Μια ανάλυση δεδομένων από τη σκωτσέζικη μελέτη Growing Up in Scotland, που δημοσιεύθηκε στο JAMA Network Open, δεν βρήκε σταθερή σχέση ανάμεσα στον χρόνο που περνούν τα παιδιά μπροστά σε οθόνες και τις συναισθηματικές, συμπεριφορικές ή κοινωνικές δυσκολίες σε ηλικίες 5 και 10 ετών, όταν ελήφθησαν υπόψη οι οικογενειακές συνθήκες. Στα 15 έτη, οι έφηβοι που έπαιζαν βιντεοπαιχνίδια πέντε ή περισσότερες ώρες την ημέρα είχαν περισσότερες πιθανότητες να εμφανίζουν αυξημένες δυσκολίες από όσους έπαιζαν λιγότερο από μία ώρα, ενώ όσοι χρησιμοποιούσαν κοινωνικά δίκτυα και εφαρμογές μηνυμάτων τουλάχιστον μία ώρα είχαν λιγότερες.
Η ευρεία χρήση οθονών έχει τροφοδοτήσει ανησυχίες για την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη των παιδιών. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, σύμφωνα με τη μελέτη, το 85% των παιδιών ηλικίας 3 έως 5 ετών συνδέεται στο διαδίκτυο, ποσοστό που φτάνει το 100% στα 10 έτη, ενώ το 81% των παιδιών 10 έως 12 ετών χρησιμοποιεί κοινωνικά δίκτυα και εφαρμογές μηνυμάτων παρά τα όρια ηλικίας των 13 ετών. Ωστόσο, τα ερευνητικά ευρήματα είναι ανάμεικτα και η συζήτηση παραμένει ανοιχτή για το πόσο μεγάλες είναι οι πιθανές βλάβες.
Η επικεφαλής της ανάλυσης Φιόνα ΜακΚουέιντ (Fiona McQuaid) από το Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου και οι συνεργάτες της εξέτασαν πώς σχετίζεται η χρήση οθόνης με την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη, τόσο την ίδια χρονική στιγμή όσο και χρόνια αργότερα. Στόχος ήταν να ληφθούν υπόψη οικογενειακοί παράγοντες, όπως η ποιότητα της σχέσης γονέα-παιδιού, που συχνά έλειπαν από προηγούμενες έρευνες. Ανέλυσαν δεδομένα από τη μελέτη Growing Up in Scotland, μια κρατικά χρηματοδοτούμενη έρευνα του Scottish Centre for Social Research, στην οποία οικογένειες με βρέφη 10 μηνών που ζούσαν στη Σκωτία το 2005 και το 2006 εντοπίστηκαν από αρχεία επιδομάτων τέκνων και παρακολουθήθηκαν σε τακτά διαστήματα.
Στις αναλύσεις συμπεριλήφθηκαν 3.786 παιδιά σε ηλικία 5 ετών, 3.126 στα 10 και 2.598 στα 15, με περίπου ίσο αριθμό αγοριών και κοριτσιών. Τα δεδομένα συλλέχθηκαν το 2009–2010, το 2014–2015 και το 2019–2020. Ο εξωσχολικός χρόνος οθόνης δηλώθηκε από τον βασικό φροντιστή στις ηλικίες 5 και 10 ετών και από τους ίδιους τους εφήβους στα 15. Στις μικρότερες ηλικίες συνδυάστηκαν ο χρόνος τηλεόρασης και χρήσης υπολογιστή ή παιχνιδιών, ενώ στα 15 εξετάστηκαν χωριστά τηλεόραση και ταινίες, βιντεοπαιχνίδια και κοινωνικά δίκτυα ή μηνύματα. Η μελέτη κατέγραψε μόνο τη διάρκεια και όχι το περιεχόμενο.
Οι γονείς συμπλήρωσαν το Ερωτηματολόγιο Δυνατοτήτων και Δυσκολιών (Strengths and Difficulties Questionnaire), ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο εργαλείο που καλύπτει συναισθηματικές δυσκολίες, προβλήματα συμπεριφοράς, υπερκινητικότητα και προβλήματα με συνομηλίκους, καθώς και φιλοκοινωνική συμπεριφορά. Περίπου το 11% των παιδιών είχε δυσκολίες άνω του μέσου όρου στα 5 έτη και περίπου το 12% στα 10 και στα 15. Η καθημερινή χρήση οθόνης αυξήθηκε σημαντικά με την ηλικία: το ποσοστό παιδιών με 3 ή περισσότερες ώρες ημερησίως αυξήθηκε από 25% στα 5 σε 52% στα 10, ενώ το ποσοστό που έπαιζε βιντεοπαιχνίδια 3 ή περισσότερες ώρες από 1,7% στα 5 σε περίπου 21% στα 15. Στα 15, το 28% των εφήβων χρησιμοποιούσε κοινωνικά δίκτυα και εφαρμογές μηνυμάτων για 3 ή περισσότερες ώρες την ημέρα.
