Πέντε διαφορετικά προφίλ εγκεφαλικής δραστηριότητας εντόπισαν ερευνητές του University of Helsinki σε ανθρώπους με την ίδια διάγνωση μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής. Σε ορισμένους συμμετέχοντες, η επικοινωνία μεταξύ περιοχών του εγκεφάλου ήταν εντονότερη από το συνηθισμένο, ενώ σε άλλους ήταν ασθενέστερη. Οι διαφορές συνδέονταν επίσης με διαφορετικούς συνδυασμούς και βαθμούς βαρύτητας των συμπτωμάτων. Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα αποτελέσματα ενισχύουν την άποψη ότι η κατάθλιψη μπορεί να περιλαμβάνει περισσότερα από ένα διακριτά πρότυπα εγκεφαλικής λειτουργίας.
Η ομάδα εξέτασε 263 ανθρώπους με μείζονα καταθλιπτική διαταραχή και 75 υγιείς συμμετέχοντες, οι οποίοι αποτέλεσαν την ομάδα σύγκρισης. Το ερώτημα ήταν αν η μεγάλη ποικιλία των εμπειριών που περιγράφονται με την ίδια διάγνωση αποτυπώνεται και στη λειτουργία του εγκεφάλου: για παράδειγμα, αν το επίμονο άγχος και οι επαναλαμβανόμενες αρνητικές σκέψεις συνοδεύονται από διαφορετικά πρότυπα σε σχέση με τα συμπτώματα που σχετίζονται με τραύμα ή κατάχρηση ουσιών. Το ζήτημα αφορά μια ιδιαίτερα διαδεδομένη κατάσταση: σύμφωνα με στοιχεία του WHO για το 2025, περίπου 332 εκατομμύρια ενήλικες παγκοσμίως, δηλαδή το 5,2%, έχουν κατάθλιψη. Στη Φινλανδία, αποτελεί την κυριότερη μεμονωμένη αιτία παρατεταμένης αναρρωτικής άδειας και συνταξιοδότησης λόγω αναπηρίας.
Η ανάλυση επικεντρώθηκε στη λειτουργική συνδεσιμότητα, δηλαδή στον βαθμό συντονισμού της δραστηριότητας διαφορετικών εγκεφαλικών περιοχών. Όταν δύο περιοχές παρουσιάζουν συγχρονισμένη δραστηριότητα, αυτό υποδηλώνει ότι συνεργάζονται στο πλαίσιο ενός ευρύτερου δικτύου. Η ισχυρότερη συνδεσιμότητα, ωστόσο, δεν σημαίνει απαραίτητα καλύτερη λειτουργία του εγκεφάλου. Για την ταξινόμηση των συμμετεχόντων, οι ερευνητές εξέτασαν τόσο την ισχύ αυτού του συντονισμού όσο και τις συχνότητες στις οποίες εμφανιζόταν.
Η πρώτη ομάδα παρουσίαζε σχετικά ισχυρή συνδεσιμότητα, η οποία συνδεόταν με βαρύτερα συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους, καθώς και με περισσότερες επαναλαμβανόμενες δυσάρεστες σκέψεις. Οι συμμετέχοντες αυτού του προφίλ είχαν επίσης μεγαλύτερη δυσκολία να λειτουργήσουν στην καθημερινότητά τους. Η επίμονη ανακύκλωση αρνητικών σκέψεων αφορά την επαναλαμβανόμενη ενασχόληση με ανησυχίες, δυσάρεστες εμπειρίες ή σκέψεις που προκαλούν δυσφορία. Αντίθετα, η δεύτερη ομάδα χαρακτηριζόταν από σχετικά ασθενή συνδεσιμότητα και γενικά ηπιότερα συμπτώματα σε σύγκριση με τις υπόλοιπες ομάδες.
