Στα μέσα Σεπτεμβρίου 2026, υπάλληλος ιχθυοπωλείου στη Δημοτική Αγορά του Πόρτο Αλέγκρε πρότεινε με ενθουσιασμό το «ψάρι άγγελος» (peixe anjo): «Πουλάμε πολλά από αυτά. Είναι πολύ καλό και δεν έχει κόκαλα». Το προϊόν ήταν διαθέσιμο σε τουλάχιστον τέσσερις πάγκους, σε τιμές 30–37 ρεάις το κιλό (5,70–7 δολάρια). Στην πραγματικότητα δεν πρόκειται για οποιοδήποτε ψάρι, αλλά για αγγελοκαρχαρία του γένους Squatina — στη Βραζιλία τρία από τα πιο απειλούμενα είδη καρχαρία: Squatina guggenheim, S. occulta και S. argentina — και η αλίευση τους απαγορεύεται.
Για πολλά χρόνια η βραζιλιάνικη κυβέρνηση επέτρεπε την εισαγωγή αγγελοκαρχαρία από γειτονικές χώρες. Σύμφωνα με στοιχεία της Ομοσπονδιακής Φορολογικής Υπηρεσίας που απέκτησε το Mongabay μέσω αιτήματος πρόσβασης σε πληροφορίες, από τον Ιανουάριο του 2021 έως τις 10 Σεπτεμβρίου 2026 εισήλθαν στη χώρα 48 τόνοι κρέατος S. guggenheim και 194,6 τόνοι S. argentina, συνολικά 242,6 τόνοι. Οι περισσότερες αποστολές ήρθαν από την Αργεντινή μέσω των τελωνείων Σάο Μπόρζα, Ουρουγουαϊάνα και Ντιονίζιο Σερκέιρα. Ο περιβαλλοντικός αναλυτής της IBAMA, Λουίζ Εντουάρντο Μπονίλια (Luiz Eduardo Bonilha), λέει ότι το εισαγόμενο προϊόν αναμειγνυόταν με μεγάλες ποσότητες παράνομα αλιευμένου αγγελοκαρχαρία εντός Βραζιλίας. «Οι παράνομα αλιευμένοι αγγελοκαρχαρίες “ξεπλένονταν” με τιμολόγια εισαγωγής», ανέφερε.
Στις 27 Μαρτίου 2026 η IBAMA δημοσίευσε κανονισμό που απαγορεύει την εισαγωγή όλων των καρχαριών του Εθνικού Καταλόγου Απειλούμενων Ειδών, κλείνοντας κάθε νόμιμο παραθυράκι για την πώληση αγγελοκαρχαρία. Ο κανόνας τέθηκε σε ισχύ στις 3 Απριλίου. «Σήμερα, κάθε κιλό, ανεξαρτήτως προέλευσης, είναι παράνομο», είπε ο Μπονίλια. Ωστόσο, στη Δημοτική Αγορά του Πόρτο Αλέγκρε οι πωλητές δήλωναν ότι δεν γνώριζαν τον νέο κανόνα. Δύο έμποροι ανέφεραν ότι εισάγουν το κατεψυγμένο προϊόν από την Αργεντινή και θεωρούσαν τη διαδικασία νόμιμη· όταν ενημερώθηκαν για την απαγόρευση, ένας εξέφρασε σκεπτικισμό λέγοντας: «Δεδομένης της ποσότητας που φτάνει κάθε εβδομάδα εδώ στον νότο, δεν το νομίζω». Άλλοι έμποροι είπαν ότι το ψάρι προερχόταν από τις ακτές της ίδιας της πολιτείας, από τους δήμους Τραμαντάι και Ρίο Γκράντε.
Ο Μπονίλια δήλωσε ότι θα ενταθούν οι έλεγχοι στους λιανοπωλητές μόλις έμαθε πως ο αγγελοκαρχαρίας πωλείται ελεύθερα στη δημοτική αγορά: «Αυτό συνιστά εγκληματική συμπεριφορά». Η γραμματεία Περιβάλλοντος της Ρίο Γκράντε ντο Σουλ πάντως δεν διευκρίνισε αν έλαβε μέτρα συμμόρφωσης στην πολιτεία. Ο κανονισμός ήρθε μήνες μετά από σειρά ρεπορτάζ του Mongabay για αγορές κρέατος καρχαρία από κρατικούς φορείς. Στη Ρίο Γκράντε ντο Σουλ, η έρευνα εντόπισε παραγγελίες 211 τόνων αγγελοκαρχαρία από δημοτικές και πολιτειακές αρχές μεταξύ 2015 και 2025 — ποσότητα ίση με 10 πλήρη εμπορευματοκιβώτια. Με το πρόσχημα ότι είναι φθηνό ψάρι χωρίς κόκαλα, κατέληξε σε σχολικά γεύματα, νοσοκομεία, κλινικές και καταφύγια.
Παρά τη νέα απαγόρευση, το Mongabay εντόπισε τέσσερις πρόσφατους διαγωνισμούς στη Ρίο Γκράντε ντο Σουλ για προμήθεια αγγελοκαρχαρία. Ένας από αυτούς, που δημοσιεύθηκε στις 10 Αυγούστου από την πολιτειακή γραμματεία Υγείας, ζητούσε προμήθεια 960 κιλών για το Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Σάο Πέδρο στο Πόρτο Αλέγκρε· η διαδικασία έχει ήδη ολοκληρωθεί. Σε προηγούμενη έρευνα του 2025 είχαν εντοπιστεί 11 διαγωνισμοί συνολικού ύψους 16 τόνων, και τότε η πολιτειακή κυβέρνηση είχε δηλώσει ότι θα αφαιρέσει το είδος από τις προκηρύξεις. Τώρα αναφέρει ότι «λαμβάνονται τα απαραίτητα μέτρα για την αναθεώρηση της διαδικασίας» και ότι θα ενισχυθούν οι οδηγίες προς τις αρμόδιες υπηρεσίες.