Αφού οι ερευνητές συνεκτίμησαν παράγοντες όπως το οικογενειακό εισόδημα, η στέρηση, η εκπαίδευση και η υγεία των γονέων, οι γνωστικές επιδόσεις των παιδιών, το χάος στο νοικοκυριό και η ζεστασιά ή η σύγκρουση στη σχέση γονέα-παιδιού, ο συνολικός χρόνος οθόνης δεν συνδέθηκε με δυσκολίες άνω του μέσου όρου στις ηλικίες 5 και 10 ετών. Οι σχέσεις που εμφανίζονταν πριν από αυτές τις προσαρμογές σε μεγάλο βαθμό εξασθενούσαν. Στα 15, οι έφηβοι που έπαιζαν βιντεοπαιχνίδια 5 ή περισσότερες ώρες την ημέρα είχαν 2,61 φορές μεγαλύτερες πιθανότητες αυξημένων δυσκολιών σε σύγκριση με εκείνους που έπαιζαν λιγότερο από μία ώρα. Αντίθετα, όσοι χρησιμοποιούσαν κοινωνικά δίκτυα και εφαρμογές μηνυμάτων τουλάχιστον μία ώρα την ημέρα είχαν περίπου 40% χαμηλότερες πιθανότητες, αν και μετά τη διόρθωση για πολλαπλές συγκρίσεις το εύρημα παρέμεινε μόνο για χρήση 1 έως 2 ωρών.
Όσον αφορά την εξέλιξη στον χρόνο, τα παιδιά που χρησιμοποιούσαν οθόνες 5 ή περισσότερες ώρες την ημέρα σε ηλικία 5 ετών είχαν 2,68 φορές μεγαλύτερες πιθανότητες αυξημένων δυσκολιών στα 10 σε σύγκριση με όσα χρησιμοποιούσαν λιγότερο από μία ώρα, αλλά η σχέση αυτή δεν υπήρχε πλέον στα 15. Επιπλέον, δεν επιβεβαιώθηκε σε αρκετές εναλλακτικές αναλύσεις και μόνο 119 παιδιά ανήκαν στην ομάδα με τη μεγαλύτερη χρήση. Η φιλοκοινωνική συμπεριφορά δεν έδειξε σταθερές σχέσεις με τη χρήση οθόνης.
Οι συγγραφείς συνιστούν προσοχή στην ερμηνεία του ευρήματος για τα κοινωνικά δίκτυα: οι έφηβοι που τα χρησιμοποιούν ελάχιστα μπορεί να διαφέρουν από τους συνομηλίκους τους με τρόπους που επηρεάζουν την ευημερία τους, ενώ όσοι ήδη τα πηγαίνουν καλά κοινωνικά μπορεί απλώς να είναι πιο πρόθυμοι να χρησιμοποιούν αυτές τις εφαρμογές. Οι ερευνητές καταλήγουν ότι οι οδηγίες που εστιάζουν αποκλειστικά στον χρόνο οθόνης μπορεί να έχουν περιορισμένη επίδραση στα ψυχοκοινωνικά αποτελέσματα και προτείνουν να εξετάζονται επίσης το περιεχόμενο, το πλαίσιο χρήσης και η γονεϊκή εμπλοκή. Υπενθυμίζουν ότι η χρήση οθόνης ενέχει γνωστούς κινδύνους, όπως καθιστική συμπεριφορά, διαδικτυακό εκφοβισμό και έκθεση σε επιβλαβές περιεχόμενο.
Η μελέτη έχει σημαντικούς περιορισμούς. Ο σχεδιασμός της δεν επιτρέπει αιτιώδη συμπεράσματα και οι σχέσεις στα 15 έτη θα μπορούσαν να λειτουργούν προς οποιαδήποτε κατεύθυνση. Μετρήθηκε μόνο ο χρόνος και όχι το περιεχόμενο, ενώ οι αναφορές προέρχονταν από τους γονείς στις μικρότερες ηλικίες και από τους ίδιους τους εφήβους στα 15, με τις δυσκολίες να βαθμολογούνται από τους γονείς σε όλες τις ηλικίες. Οικογένειες από υποβαθμισμένες περιοχές, νεότερες μητέρες και μονογονεϊκά νοικοκυριά είχαν περισσότερες πιθανότητες να εγκαταλείψουν τη μελέτη, και λίγοι συμμετέχοντες προέρχονταν από εθνοτικές μειονότητες, γεγονός που περιορίζει τη γενίκευση των ευρημάτων.
Τα περισσότερα δεδομένα συλλέχθηκαν πριν από την πανδημία COVID-19 και πριν διαδοθούν νεότερες μορφές όπως τα σύντομα βίντεο, επομένως μπορεί να μην αντικατοπτρίζουν πλήρως τη σημερινή ψηφιακή ζωή των παιδιών. Παρόλα αυτά, η έρευνα προσθέτει ένα προσεκτικό δεδομένο στη συζήτηση: ο χρόνος οθόνης από μόνος του δεν φαίνεται να εξηγεί σταθερά τις ψυχοκοινωνικές δυσκολίες, και η ποιότητα της χρήσης μπορεί να έχει μεγαλύτερη σημασία από την ποσότητα.
Σχόλια