Σε αυτό το επεισόδιο, ο οικοδεσπότης Νέιτ Χέιγκενς (Nate Hagens) δεν επαναλαμβάνει τις μεγάλες πολιτικές κατευθύνσεις που είχε διατυπώσει τον προηγούμενο Νοέμβριο. Αντίθετα, δοκιμάζει κάτι πιο πρακτικό: μια ομάδα μικρών, συγκεκριμένων και ελαφρώς ασυνήθιστων πραγμάτων που μπορεί να κάνει κανείς στη ζωή του για να απαντήσει σε αυτό που ο ίδιος αποκαλεί «μετακρίση».
Πρώτα δίνει το πλαίσιο. Η μετακρίση, λέει, δεν είναι πολλά ξεχωριστά προβλήματα αλλά συμπτώματα ενός μεγάλου διασυνδεδεμένου συστήματος. Έχουμε ξεπεράσει επτά από τα εννέα πλανητικά όρια. Η φτηνή υψηλής ποιότητας ενέργεια που έχτισε ό,τι μας περιβάλλει εξαντλείται, και καλύπτουμε το κενό με όλο και περισσότερο χρέος. Οι πληθυσμοί άγριας ζωής που παρακολουθούνται έχουν μειωθεί κατά περίπου τρία τέταρτα μέσα στη δική του ζωή, ενώ πολλοί άνθρωποι, ιδίως νέοι, είναι αγχωμένοι, μοναχικοί ή εξαρτημένοι από ερεθίσματα που κουβαλούν στις τσέπες τους.
Η πολιτική έχει σκληρύνει σε φυλετικές επιδείξεις, η τεχνητή νοημοσύνη επιταχύνει τους κινδύνους, η εμπιστοσύνη στους θεσμούς και στα μέσα διαβρώνεται, και από κάτω βρίσκεται μια κρίση νοήματος. Το οδυνηρό σημείο, εξηγεί, είναι ότι αυτό δεν πρόκειται να «φτιαχτεί». Η μετακρίση είναι μια δύσκολη κατάσταση, όχι ένα πρόβλημα με λύση. Μπορεί όμως να μαλακώσει λίγο, πολύ ή καθόλου, ανάλογα με το τι κάνουμε ατομικά και συλλογικά τις επόμενες δεκαετίες.
Από την εμπειρία του στην επιστήμη της πολυπλοκότητας, ο Χέιγκενς θεωρεί ότι μικρές διαφορές στις αρχικές συνθήκες μπορούν να οδηγήσουν σε πολύ διαφορετικά αποτελέσματα. Γι’ αυτό μιλά για «σπορά» του μέλλοντος και όχι για επιλογή του. Κάνει επίσης μια σημαντική διάκριση: άλλο τα πράγματα που απλώς βοηθούν εμάς και την οικογένειά μας να αντέξουμε την καταιγίδα, και άλλο εκείνα που αλλάζουν την ίδια την καταιγίδα. Όλες οι προτάσεις του ανήκουν στη δεύτερη κατηγορία· αν τις κάνουν αρκετοί, μπορεί κάτι να κινηθεί στον κόσμο.
Η πρώτη πρόταση είναι να μετράμε τις αποδόσεις μας σε κάτι άλλο εκτός από χρήμα. Όταν επενδύουμε χρόνο, ενέργεια ή χρήματα, προτείνει να αναρωτηθούμε τι πραγματικά πήραμε πίσω: καλύτερη υγεία, μια φιλία, ένα οικοσύστημα που βοηθήσαμε να ανακάμψει, ένα ζώο που υπάρχει χάρη σε εμάς ή κάτι όμορφο που δεν υπήρχε πριν. Το χρήμα, λέει, δημιουργεί έναν αναδρομικό βρόχο όπου περισσότερο χρήμα κυνηγά περισσότερο χρήμα, και έχουμε σχεδόν πλήρως χρηματιστικοποιήσει την ανθρώπινη εμπειρία.
Δεύτερη παρέμβαση: να κάνουμε πρόβα την απώλεια πριν έρθει. Η έρευνα για την αποστροφή στην απώλεια δείχνει ότι νιώθουμε τις απώλειες περίπου διπλάσια έντονα από ό,τι τα αντίστοιχα κέρδη, και οι επόμενες δεκαετίες θα έχουν πραγματικές απώλειες. Προτείνει πρακτικά να ζήσουμε για κάποιες εβδομάδες με 30% λιγότερα έξοδα ή λιγότερη οδήγηση, και να δούμε τι πραγματικά μας λείπει. Ακόμη, ζητά να γράψουμε το δικό μας «αρκετό» σε εισόδημα, σπίτι, πράγματα και αναγνώριση, και να χαμηλώσουμε τα πάγια έξοδά μας προς αυτό. Όποιος χρειάζεται λιγότερα, εξηγεί, είναι δυσκολότερο να χειραγωγηθεί.
