Ο Βίκτορ Εμίλ Φρανκλ (Viktor Emil Frankl, 1905–1997) ήταν Αυστριακός νευρολόγος, ψυχίατρος, φιλόσοφος και επιζών του Ολοκαυτώματος. Θεμελίωσε τη λογοθεραπεία, μια σχολή ψυχοθεραπείας που περιγράφει την αναζήτηση νοήματος στη ζωή ως την κεντρική κινητήρια δύναμη του ανθρώπου. Η λογοθεραπεία θεωρείται μέρος της υπαρξιακής και ανθρωπιστικής ψυχολογίας και προβλήθηκε ως η τρίτη σχολή βιεννέζικης ψυχοθεραπείας, μετά από εκείνες του Ζίγκμουντ Φρόιντ (Sigmund Freud) και του Άλφρεντ Άντλερ (Alfred Adler).
Ο Φρανκλ γεννήθηκε στη Βιέννη σε εβραϊκή οικογένεια. Το ενδιαφέρον του για την ψυχολογία και τον ρόλο του νοήματος αναπτύχθηκε ήδη από το γυμνάσιο, όταν παρακολουθούσε νυχτερινά μαθήματα εφαρμοσμένης ψυχολογίας. Ως έφηβος αλληλογραφούσε με τον Φρόιντ, ο οποίος ζήτησε άδεια να δημοσιεύσει μία εργασία του.
Σπούδασε ιατρική στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης και το 1925 δημοσίευσε την εργασία «Ψυχοθεραπεία και Κοσμοθεωρία» στο περιοδικό του κύκλου του Άντλερ. Ο Άντλερ τον απέβαλε από τον κύκλο του επειδή επέμενε ότι το νόημα είναι η κεντρική κινητήρια δύναμη του ανθρώπου. Από το 1926 άρχισε να διαμορφώνει τη θεωρία του, την οποία ονόμασε λογοθεραπεία.
Ως φοιτητής ιατρικής, από το 1928 έως το 1930, οργάνωσε δωρεάν συμβουλευτικά κέντρα νέων στη Βιέννη για να αντιμετωπίσει τον υψηλό αριθμό αυτοκτονιών εφήβων την περίοδο των ετήσιων ελέγχων. Το 1931 κανένας μαθητής της Βιέννης δεν πέθανε από αυτοκτονία.
Μετά το πτυχίο ιατρικής του, εργάστηκε στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Steinhof και αργότερα ως επικεφαλής του νευρολογικού τμήματος του νοσοκομείου Rothschild, του μοναδικού νοσοκομείου της Βιέννης που δεχόταν ακόμη Εβραίους. Πριν από την εκτόπισή του, βοήθησε πολλούς ασθενείς να αποφύγουν το ναζιστικό πρόγραμμα ευθανασίας για άτομα με ψυχικές αναπηρίες.
Το 1942, εννέα μήνες μετά τον γάμο του, ο Φρανκλ και η οικογένειά του στάλθηκαν στο στρατόπεδο του Theresienstadt, όπου ο πατέρας του πέθανε από πείνα και πνευμονία. Το 1944 μεταφέρθηκε στο Άουσβιτς, όπου η μητέρα και ο αδελφός του δολοφονήθηκαν στους θαλάμους αερίων. Η σύζυγός του Τίλι (Tilly) πέθανε αργότερα από τύφο στο Bergen-Belsen. Συνολικά πέρασε τρία χρόνια σε τέσσερα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης.
Μέσα σε αυτή την εμπειρία, ο Φρανκλ παρατήρησε ότι όσοι γνώριζαν ότι τους περίμενε ένα έργο να ολοκληρώσουν είχαν περισσότερες πιθανότητες να επιβιώσουν. Παρέθεσε τα λόγια του Νίτσε (Nietzsche): «Αυτός που έχει ένα “γιατί” να ζει, μπορεί να αντέξει σχεδόν κάθε “πώς”.»
Μετά τον πόλεμο, έγραψε το «Man's Search for Meaning» μέσα σε εννέα ημέρες, ενώ ήταν επικεφαλής του νευρολογικού τμήματος του Γενικού Πολυκλινικού Νοσοκομείου της Βιέννης. Το βιβλίο εκδόθηκε στα γερμανικά το 1946 και η αγγλική μετάφραση το 1959 έγινε διεθνές μπεστ σέλερ. Σε έρευνα του 1991 για τη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου και τη Λέσχη Βιβλίου του Μήνα, αναδείχθηκε ένα από τα δέκα βιβλία με τη μεγαλύτερη επιρροή στις ΗΠΑ. Ο ίδιος ο Φρανκλ έβλεπε την επιτυχία του ως σύμπτωμα της «μαζικής νεύρωσης των σύγχρονων καιρών», αφού ο τίτλος υποσχόταν να απαντήσει στο ερώτημα του νοήματος της ζωής.
