών δημοσιευμάτων από το Outlaw Ocean Project εντόπισε τουλάχιστον 90 πυρκαγιές σε πλοία και εγκαταστάσεις παγκοσμίως από τη δεκαετία του 1950 έως τη δεκαετία του 1970. Μόνο το 1966 καταγράφηκαν περιστατικά με πολυήμερες φωτιές, τη βύθιση ενός πλοίου και, σε άλλο συμβάν, τον θάνατο ενός λιμενεργάτη και τον τραυματισμό τριών πυροσβεστών. Το πρόβλημα είχε ευρύτερη σημασία για την εφοδιαστική αλυσίδα τροφίμων, καθώς πάνω από τα μισά θαλασσινά που καταναλώνονται παγκοσμίως προέρχονται από υδατοκαλλιέργειες.
Το 1967 η Cargill παρουσίασε την αιθοξυκίνη ως λύση στην οξείδωση και την επακόλουθη θέρμανση των ιχθυαλεύρων. Η ουσία χρησιμοποιούνταν ήδη για τη συντήρηση ελαστικών, φρούτων και μηδικής, ενώ η εφαρμογή της στα ιχθυάλευρα διευκόλυνε τη μεταφορά μεγάλων φορτίων σε μακρινές αγορές. Οι αναφερόμενες πυρκαγιές μειώθηκαν σημαντικά και οι εταιρείες ζωοτροφών προέβαλαν επίσης την προστασία βιταμινών και χρωστικών. Το 1976 η αμερικανική ακτοφυλακή κατέστησε υποχρεωτική την επεξεργασία φορτίων ιχθυαλεύρων με αιθοξυκίνη, ενώ τρία χρόνια αργότερα αντίστοιχη σύσταση εξέδωσε ο οργανισμός του ΟΗΕ που επιβλέπει τη ναυτιλία.
Παράλληλα, συσσωρεύονταν ευρήματα για πιθανές επιβλαβείς επιδράσεις. Ήδη το 1969, έκθεση αρμόδιων φορέων του ΟΗΕ ανέφερε τοξικές επιδράσεις σε πειραματόζωα που είχαν λάβει υψηλές συγκεντρώσεις, καθώς και περιστατικά δερματίτιδας σε εργαζομένους στη συσκευασία φρούτων. Βρετανική μελέτη του 1987 κατέγραψε σοβαρές βλάβες και ενδείξεις πιθανής καρκινογόνου δράσης σε αρουραίους. Το 2015 η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων χαρακτήρισε την π-φαινετιδίνη, πρόσμειξη της αιθοξυκίνης, πιθανώς μεταλλαξιογόνο, και το 2017 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέστειλε την άδεια χρήσης της αιθοξυκίνης στις ζωοτροφές.
Απαγορεύσεις ισχύουν επίσης στο Ηνωμένο Βασίλειο, στη Νορβηγία, στην Ισλανδία και στο Λιχτενστάιν. Αντίθετα, η Αυστραλία, η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα και οι ΗΠΑ εξακολουθούν να επιτρέπουν τη χρήση της στις ζωοτροφές, με ανώτατα όρια συγκέντρωσης. Η Cargill δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι αξιολογεί εναλλακτικά αντιοξειδωτικά από το 2005 και δεν χρησιμοποιεί αιθοξυκίνη στην παγκόσμια δραστηριότητά της στις τροφές σολομού ή σε αγορές όπου δεν επιτρέπεται. Διευκρίνισε επίσης ότι τα αντιοξειδωτικά προστίθενται από τις μονάδες παραγωγής ιχθυαλεύρων πριν από την αποθήκευση και τη μεταφορά.
Στις ΗΠΑ, όπου περίπου το 80% των θαλασσινών που καταναλώνονται εισάγεται, ανασκόπηση περισσότερων από 350.000 εβδομαδιαίων εκθέσεων ελέγχου της FDA για την περίοδο 2018–2022 εντόπισε ίχνη αιθοξυκίνης σε γαρίδες, σολομό και τιλάπια. Οι γαρίδες προέρχονταν κυρίως από την Ινδονησία και την Ινδία, ο σολομός συχνότερα από τη Χιλή και η τιλάπια συχνά από την Κίνα. Όλες οι συγκεντρώσεις που καταγράφηκαν ήταν χαμηλότερες από το όριο που η FDA θεωρεί ασφαλές, αν και επικριτές αμφισβητούν την επάρκειά του. Το ρεπορτάζ αναφέρει επίσης ότι, σύμφωνα με τα δεδομένα της υπηρεσίας, η ουσία εντοπιζόταν στα εισαγόμενα θαλασσινά με υπερδεκαπλάσια συχνότητα σε σχέση με άλλα ελεγχόμενα τρόφιμα.
Οι περιβαλλοντικές ανησυχίες αφορούν τόσο την παρουσία της ουσίας στο νερό όσο και επιδράσεις σε υδρόβιους οργανισμούς. Το 2018 Κινέζοι ερευνητές τη βρήκαν μεταξύ των πιο άφθονων ρύπων σε ταμιευτήρα του ποταμού Γιανγκτσέ που παρέχει περισσότερο από το μισό πόσιμο νερό της Σαγκάης. Αγωγές στις ΗΠΑ κατά εταιρειών θαλασσινών αμφισβήτησαν χαρακτηρισμούς προϊόντων ως «βιώσιμων», επικαλούμενες μελέτη που συνέδεε την αιθοξυκίνη με θνησιμότητα και δυσμορφίες σε ψάρια και καρκινοειδή. Οι συγκεκριμένες υποθέσεις έκλεισαν με εξωδικαστικούς συμβιβασμούς, όπως και αγωγές για ισχυρισμούς ότι ζωοτροφές κατοικίδιων δεν περιείχαν τεχνητά συντηρητικά.
Η απομάκρυνση από την αιθοξυκίνη έχει στρέψει παραγωγούς σε εκχύλισμα δενδρολίβανου, ενώσεις βιταμίνης Ε και συνθετικά αντιοξειδωτικά, κυρίως τη βουτυλιωμένη υδροξυανισόλη, γνωστή ως BHA. Η BHA προτιμάται για το χαμηλότερο κόστος και την ισχυρή αντιοξειδωτική δράση της, αλλά συνοδεύεται επίσης από ανησυχίες για καρκινογόνο δράση. Το αμερικανικό National Toxicology Program την κατέταξε το 1991 στις ουσίες που εύλογα αναμένεται να είναι καρκινογόνες για τον άνθρωπο, ενώ ιαπωνική μελέτη του 2008 κατέγραψε κακοήθεις όγκους σε εργαστηριακούς αρουραίους. Ωστόσο, ευρωπαϊκή αξιολόγηση του 2018 δεν διαπίστωσε ανησυχία για την ασφάλεια των καταναλωτών όταν χρησιμοποιείται στις ζωοτροφές κάτω από το όριο των 150 χιλιοστογράμμων ανά κιλό· η FDA ανακοίνωσε το 2025 ότι θα επανεξετάσει την ασφάλειά της ως πρόσθετου τροφίμων.
Σχόλια