Έπειτα συνιστά να μαθητεύσει δίπλα μας κάποιος νεότερος. Οι γνώσεις και οι δεξιότητες με ευρύ ορίζοντα ζουν σε διάσπαρτα άτομα και χάνονται αν δεν μεταδοθούν σκόπιμα. Οι ανθρώπινοι πολιτισμοί, τονίζει, δεν αλλάζουν με διατάγματα αλλά με μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο. Γι’ αυτό καλεί τους μεγαλύτερους να μοιραστούν μια δεξιότητα, έναν τρόπο θέασης ή σοφία με έναν νεότερο.
Η επόμενη πρόταση αφορά τη ντοπαμίνη. Ο εγκέφαλός μας δεν απαντά στο πόσο καλό είναι κάτι, αλλά στο πόσο καλό είναι σε σύγκριση με αυτό που περιμέναμε. Το κινητό, για παράδειγμα, δίνει μικρές εκρήξεις νευροδιαβιβαστών πολλές φορές την ημέρα και ανεβάζει το κατώφλι μας, ώστε μια βόλτα στο δάσος ή ένα γεύμα με αγαπημένο πρόσωπο να μοιάζει επίπεδο. Αναφέρει μελέτη όπου άνθρωποι έμειναν μόνοι σε δωμάτιο και πολλοί προτίμησαν να πατήσουν κουμπί ήπιου ηλεκτροσόκ παρά να καθίσουν με τις σκέψεις τους. Η συμβουλή του δεν είναι να κόψουμε τη συνήθεια, αλλά να βάλουμε τριβή: φόρτιση σε άλλο δωμάτιο, γκρι κλίμακα στην οθόνη ή μπύρα την Παρασκευή αντί για μαρτίνι κάθε βράδυ.
Προτείνει επίσης να επιμεληθούμε το περιβάλλον κύρους μας. Ο εγκέφαλός μας είχε εξελιχθεί να βαθμονομεί το κύρος σε περίπου 150 ανθρώπους, ενώ τώρα τα μέσα μάς εκθέτουν σε δισεκατομμύρια. Συμβουλεύει να περνάμε χρόνο με ανθρώπους που θαυμάζουν τα σωστά πράγματα: την καλοσύνη, την υπομονή, το γεμάτο κελάρι, την ικανότητα να παίζει κανείς μουσική ή να στοχάζεται πριν απαντήσει. Να το λέμε φωναχτά όταν θαυμάζουμε αυτούς που φτιάχνουν, καλλιεργούν και φροντίζουν. Ο ίδιος λέει ότι το έμαθε όταν έφυγε από τη Wall Street και πήγε δίπλα σε αγρότες.
Ακόμη, συνιστά συντονισμό με μια μικρή ομάδα στενών φίλων. Στον πυρήνα της η μετακρίση είναι αποτυχία συντονισμού, και οι χειριστικοί τύποι ευδοκιμούν όταν οι υπόλοιποι είναι σκόρπιοι και μόνοι, όπως τα αρπακτικά απομονώνουν τη λεία. Προτείνει να βρούμε τρία έως οκτώ άτομα και να κάνουμε μαζί κάτι πραγματικό σε τακτική βάση: ομάδα αγοράς τροφίμων, δανειστική βιβλιοθήκη εργαλείων ή μηνιαία εργασία. Πού και πού να κάνουμε κάτι σωματικά δύσκολο μαζί, γιατί η βαθιά εμπιστοσύνη χτίζεται όταν είμαστε κουρασμένοι και μοιραζόμαστε μόχθο, όχι με καφέ ή διαδικτυακή συνομιλία.