Η λογοθεραπεία αναγνωρίζει τρεις κύριους τρόπους νοηματοδότησης: να κάνεις τη διαφορά στον κόσμο, να βιώνεις συγκεκριμένες εμπειρίες και να υιοθετείς συγκεκριμένες στάσεις. Οι βασικές τεχνικές της περιλαμβάνουν την παράδοξη πρόθεση, την αποαντανάκλαση και τον σωκρατικό διάλογο.
Το έργο του Φρανκλ δεν έμεινε χωρίς κριτική. Ο ιστορικός Τίμοθι Πάιτελ (Timothy Pytell) εντόπισε αντιφάσεις στην αφήγηση του Φρανκλ για το Άουσβιτς, υποστηρίζοντας ότι ο Φρανκλ δεν ήταν καταγεγραμμένος εκεί ούτε έλαβε αριθμό κρατουμένου, αλλά κρατήθηκε κοντά στο τρένο για λίγες ημέρες πριν μεταφερθεί στο στρατόπεδο εργασίας Kaufering III, παράρτημα του Dachau.
Ο μελετητής του Ολοκαυτώματος Λόρενς Λ. Λάνγκερ (Lawrence L. Langer) άσκησε κριτική στην «αμοραλιστική» εστίαση του Φρανκλ στο νόημα, επισημαίνοντας ότι η ίδια λογική θα μπορούσε να εφαρμοστεί και στους ναζί που «έβρισκαν νόημα στο να απαλλάξουν τον κόσμο από τους Εβραίους».
Ο Πάιτελ ανέδειξε επίσης ότι ο Φρανκλ είχε συμβάλει στο Ινστιτούτο Göring στη Βιέννη το 1937 και στις αρχές του 1938, συνδέοντας τη λογοθεραπεία με την κοσμοθεωρία ορισμένων κορυφαίων ναζιστών ψυχοθεραπευτών· η ιδρυτική εργασία του δημοσιεύτηκε στο περιοδικό του Ινστιτούτου Göring. Ο διευθυντής του Ινστιτούτου και των Αρχείων Βίκτορ Φρανκλ, Αλεξάντερ Μπάτιανι (Alexander Batthyány), απάντησε ότι ο Πάιτελ δεν επισκέφθηκε ποτέ το αρχείο ούτε πήρε συνέντευξη από τον Φρανκλ, και ότι η κριτική του χρησιμοποιήθηκε από τον αρνητή του Ολοκαυτώματος Θίοντορ Ο'Κιφ (Theodore O'Keefe).
Ο Φρανκλ υποστήριξε ότι η ελευθερία δεν είναι η τελευταία λέξη, αλλά πρέπει να συμπληρώνεται από την υπευθυνότητα. Με βάση αυτή την ιδέα πρότεινε να συμπληρωθεί το Άγαλμα της Ελευθερίας στην Ανατολική Ακτή με ένα «Άγαλμα της Ευθύνης» στη Δυτική Ακτή. Η ιδέα προωθήθηκε από τον Στίβεν Κόβι (Stephen Covey) και τον Κέβιν Χολ (Kevin Hall), και ο γλύπτης Γκάρι Λι Πράις (Gary Lee Price) σχεδίασε δύο ενωμένα χέρια. Το 2023 εγκρίθηκε η κατασκευή του στη Γιούτα και στις 6 Ιουνίου 2025 το Alliant International University αποκάλυψε ένα άγαλμα 15 ποδιών με τίτλο «Statue of Responsibility».
Στην προσωπική του ζωή, ο Φρανκλ έχασε τον πατέρα, τη μητέρα, τον αδελφό και την πρώτη σύζυγό του στο Ολοκαύτωμα. Το 1947 παντρεύτηκε την Ελεονόρε Σβιντ (Eleonore Schwindt), καθολική, με την οποία σεβάστηκαν ο ένας τη θρησκεία του άλλου· σύμφωνα με μεταγενέστερες μαρτυρίες, προσευχόταν καθημερινά και είχε απομνημονεύσει εβραϊκές προσευχές και ψαλμούς. Η κόρη τους Γκαμπριέλε (Gabriele) έγινε παιδοψυχολόγος.
Ο Φρανκλ παρέμεινε δεινός ορειβάτης έως τα 80 του χρόνια και τρία δύσκολα μονοπάτια στις αυστριακές Άλπεις φέρουν το όνομά του. Πέθανε από καρδιακή ανεπάρκεια στη Βιέννη στις 2 Σεπτεμβρίου 1997 και ενταφιάστηκε στο εβραϊκό τμήμα του Κεντρικού Νεκροταφείου της Βιέννης.
Σχόλια