Στην τρίτη ομάδα, η μειωμένη συνδεσιμότητα εκτεινόταν σε μεγάλα τμήματα του εγκεφάλου. Σε αυτό το προφίλ ήταν ιδιαίτερα έντονα τα συμπτώματα διαταραχής μετατραυματικού στρες. Η τέταρτη ομάδα παρουσίαζε μικτό πρότυπο, με ασυνήθιστα ισχυρές συνδέσεις σε ορισμένες περιοχές και ασθενέστερες σε άλλες. Οι άνθρωποι αυτής της ομάδας έτειναν να έχουν βαρύτερη κατάθλιψη, περισσότερα προβλήματα κατάχρησης ουσιών και χαμηλότερη συνολική ευεξία.
Η πέμπτη ομάδα είχε την ισχυρότερη συνδεσιμότητα από όλα τα προφίλ που εντοπίστηκαν. Η κατάχρηση ουσιών ήταν ιδιαίτερα εμφανής, ενώ τα συμπτώματα που σχετίζονταν με τραύμα ήταν λιγότερο έντονα από ό,τι στις άλλες ομάδες. Και οι πέντε ομάδες διέφεραν από τους υγιείς συμμετέχοντες, με τις διαφορές να αφορούν περισσότερα στοιχεία από την ισχύ των συνδέσεων. Διαφορετικές ήταν επίσης οι εγκεφαλικές περιοχές που συμμετείχαν στον συντονισμό και οι συχνότητες συγχρονισμού της δραστηριότητάς τους.
Για τις καταγραφές χρησιμοποιήθηκε μαγνητοεγκεφαλογραφία, μια τεχνική που ανιχνεύει τα εξαιρετικά ασθενή μαγνητικά πεδία τα οποία παράγει η ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου. Η Σάτου Πάλβα (Satu Palva), διευθύντρια του Neuroscience Center στο University of Helsinki, εξηγεί ότι η μέθοδος επέτρεψε την παρακολούθηση αυτής της δραστηριότητας με ακρίβεια χιλιοστού του δευτερολέπτου. Αυτή η χρονική ανάλυση βοήθησε την ομάδα να εξετάσει γρήγορες μεταβολές και τον συντονισμό των σημάτων, που μπορεί να είναι δυσκολότερο να διακριθούν με πιο αργές μεθόδους. Οι καταγραφές έγιναν τόσο στους συμμετέχοντες με κατάθλιψη όσο και στην ομάδα σύγκρισης.
Τα αντίθετα πρότυπα συνδεσιμότητας προσφέρουν, σύμφωνα με τους ερευνητές, μια πιθανή εξήγηση για τις αντικρουόμενες διαπιστώσεις προηγούμενων μελετών. Αν διαφορετικές έρευνες περιλαμβάνουν διαφορετικούς συνδυασμούς ασθενών, μπορεί να καταγράφουν διαφορετικά αποτελέσματα, παρότι όλοι έχουν την ίδια διάγνωση. Η νέα μελέτη δείχνει έτσι γιατί μια ενιαία περιγραφή της εγκεφαλικής δραστηριότητας στην κατάθλιψη ενδέχεται να μην αποτυπώνει όλη την ποικιλία της. Τα προφίλ συνδέθηκαν με συγκεκριμένα συμπτώματα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποτελούν ήδη εργαλείο επιλογής θεραπείας.
Η μακροπρόθεσμη προοπτική είναι οι μετρήσεις της εγκεφαλικής δραστηριότητας να παρέχουν πρόσθετες πληροφορίες για πιο εξατομικευμένη φροντίδα. Σήμερα, η αναζήτηση αποτελεσματικής αντιμετώπισης μπορεί να απαιτεί δοκιμή διαφορετικών θεραπειών και αξιολόγηση της ανταπόκρισης κάθε ανθρώπου. Η Πάλβα υπογραμμίζει ότι τα ευρήματα δεν είναι ακόμη έτοιμα για κλινική χρήση, αλλά υποδεικνύουν μια πιθανή ερευνητική κατεύθυνση για τη σύνδεση των συμπτωμάτων με τη λειτουργία των εγκεφαλικών δικτύων. Η εργασία πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το Aalto University και το Helsinki and Uusimaa Hospital District (HUS) και δημοσιεύθηκε στο Nature Mental Health.
Σχόλια