Ο Ρίτσαρντ Φάινμαν (1918–1988) ήταν Αμερικανός θεωρητικός φυσικός, βραβευμένος με Νόμπελ Φυσικής το 1965 από κοινού με τους Τζούλιαν Σουίνγκερ και Σινιτσίρο Τομονάγκα για τη θεμελιώδη εργασία τους στην κβαντική ηλεκτροδυναμική (QED). Έμεινε επίσης γνωστός για τη διατύπωση του ολοκληρώματος διαδρομών στην κβαντική μηχανική, τη θεωρία της υπερρευστότητας του υπέρψυκτου υγρού ηλίου, το μοντέλο των παρτονίων και τα διάσημα διαγράμματα που φέρουν το όνομά του. Σε δημοσκόπηση του περιοδικού Physics World το 1999 κατατάχθηκε έβδομος μεγαλύτερος φυσικός όλων των εποχών.
Γεννημένος στο Κουίνς της Νέας Υόρκης το 1918, ο Φάινμαν μεγάλωσε σε εβραϊκή οικογένεια. Ο πατέρας του τον ενθάρρυνε να αμφισβητεί την ορθοδοξία και να κάνει ερωτήσεις· η μητέρα του τού μετέδωσε το χιούμορ. Ως παιδί επισκεύαζε ραδιόφωνα και διατηρούσε εργαστήριο στο σπίτι. Στο γυμνάσιο κέρδισε τον μαθηματικό διαγωνισμό του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης, αν και το IQ του μετρήθηκε στο 125 — «απλώς αξιοσέβαστο», σύμφωνα με τον βιογράφο Τζέιμς Γκλικ.
Σπούδασε αρχικά μαθηματικά και ηλεκτρολογία στο MIT, αλλά μεταπήδησε στη φυσική· ως προπτυχιακός δημοσίευσε δύο εργασίες στο Physical Review. Στο Πρίνστον πήρε διδακτορικό το 1942 με επιβλέποντα τον Τζον Άρτσιμπαλντ Γουίλερ, θέτοντας τις βάσεις για το ολοκλήρωμα διαδρομών.
Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στρατολογήθηκε στο Πρόγραμμα Μανχάταν. Στο Λος Άλαμος εντάχθηκε στο θεωρητικό τμήμα του Χανς Μπέτε και έγινε επικεφαλής ομάδας· μαζί ανέπτυξαν τον τύπο Μπέτε–Φάινμαν για την απόδοση βόμβας σχάσης. Διηύθυνε ομάδα ανθρώπινων υπολογιστών, βοήθησε στη χρήση διάτρητων καρτών IBM και εργάστηκε σε υπολογισμούς νετρονίων. Στο Όουκ Ριτζ επέμεινε να διδάξει πυρηνική φυσική στους εργαζόμενους ώστε να κατανοήσουν τους κινδύνους εμπλουτισμένου ουρανίου. Παράλληλα, διασκέδαζε ανοίγοντας κλειδαριές γραφείων ως φάρσα.
Η πρώτη του σύζυγος, η Αρλίν Γκρίνμπαουμ, πέθανε από φυματίωση στις 16 Ιουνίου 1945· ο Φάινμαν ήταν παρών στη δοκιμή Trinity λίγες εβδομάδες αργότερα και είδε την έκρηξη μέσα από παρμπρίζ φορτηγού.
Μετά τον πόλεμο δίδαξε στο Κορνέλ. Αρχικά υπέφερε από κατάθλιψη μετά τον θάνατο του πατέρα του το 1946 και έγραψε ένα γράμμα στην Αρλίν που σφραγίστηκε και ανοίχτηκε μόνο μετά τον θάνατό του. Όταν άρχισε να λύνει προβλήματα φυσικής για προσωπική ικανοποίηση —όπως η κίνηση ενός πιάτου που στριφογυρίζει στον αέρα— βρήκε ξανά τον δρόμο του.
Το 1947 στη διάσκεψη του Σέλτερ Άιλαντ συζητήθηκαν τα προβλήματα της QED· ο Φάινμαν παρουσίασε τη δική του προσέγγιση στο Ποκόνο το 1948, αλλά τα νέα διαγράμματά του μπέρδεψαν το ακροατήριο. Ο Φρίμαν Ντάισον δημοσίευσε το 1949 κανόνες που έκαναν τη μέθοδο κατανοητή. Από το 1948 έως το 1951 ο Φάινμαν δημοσίευσε σειρά εργασιών που θεμελίωσαν τη σύγχρονη QED και εισήγαγαν τον διαδότη Φάινμαν· τα διαγράμματά του έγιναν γρήγορα κυρίαρχο εργαλείο.
Η προσωπική ζωή του στο Κορνέλ ήταν ταραχώδης. Σύμφωνα με τον Γκλικ, κυνηγούσε συχνά παντρεμένες φίλες και φοιτήτριες και επισκεπτόταν σεξεργάτριες, κάτι που επιβάρυνε φιλίες του. Το 1952 παντρεύτηκε τη Μαίρη Λουίζ Μπελ, αλλά το διαζύγιο εκδόθηκε το 1958.
Η πρώην σύζυγός του φέρεται να κατέθεσε ότι της έσφιξε τον λαιμό και έσπασε έπιπλα όταν εκείνη τον διέκοψε την ώρα που έκανε υπολογισμούς ή έπαιζε αφρικανικά τύμπανα· η ίδια φέρεται να μίλησε για «βίαιη ιδιοσυγκρασία». Το FBI συνέταξε ογκώδη φάκελο για τον Φάινμαν, και μια γυναίκα κοντά του —πιθανώς η πρώην σύζυγός του— έστειλε δήλωση στον Τζέι Έντγκαρ Χούβερ χαρακτηρίζοντάς τον «κομμουνιστή ή έντονα φιλοκομμουνιστή» και «επικίνδυνο για τη δημόσια εμπιστοσύνη». Αυτές είναι κατηγορίες, όχι αποδεδειγμένα γεγονότα, αλλά αποτυπώνουν το σκοτεινό αποτύπωμα της προσωπικότητάς του.
Το 1951–1952 πέρασε σαββατικό έτος στη Βραζιλία, όπου γοητεύτηκε από τη σάμπα και έμαθε να παίζει φριτζιντέιρα, μεταλλικό κρουστό όργανο. Έπαιζε ερασιτεχνικά μπόνγκο και κόνγκα.
Μετά την επιστροφή του εγκαταστάθηκε στο Caltech, όπου κατείχε την έδρα Ρίτσαρντ Τόλμαν. Το 1958, στη Γενεύη για το συνέδριο Atoms for Peace, γνώρισε την Γκουένεθ Χάουαρθ, βρετανίδα.
Πέρα από την έρευνα, ο Φάινμαν υπήρξε δεινός εκλαϊκευτής. Οι διαλέξεις του για προπτυχιακούς εκδόθηκαν ως The Feynman Lectures on Physics· έγραψε επίσης το The Character of Physical Law και το QED: The Strange Theory of Light and Matter. Οι ανεκδοτολογικές συλλογές του Ραλφ Λέιτον, Surely You're Joking, Mr. Feynman! και What Do You Care What Other People Think?, τον έκαναν διάσημο στο ευρύ κοινό.
Θεωρείται πρωτοπόρος της κβαντικής υπολογιστικής και εισήγαγε την έννοια της νανοτεχνολογίας με την ομιλία του «There's Plenty of Room at the Bottom» το 1959.
Τη δεκαετία του 1980 έγινε μέλος της επιτροπής Rogers που διερεύνησε την καταστροφή του διαστημικού λεωφορείου Challenger.
Σχόλια