Αντίστοιχες διαδικασίες εντόπισε το Mongabay και σε δήμους. Ο δήμος Γκραβατάι άνοιξε διαγωνισμό στις 27 Ιουλίου 2026 για έως 250 κιλά, χωρίς να προκύψει ανάδοχος, και δεν απάντησε στα ερωτήματα. Ο δήμος Γκραμάντο προκήρυξε στις 1 Ιουλίου προμήθεια 2.156 κιλών, δηλώνοντας ότι η αγορά του 2025 είχε ακυρωθεί και ότι η φετινή διαδικασία αναμένεται να αναθεωρηθεί. Ο δήμος Κολίνας ζήτησε 250 κιλά για σχολικά γεύματα, αλλά ανέφερε ότι δεν έχει γίνει καμία αγορά και ότι, λόγω του περιβαλλοντικού κανονισμού, «η αγορά του εν λόγω είδους δεν θα πραγματοποιηθεί». Τουλάχιστον τρεις δημόσιοι φορείς δήλωσαν έτσι ότι θα αναστείλουν ή θα αναθεωρήσουν τα σχέδια μετά την επικοινωνία με το Mongabay.
Η κατανάλωση κρέατος καρχαρία δεν βλάπτει μόνο τα θαλάσσια οικοσυστήματα. Επειδή οι καρχαρίες βρίσκονται στην κορυφή της τροφικής αλυσίδας, συσσωρεύουν βαρέα μέταλλα όπως υδράργυρο, αρσενικό και μόλυβδο. Ο αμερικανικός Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) συνιστά στα παιδιά και στις εγκύους να αποφεύγουν το κρέας καρχαρία. Παρόλα αυτά, το υπουργείο Υγείας της Βραζιλίας συνεχίζει να το προτείνει ως επιλογή ψαριού χωρίς κόκαλα για παιδιά έως 2 ετών. Τον Αύγουστο η περιβαλλοντική ΜΚΟ Sea Shepherd Brasil κατέθεσε αγωγή κατά του υπουργείου ζητώντας την αφαίρεση αυτής της σύστασης, υποστηρίζοντας ότι «η συμπερίληψη αυτού του κρέατος σε σχολικά γεύματα ή δημόσια ιδρύματα εκθέτει ευάλωτους πληθυσμούς σε καρκινογόνους και νευροτοξικούς κινδύνους».
Η απαγόρευση εισαγωγών ήταν πάγιο αίτημα της Sea Shepherd Brasil. Σύμφωνα με την πρόεδρο και εκτελεστική διευθύντρια της οργάνωσης, Ναταλί Ζιλ (Nathalie Gil), το 39% των ειδών καρχαρία στη Βραζιλία κινδυνεύει με εξαφάνιση και «είναι μια αγορά παράλογα ανεκτική». Η ίδια θεωρεί τον κανονισμό της IBAMA βήμα προόδου, αλλά όχι λύση: το κρέας καρχαρία εξακολουθεί να πωλείται με τη γενική ονομασία «cação», χωρίς ταυτοποίηση είδους, επιτρέποντας σε απειλούμενα είδη να πωλούνται «μεταμφιεσμένα» ως γαλάζιος καρχαρίας (Prionace glauca), που γενικά είναι νόμιμος. «Το ζήτημα των εισαγωγών λύθηκε, αλλά η εγχώρια αγορά παραμένει στην τύχη της», δήλωσε.
Ο συντονιστής επιβολής βιοποικιλότητας της IBAMA, Ιγκόρ ντε Μπρίτο Σίλβα (Igor de Brito Silva), χαρακτηρίζει τη γενική περιγραφή των προϊόντων σημείο συμφόρησης: «Δεν υπάρχει δικαιολογία. Είναι απλώς μια καιροσκοπική διευκόλυνση που ενθαρρύνει την απάτη». Το πρόβλημα επιτείνει η έλλειψη ελεγκτών — μόλις δέκα για ολόκληρη την πολιτεία Ρίο Γκράντε ντο Σουλ, σύμφωνα με τον Μπονίλια. Στα σύνορα, η Ομοσπονδιακή Φορολογική Υπηρεσία αναφέρει ότι ο αρχικός έλεγχος ανήκει στην IBAMA και ότι οι αποστολές υπόκεινται και σε φυσική επιθεώρηση από το υπουργείο Γεωργίας· το δυσκολότερο είναι ο εντοπισμός φορτίων με ψευδή δήλωση περιεχομένου και το λαθρεμπόριο. Η τεχνική σύμβουλος της Ένωσης Αλιευτικών Βιομηχανιών της Βραζιλίας (Abipesca), Λάις Μπελσίτο (Lais Belsito), σημείωσε ότι οι νέοι κανόνες συνάδουν με την πολιτική διατήρησης, αλλά πρόσθεσε ότι χρειάζεται περιοδική αξιολόγηση της κατάστασης διατήρησης των ειδών και ότι δεν είναι ακόμη δυνατό να εκτιμηθεί ο αντίκτυπος των ρυθμίσεων στις εισαγωγές.
Σχόλια