Ο ιστότοπος The Marginalian επανέρχεται σε μια διάλεξη του Άλαν Γουάτς (Alan Watts) από το 1967, η οποία περιλαμβάνεται στη μεταθανάτια συλλογή Talking Zen: Reflections on Mind, Myth, and the Magic of Life, με επιμέλεια του γιου του Μαρκ. Το θέμα της είναι ο τρόπος με τον οποίο η γλώσσα ταυτόχρονα ανοίγει και περιορίζει την επαφή μας με την πραγματικότητα. Ο Γουάτς ξεκινά από ένα πρόβλημα που πολλοί αναγνωρίζουν: οι πιο σημαντικές εμπειρίες της ζωής μοιάζουν να αντιστέκονται στη διατύπωση με λέξεις. Ο Γουίλιαμ Τζέιμς διατύπωσε το ίδιο σημείο όταν κατέταξε το άρρητο ως πρώτο από τα τέσσερα χαρακτηριστικά των υπερβατικών εμπειριών. Ό,τι είναι όμορφο και έχει νόημα, σημειώνει το κείμενο, είναι αμετάτρεπτο σε λέξεις και γλιστρά μέσα από τα δάχτυλα της γλώσσας καθώς προσπαθούμε να το αιχμαλωτίσουμε.
Οι άνθρωποι μπορούν να διευρύνουν την εμβέλεια μιας γλώσσας δανειζόμενοι ή επινοώντας λέξεις, όμως παραμένει ένα θεμελιώδες όριο σε κάθε γλώσσα. Δεν μπορούν όλα στον κόσμο να ειπωθούν με λέξεις, ούτε όλα όσα βιώνουμε να ονομαστούν. Το να μαθαίνουμε να ονομάζουμε είναι το να μαθαίνουμε να βλέπουμε, αλλά το να ξεμάθουμε να ονομάζουμε μπορεί να αφαιρέσει τις παρωπίδες της γλώσσας και να επιτρέψει μια καθαρότερη, βαθύτερη θέαση της φύσης της πραγματικότητας. Το κείμενο περιγράφει αυτές τις περιοχές της εμπειρίας ως τόπους τους οποίους δεν μπορούμε καν να αρχίσουμε να καταλαβαίνουμε, επειδή η κατανόηση εξαρτάται από την εξήγηση, και η εξήγηση είναι γλώσσα στο τετράγωνο: η λογική γλώσσα των μαθηματικών του αν/τότε ενωμένη με την αφηγηματική γλώσσα της ιστορίας.
Το κείμενο αντλεί επίσης από την παρατήρηση της Ούρσουλα Κ. Λε Γκεν ότι οι λέξεις είναι γεγονότα: κάνουν πράγματα και αλλάζουν πράγματα. Ωστόσο, υποστηρίζει, μερικές φορές η απουσία γεγονότων, η καθαρή ύπαρξη, είναι αυτό που μας επιτρέπει να φτάσουμε στον χώρο μέσα μας όπου κατοικούν οι πιο σταθερές αλήθειες, αλήθειες για τον εαυτό μας, για τον κόσμο και για το τι σημαίνει να είσαι ζωντανός.
Ο Γουάτς περιγράφει τη βαθύτερη γνώση ως κάτι πολύ διαφορετικό από ό,τι μαθαίνουμε στο σχολείο ή από τα βιβλία. Είναι μια γνώση στην οποία, όπως λέει, δεν υπάρχει τίποτε να θυμηθείς και τίποτε να διατυπώσεις. Την ονομάζει «suchness» και λέει ότι επιτυγχάνεται μόνο όταν είσαι εντελώς εδώ. Για αυτό χρειάζεται ένα πράγμα, ένα από τα δυσκολότερα για το ανθρώπινο ζώο: να σταματήσει να σκέφτεται. Ο Γουάτς είναι προσεκτικός ως προς το τι εννοεί. Χρησιμοποιεί τη λέξη σκέψη για να περιγράψει την ομιλία προς τον εαυτό σου, την υποφωνητική συνομιλία, τη διαρκή φλυαρία συμβόλων, εικόνων, λόγων και λέξεων μέσα στο κρανίο.
Το επιχείρημά του είναι απλό και άμεσο. Αν μιλάς όλη την ώρα, δεν θα μάθεις ποτέ τι έχει να πει κανείς άλλος, και τότε το μόνο για το οποίο θα μπορείς να μιλήσεις είναι η δική σου συνομιλία. Το ίδιο ισχύει για εκείνους που σκέφτονται όλη την ώρα. Αν το κάνεις όλη την ώρα, θα διαπιστώσεις ότι δεν έχεις τίποτε να σκεφτείς εκτός από τη σκέψη. Όπως πρέπει να σταματήσεις να μιλάς για να ακούσεις τι λένε οι άλλοι, έτσι πρέπει να σταματήσεις να σκέφτεσαι για να ανακαλύψεις τι είναι η ζωή.
Η ανταμοιβή αυτής της παύσης είναι η άμεση επαφή με αυτό που ο Άλφρεντ Κορζίμπσκι ονόμασε, όπως το λέει απολαυστικά ο Γουάτς, «ανείπωτο κόσμο»: τον μη λεκτικό κόσμο. Κάποιοι θα τον ονόμαζαν φυσικό κόσμο, όμως λέξεις όπως φυσικός, μη λεκτικός και υλικός είναι όλες εννοιολογικές. Ο Γουάτς επιμένει ότι δεν πρόκειται για έννοια. Είναι απλώς αυτό εδώ.
Αυτό δείχνει μια ευρύτερη παρεξήγηση για το Ζεν και για την αναζήτηση νοήματος. Ο Γουάτς λέει ότι αν καταλαβαίνεις πραγματικά το Ζεν, η βουδιστική ιδέα της φώτισης δεν συλλαμβάνεται με την έννοια του συνηθισμένου, ούτε με όρους του άπειρου, του πεπερασμένου, του αιώνιου ή του εφήμερου. Όλα αυτά είναι έννοιες. Όταν είσαι ξύπνιος ως προς τον κόσμο, οι φαινομενικές διαφορές ανάμεσα στον εαυτό και τον άλλο, τη ζωή και τον θάνατο, την ευχαρίστηση και τον πόνο είναι εννοιολογικές και δεν υπάρχουν. Δεν υπάρχουν καθόλου στον κόσμο που απλώς είναι.
Το κείμενο επομένως πλαισιώνει την αναζήτηση νοήματος όχι ως προσπάθεια απόκτησης μιας ακόμη έννοιας ή συσσώρευσης περισσότερων εξηγήσεων, αλλά ως στροφή προς την άμεση επαφή με τη ζωή όπως είναι πριν αρχίσει η εσωτερική αφήγηση. Για τον Γουάτς, ο παλμός της ζωής αγγίζεται όχι προσθέτοντας λέξεις αλλά αφήνοντάς τες κάτω.
Σχόλια