Ο Τζέιμς Χόλαντ, Βρετανός ιστορικός που ειδικεύεται στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και συμπαρουσιάζει το podcast «We Have Ways of Making You Talk», περιγράφει τη σύγκρουση ως τη μεγαλύτερη καταστροφή της σύγχρονης ιστορίας: πάνω από 60 εκατομμύρια νεκροί από περισσότερες από 60 χώρες, κατεστραμμένες πόλεις, αλλαγμένα σύνορα και εκατομμύρια εκτοπισμένοι. Για τον ίδιο, αυτό που κάνει τον πόλεμο μοναδικό είναι ότι ήταν πραγματικά παγκόσμιος — πολεμήθηκε σε ερήμους, στην Αρκτική, σε ωκεανούς, στη ζούγκλα, στις παραλίες, στον αέρα και στις ρωσικές στέπες.
Ο Χόλαντ τονίζει ότι τον προσελκύει το ανθρώπινο δράμα. Αναφέρεται στον Σαμ Μπράντσοου (Sam Bradshaw), έναν Βρετανό αρματιστή από το Λίβερπουλ που έφυγε για τέσσερα χρόνια, τραυματίστηκε δύο φορές, επέστρεψε σπίτι και αισθάνθηκε τόσο αποκομμένος από την κανονική ζωή που κατατάχθηκε ξανά και βρέθηκε κοντά στο Μπέλζεν. Ο Χόλαντ λέει ότι αυτή η αποξένωση από το σπίτι και η ανάγκη να δει κανείς τι σήμαινε ο ναζισμός ήταν βαθιά ανθρώπινη εμπειρία για πολλούς βετεράνους. Διηγείται επίσης την ιστορία ενός συντρόφου του Μπράντσοου που έλαβε ένα «Dear John» γράμμα, κατέρρευσε ψυχολογικά και σκοτώθηκε στην επόμενη μάχη, κάτι που ο Μπράντσοου θεώρησε σχεδόν αυτοεκπληρούμενη προφητεία.
Ο ιστορικός εξηγεί ότι η ναζιστική ιδεολογία ήταν θεμελιωμένη στην αντίληψη ενός «εμείς εναντίον αυτών». Ο Χίτλερ έβλεπε τον κόσμο ασπρόμαυρο: είτε Χιλιετές Ράιχ είτε Αρμαγεδδών. Στον πυρήνα της ήταν το Lebensraum, ο «ζωτικός χώρος», και το λεγόμενο Σχέδιο Πείνας: Γερμανοί οικονομολόγοι όπως ο Γκέοργκ Τόμας (Georg Thomas) και ο Χέρμαν Μπάκε (Hermann Backe) υπολόγιζαν ότι η κατάληψη της Ουκρανίας και της Σοβιετικής Ένωσης θα προκαλούσε τον θάνατο «αμέτρητων εκατομμυρίων» από ασιτία, όχι ως παράπλευρη απώλεια αλλά ως σκόπιμη πολιτική.
Ο Χόλαντ υποστηρίζει ότι η Επιχείρηση Μπαρμπαρόσα, η γερμανική εισβολή στη Σοβιετική Ένωση τον Ιούνιο του 1941, ήταν εξαρχής καταδικασμένη σε επιχειρησιακό επίπεδο. Οι Γερμανοί είχαν περίπου 2.000 διαφορετικούς τύπους οχημάτων, μικρή μηχανοκίνηση σε σχέση με το μέγεθος του μετώπου και λιγότερα αεροσκάφη από όσα διέθεταν το 1940. Οι σιδηροδρομικές γραμμές είχαν διαφορετικό εύρος από το γερμανικό δίκτυο και τα γερμανικά τρένα χρειάζονταν συχνότερα ανεφοδιασμό σε νερό και κάρβουνο. Οι πρώτες προελάσεις ήταν εντυπωσιακές, αλλά η φθορά ήταν τεράστια: η 16η Μεραρχία Πάντσερ, για παράδειγμα, έφτασε να έχει 16 άρματα από τα 180.
Σύμφωνα με τον Χόλαντ, μεγάλο μέρος της αρχικής γερμανικής επιτυχίας οφειλόταν στη σοβιετική ανεπάρκεια. Οι εκκαθαρίσεις του Στάλιν είχαν αποδεκατίσει την ηγεσία του Κόκκινου Στρατού: εκτελέστηκαν ή φυλακίστηκαν περίπου 22.500 αξιωματικοί, μεταξύ τους τρεις από τους πέντε στρατάρχες. Ο Στάλιν αρνήθηκε αρχικά να επιτρέψει υποχώρηση από το Κίεβο, με αποτέλεσμα να πιαστούν αιχμάλωτοι περίπου 700.000 άνδρες. Ο Γκεόργκι Ζούκοφ (Georgy Zhukov) τον προειδοποίησε, αλλά ο Στάλιν τον απέπεμψε προσωρινά.
Ο Χόλαντ υποστηρίζει ότι ο Χίτλερ δεν ήταν στρατιωτική ιδιοφυΐα. Το σχέδιο για την εισβολή στη Γαλλία προήλθε από τον Έριχ φον Μάνσταϊν (Erich von Manstein) και η εκτέλεση από τον Χάιντς Γκουντέριαν (Heinz Guderian). Η πραγματική «ιδιοφυΐα», λέει, ήταν ο Γιόζεφ Γκέμπελς (Joseph Goebbels) στην προπαγάνδα. Η Γερμανία είχε το πυκνότερο ραδιοφωνικό δίκτυο στην Ευρώπη: το 1939 το 70% των νοικοκυριών είχε ραδιόφωνο, ενώ το φθηνό ραδιόφωνο «λαϊκού δέκτη» έκανε το μέσο μαζικό. Ο ναζιστικός μηχανισμός επαναλάμβανε αδιάκοπα το ίδιο μήνυμα: η Γερμανία είναι μεγάλη, ο εβραιομπολσεβικισμός είναι απειλή, ο Χίτλερ είναι σωτήρας.
