Το 1945, λίγο μετά την απελευθέρωσή του από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης — όπου η μητέρα και ο αδελφός του είχαν δολοφονηθεί στους θαλάμους αερίων — ο Βίκτορ Φρανκλ (Viktor Frankl) κάθισε στο γραφείο του για να γράψει το βιβλίο που θα γινόταν κλασικό έργο: το «Ανθρώπου σε αναζήτηση νοήματος».</p> Δεν γνώριζε ακόμη ότι η αγαπημένη του έπασχε από τύφο που σύντομα θα τη σκότωνε. Το κείμενο ξεχύθηκε από μέσα του μέσα σε μόλις εννέα συνεχόμενες ημέρες.
Το έγραψε, μάλιστα, με «σταθερή αποφασιστικότητα» να το δημοσιεύσει ανώνυμα. Μόνο μετά από επίμονες παραινέσεις φίλων δέχτηκε την τελευταία στιγμή να εμφανίζεται το όνομά του στη σελίδα τίτλου — αν και αρνήθηκε να τυπωθεί στο εξώφυλλο. Μέχρι το τέλος της ζωής του, το βιβλίο είχε εκδοθεί σε είκοσι δύο γλώσσες, με εκατό ανατυπώσεις μόνο στα αγγλικά.
Στον πρόλογο της έκδοσης του 1992, ο ογδονταεπτάχρονος τότε Φρανκλ αναλογίζεται το παράδοξο: πώς κάτι που ξεκίνησε τόσο αδιάφορο προς την προσωπική αναγνώριση κατέληξε σε τόσο τεράστια επιτυχία. Η σκέψη του θυμίζει την αρχαία κινεζική φιλοσοφία του wu-wei, την τέχνη του «να προσπαθείς χωρίς να προσπαθείς».
Όπως γράφει ο ίδιος: «Μην επιδιώκεις την επιτυχία — όσο περισσότερο τη στοχεύεις, τόσο περισσότερο θα την χάνεις. Διότι η επιτυχία, όπως και η ευτυχία, δεν μπορεί να επιδιωχθεί· πρέπει να επέλθει, και επέρχεται μόνο ως ακούσια παρενέργεια της αφοσίωσης σε έναν σκοπό μεγαλύτερο από τον εαυτό σου ή ως υποπροϊόν της παράδοσης σε ένα πρόσωπο άλλο από τον εαυτό σου». Στο ίδιο πνεύμα προσθέτει μια ισχυρή αντίδοτο στη σύγχρονη παθολογία της άμεσης ικανοποίησης: «Άκου τι σου υπαγορεύει η συνείδησή σου και φέρε το εις πέρας όσο καλύτερα γνωρίζεις. Τότε θα δεις ότι μακροπρόθεσμα — μακροπρόθεσμα, λέω! — η επιτυχία θα σε ακολουθήσει ακριβώς επειδή είχες ξεχάσει να τη σκεφτείς».
Η ιδέα ότι η επιτυχία και η ευτυχία δεν κατακτώνται με άμεση προσπάθεια αλλά προκύπτουν όταν στρέφουμε την προσοχή μας αλλού έχει βαθιές ρίζες σε πολλές φιλοσοφικές παραδόσεις. Στην περίπτωση του Φρανκλ, δεν πρόκειται για θεωρητική σκέψη αλλά για βιωμένη γνώση: ο ίδιος βρήκε νόημα στην πιο ακραία συνθήκη ανθρώπινης οδύνης και το μετέτρεψε σε έργο.
Η διάκριση που κάνει ο Φρανκλ είναι ουσιαστική για τη σημερινή εποχή. Ζούμε σε μια κουλτούρα που εξυμνεί τον προσωπικό στόχο, τη μέτρηση της απόδοσης και την άμεση επιβράβευση. Το μήνυμά του ανατρέπει αυτή τη λογική: η εμμονή με το αποτέλεσμα μπορεί να είναι ακριβώς αυτό που το απομακρύνει. Όταν η προσοχή στρέφεται στον σκοπό, το αποτέλεσμα έρχεται ως φυσικό επακόλουθο.
Η αξία αυτής της οπτικής δεν περιορίζεται στην επαγγελματική επιτυχία. Αφορά κάθε διάσταση της ζωής όπου το άγχος της επίτευξης μπορεί να γίνει αυτοϋπονομευτικό: από τις προσωπικές σχέσεις έως τη δημιουργική εργασία. Ο Φρανκλ προτείνει μια ριζικά διαφορετική στάση: να ακούμε τη συνείδησή μας, να ενεργούμε με ειλικρίνεια και να αφήνουμε την επιτυχία να έρθει εκείνη σε εμάς — στον δικό της χρόνο.
Το κείμενο που δημοσιεύει το The Marginalian τιμά τη μνήμη ενός ανθρώπου που μεταμόρφωσε τον πόνο σε νόημα. Η σοφία του Φρανκλ παραμένει επίκαιρη ως υπενθύμιση ότι η βαθύτερη πλήρωση δεν προέρχεται από την καταδίωξη εξωτερικών δεικτών, αλλά από την ασυμβίβαστη αφοσίωση σε αυτό που έχει σημασία.
Σχόλια