Η ζωή του Αυστριακού ψυχιάτρου και επιζώντα του Ολοκαυτώματος Βίκτορ Φρανκλ (Viktor Frankl) θεωρείται μία από τις ισχυρότερες μαρτυρίες για την αντοχή του ανθρώπινου πνεύματος. Στο βιβλίο του «Man’s Search for Meaning» (1946), που έχει χαρακτηριστεί ψυχολογικό απομνημονεύματα, ο Φρανκλ καταγράφει όσα του δίδαξε η παραμονή του στο Άουσβιτς σχετικά με τη βαθύτερη κινητήρια δύναμη της ζωής: την ασίγαστη ανθρώπινη ανάγκη για νόημα. Σύμφωνα με τον Φρανκλ, αυτή η ανάγκη ήταν εκείνη που χώριζε όσους επιβίωσαν από όσους χάθηκαν στα στρατόπεδα. Δεν ήταν η σωματική αντοχή ούτε η τύχη από μόνη της, αλλά η ικανότητα να διατηρεί κανείς έναν λόγο ύπαρξης ακόμη και όταν το μέλλον έμοιαζε να έχει εξαφανιστεί.
Η διαπίστωση αυτή δεν αφορά μόνο τις ακραίες συνθήκες· αγγίζει και την καθημερινή ψυχική υγεία. Ο Φρανκλ περιγράφει την τέχνη της παρουσίας όχι ως απόλαυση των ευχάριστων στιγμών, αλλά ως ικανότητα να κατοικεί κανείς το παρόν ακριβώς στις πιο δύσκολες στιγμές. Όποιος άφηνε τον εαυτό του να καταρρεύσει επειδή δεν έβλεπε κανέναν μελλοντικό στόχο, στρεφόταν στο παρελθόν για να κάνει το παρόν λιγότερο πραγματικό. Αυτή η φυγή όμως είχε κόστος: το παρόν έχανε τη σημασία του, οι ευκαιρίες να δημιουργηθεί κάτι θετικό μέσα στη φρίκη περνούσαν απαρατήρητες και η ζωή γινόταν ανούσια.
Ο Φρανκλ δεν προτείνει, ωστόσο, να βλέπει κανείς τον πόνο μέσα από ροζ γυαλιά. Αντίθετα, υποστηρίζει ότι η παρουσία γεννιέται όταν ο άνθρωπος γέρνει προς τον πόνο και τον αποδέχεται ως δικό του έργο. Όταν κάποιος αναγνωρίζει ότι είναι η μοίρα του να υποφέρει, οφείλει να δεχτεί αυτό το βάρος ως μοναδικό και προσωπικό καθήκον. Κανείς δεν μπορεί να τον ανακουφίσει ή να πάρει τη θέση του· η μοναδική του ευκαιρία βρίσκεται στον τρόπο που σηκώνει το φορτίο του.
Το παρόν αποκτά νόημα μέσα από τη δέσμευση. Ο Φρανκλ επισημαίνει ότι η μοναδικότητα κάθε ανθρώπου — εκείνο που διακρίνει το άτομο και δίνει νόημα στην ύπαρξή του — εκφράζεται τόσο στη δημιουργική εργασία όσο και στην αγάπη. Οι ανθρώπινες σχέσεις, ακόμη και οι «μαλακοί δεσμοί της αγάπης» που μένουν αδιάφοροι μπροστά στη ζωή και τον θάνατο, λειτουργούν ως άγκυρα. Το ίδιο ισχύει για ένα ημιτελές έργο ή για μια πολιτιστική συνεισφορά που περιμένει να ολοκληρωθεί. Ένας άνθρωπος που συνειδητοποιεί την ευθύνη του απέναντι σε κάποιον που τον περιμένει με αγάπη, ή απέναντι σε ένα έργο που δεν έχει τελειώσει, δεν μπορεί να πετάξει τη ζωή του, γράφει ο Φρανκλ.
Όποιος ξέρει το «γιατί» της ύπαρξής του μπορεί να αντέξει σχεδόν οποιοδήποτε «πώς». Αυτή η σύνδεση με κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό κρατά τον άνθρωπο δεμένο με τη ζωή ακόμη και στις πιο ακραίες δοκιμασίες.
Το «Man’s Search for Meaning» παραμένει ένα βιβλίο που μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αναγνώστη, με την πιο ουσιαστική έννοια. Το απόσπασμα αυτό, όσο αντιπροσωπευτικό κι αν είναι, δεν μπορεί να αποδώσει τον πλούτο ολόκληρου του έργου. Η σκέψη του Φρανκλ θυμίζει ότι το νόημα δεν είναι πολυτέλεια των ήρεμων καιρών, αλλά προϋπόθεση επιβίωσης — ψυχικής και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σωματικής.
Σχόλια