Ο Χέιγκενς ζητά να σπάμε την αλυσίδα της αρνητικότητας. Οι διαθέσεις είναι μεταδοτικές και η απαισιοδοξία εξαπλώνεται σαν ιός. Να λειτουργούμε ως διακόπτης: να φέρνουμε ελαφρότητα, να χαμογελάμε σε αγνώστους, να κάνουμε πρώτοι τη μικρή ευγενική πράξη. Δεν εννοεί να αγνοούμε τους περιορισμούς, αλλά να μην προσθέτουμε απελπισία στη μετάδοση. Σχετική είναι η προτροπή να κάνουμε λάθος δημόσια. Το κόστος της αλλαγής γνώμης τροφοδοτεί την πόλωση. Όταν παραδεχόμαστε «έκανα λάθος» μπροστά σε άλλους, χαμηλώνουμε το τίμημα για όλους να αναθεωρήσουν. Ο ίδιος το έχει κάνει στην εκπομπή, όπως με την πρόβλεψή του για την κορύφωση του πετρελαίου τον Νοέμβριο του 2018, και σχεδόν πάντα η αντίδραση ήταν αντίθετη από ό,τι φοβόταν.
Η παρέμβαση «αντιμετώπισε το σήμερα σαν το αύριο που συνεχώς υπόσχεσαι» στοχεύει στην αναβλητικότητα. Ως ζώα, λέει, προεξοφλούμε το μέλλον και αναβάλλουμε το κόστος. Όμως κάθε πραγματική απάντηση στη μετακρίση απαιτεί να αρχίσουμε τώρα. Προτείνει να διαλέξουμε ένα πράγμα που αναβάλλουμε και να κάνουμε λίγο από αυτό σήμερα. Στο ίδιο πνεύμα προτείνει να βγάλουμε τα παπούτσια και να σταθούμε στο χώμα. Έχουμε βάλει στρώματα ανάμεσα στο σώμα και τη γη, και δεν προστατεύουμε κάτι με το οποίο δεν νιώθουμε συνδεδεμένοι.
Ζητά να μάθουμε μια προβιομηχανική δεξιότητα, έστω και άσχημα. Να καλλιεργήσουμε ένα φαγητό, να μάθουμε μουσικό όργανο ή να φτιάχνουμε ένα είδος σπασμένου αντικειμένου. Δεν χρειάζεται να γίνουμε καλοί· χρειάζεται να είμαστε ο ένας άνθρωπος που ξέρει ή μαθαίνει. Σε έναν κόσμο με λιγότερη ενέργεια θα χρειαστούν εκατομμύρια άνθρωποι που φτιάχνουν, επιδιορθώνουν και καλλιεργούν, και αυτή η γνώση επιβιώνει μόνο αν αρχίσουμε τώρα.
Για τα είδη, διακρίνει τη διάσωση ενός ζώου από την αλλαγή των πιθανοτήτων για ολόκληρη γενεαλογική γραμμή. Προτείνει να κρατάμε τις γάτες μέσα, να βάζουμε αυτοκόλλητα στα παράθυρα που χτυπούν πουλιά και να σβήνουμε τα εξωτερικά φώτα τη νύχτα κατά τη μετανάστευση. Προτείνει επίσης να στηρίξουμε τοπικά καταπιστεύματα γης και να πηγαίνουμε στις συνεδριάσεις χωροταξίας. Σχετικά, καλεί να αναγεννήσουμε κάτι ζωντανό. Αναφέρει τον Μπρετ Κενκέρν (Brett KenCairn) και την εκτίμηση ότι η Γη λειτουργεί περίπου στο μισό της βιολογικής παραγωγικής της ικανότητας, αλλάζοντας όμως τη χρήση γης μπορούμε να φέρουμε πολλά πίσω, όπως έγινε με τις νότιες πεδιάδες πριν από περίπου εκατό χρόνια.
Τέλος, προτρέπει να προπονούμαστε σαν να πρόκειται να χρειαστούμε. Η άνεση έχει γίνει η προεπιλογή, γι’ αυτό ζητά να πιέσουμε τον εαυτό μας σωματικά, διανοητικά και πνευματικά, ώστε να γίνουμε ικανοί κόμβοι όταν έρθει η στιγμή. Καταλήγει ότι καμία από αυτές τις δράσεις δεν λύνει τη μετακρίση, γιατί τίποτα δεν θα τη λύσει. Στόχος είναι να την επηρεάσουμε, να τη μαλακώσουμε και να αλλάξουμε τις αρχικές συνθήκες. Αν τις κάνει ένας άνθρωπος, λέει, αποκτά πιο υγιή ζωή· αν τις κάνουν χιλιάδες, δημιουργείται υποκουλτούρα· αν τις κάνουν εκατομμύρια, μπορεί να κινηθούν οι ίδιοι οι μηχανισμοί του προβλήματος.
Σχόλια