Σχετικά με τη συζήτηση που αμφισβητεί τον Ουίνστον Τσόρτσιλ (Winston Churchill) ως «κύριο κακό» του πολέμου, ο Χόλαντ διαφωνεί. Υπενθυμίζει ότι η απόφαση για την Πολωνία ελήφθη από την κυβέρνηση του Νέβιλ Τσάμπερλεν (Neville Chamberlain), όταν ο Τσόρτσιλ ήταν εκτός κυβέρνησης. Ο Χίτλερ θα εισέβαλλε ούτως ή άλλως στη Σοβιετική Ένωση και στη Γαλλία, υποστηρίζει, και αν δεν τον σταματούσαν, θα γινόταν ισχυρότερος και πιο αδηφάγος. Αναγνωρίζει ότι οι Σύμμαχοι έκαναν λάθη και ότι τα ηθικά ερωτήματα για τους βομβαρδισμούς είναι σοβαρά, αλλά επιμένει ότι ο πόλεμος κατά του ναζισμού ήταν δικαιολογημένος.
Ο Χόλαντ περιγράφει τον πόλεμο ως μάχη εργοστασίων. Το 1940 η Βρετανία παρήγαγε 496 μαχητικά Hurricane και Spitfire έναντι 240 γερμανικών· συνολικά παρήγαγε 132.500 αεροσκάφη, ενώ οι ΗΠΑ 315.000. Η υπεροχή των Συμμάχων στηρίχθηκε στην πιο αποτελεσματική εκπαίδευση, την εναλλαγή πληρωμάτων και τη μαζική παραγωγή. Το άρμα Sherman, αν και υποδεέστερο σε θωράκιση και πυροβόλο από το Tiger, ήταν αξιόπιστο, εύκολο στη συντήρηση και παρήχθη σε 49.000 μονάδες έναντι 1.347 Tiger.
Για το Στάλινγκραντ, ο Χόλαντ εξηγεί ότι η καταστροφή της 6ης Στρατιάς δεν οφείλεται κυρίως στις οδομαχίες αλλά στην περικύκλωση που κατέστη δυνατή χάρη στην αμερικανική μηχανοκίνηση. Ο Χίτλερ το 1942 αντί να επιτεθεί στη Μόσχα έστρεψε τις δυνάμεις του στις πετρελαιοπηγές του Καυκάσου, χωρίς κανένα σχέδιο για το πώς θα μετέφερε ή θα διύλιζε το πετρέλαιο. Ο Χόλαντ λέει ότι κανείς δεν έθετε το ερώτημα «και μετά τι;». Παράλληλα, οι απώλειες της Luftwaffe στη Μεσόγειο μεταξύ Ιουνίου και Οκτωβρίου 1943 ήταν πολύ μεγαλύτερες από ό,τι στο Ανατολικό Μέτωπο.
Για τη Νορμανδία, ο Χόλαντ την περιγράφει ως το ζενίθ του συμμαχικού συνασπισμού. Την D-Day συμμετείχαν 6.939 πλοία, εκ των οποίων 1.213 πολεμικά, 12.500 αεροσκάφη και 155.000 άνδρες σε 24 ώρες. Τονίζει ότι οι δύο τρίτα των αεροσκαφών και των στρατιωτών ήταν βρετανικά ή από τις κτήσεις της Βρετανίας, και ότι οι Καναδοί είχαν αναλογικά τις βαρύτερες απώλειες. Η επιτυχία στηρίχθηκε στην απόλυτη αεροπορική υπεροχή, που εξασφάλισε το P-51 Mustang με κινητήρα Rolls-Royce Merlin, και στην πιο μεγάλη επιχείρηση ναρκαλιείας του πολέμου, χωρίς να χαθεί ούτε ένα πλοίο από νάρκη κατά την απόβαση.
Ο ιστορικός θεωρεί ότι το τέλος του Χίτλερ στο καταφύγιο αποτυπώνεται πιστά στην ταινία «Downfall», αν και ο Γκέμπελς πήρε κυάνιο και δεν αυτοπυροβολήθηκε.
Αυτό που τον συγκλονίζει είναι πόσο γρήγορα μια δημοκρατική και πολιτισμένη Γερμανία γλίστρησε στη βαρβαρότητα του Ολοκαυτώματος. Ο Χόλαντ τονίζει ότι η μισή από τους έξι εκατομμύρια Εβραίους δολοφονήθηκε με σφαίρες στο πίσω μέρος του κεφαλιού και ότι οι θάλαμοι αερίων επινοήθηκαν μόνο όταν οι εκτελεστές δεν άντεχαν ψυχολογικά τη μέθοδο.
Τέλος, ο Χόλαντ προειδοποιεί ότι οι οικονομικές κρίσεις φέρνουν πολιτική αναταραχή και ότι ο εφησυχασμός είναι επικίνδυνος. Οι ελευθερίες στη Δύση δεν είναι δεδομένες, λέει, και η ειρήνη είναι εύθραυστη. Ως πηγή ελπίδας βλέπει το γεγονός ότι η συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων θέλει να ζει ειρηνικά και ότι η ανθρώπινη ικανότητα για νέες λύσεις είναι απεριόριστη.
Σχόλια