Ο Ντάγκλας Ρίτσαρντ Χόφσταντερ (Douglas Richard Hofstadter) γεννήθηκε στις 15 Φεβρουαρίου 1945 στη Νέα Υόρκη και είναι γνωστικός επιστήμονας και επιστήμονας υπολογιστών, του οποίου η έρευνα καλύπτει έννοιες όπως η αίσθηση του εαυτού σε σχέση με τον εξωτερικό κόσμο, η συνείδηση, ο σχηματισμός αναλογιών, οι «παράξενοι βρόχοι», τα αμβιγράμματα, η τεχνητή νοημοσύνη και η ανακάλυψη στα μαθηματικά και τη φυσική. Το βιβλίο του του 1979 με τίτλο Gödel, Escher, Bach: An Eternal Golden Braid του χάρισε το βραβείο Πούλιτζερ γενικής μη λογοτεχνίας και ένα εθνικό βραβείο βιβλίου για την επιστήμη, ενώ το βιβλίο του I Am a Strange Loop του 2007 κέρδισε το βραβείο βιβλίου των Los Angeles Times για την επιστήμη και την τεχνολογία.
Ο Χόφσταντερ γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη ως γιος του Ρόμπερτ Χόφσταντερ, μετέπειτα νομπελίστα φυσικού, και της Νάνσι Γκίβαν Χόφσταντερ. Μεγάλωσε στην πανεπιστημιούπολη του Στάνφορντ, όπου ο πατέρας του ήταν καθηγητής, και φοίτησε στη Διεθνή Σχολή της Γενεύης το 1958-59. Αποφοίτησε με διάκριση στα μαθηματικά από το Πανεπιστήμιο Στάνφορντ το 1965 και ξεκίνησε μεταπτυχιακές σπουδές στα μαθηματικά, τις οποίες όμως εγκατέλειψε, καθώς ένιωθε ότι δεν μπορούσε να ακολουθήσει τον ρυθμό — κάτι που ο ίδιος περιέγραψε ως «τεράστια πικρή πληγή για τον εγωισμό μου» και «τραυματικό». Έλαβε το διδακτορικό του στη φυσική από το Πανεπιστήμιο του Όρεγκον το 1975· οι μεταπτυχιακές του μελέτες πάνω στα ενεργειακά επίπεδα των ηλεκτρονίων Bloch σε μαγνητικό πεδίο τον οδήγησαν στην ανακάλυψη του φράκταλ που είναι γνωστό ως «πεταλούδα του Χόφσταντερ».
Το 1977 διορίστηκε αρχικά στη σχολή επιστήμης υπολογιστών του Πανεπιστημίου της Ιντιάνα, όπου ξεκίνησε το ερευνητικό του πρόγραμμα για την υπολογιστική μοντελοποίηση των νοητικών διεργασιών — ένα πρόγραμμα που αρχικά αποκαλούσε «έρευνα τεχνητής νοημοσύνης», ετικέτα την οποία έκτοτε εγκατέλειψε υπέρ του όρου «έρευνα γνωστικής επιστήμης». Το 1984 μετακινήθηκε στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν στο Αν Άρμπορ ως καθηγητής ψυχολογίας και στην έδρα Walgreen για τη μελέτη της ανθρώπινης κατανόησης. Το 1988 επέστρεψε στην Ιντιάνα ως διακεκριμένος καθηγητής γνωστικής επιστήμης και συγκριτικής λογοτεχνίας, διευθύνοντας το Κέντρο Έρευνας για τις Έννοιες και τη Νόηση, όπου συγκρότησε την «Ομάδα Έρευνας Ρευστών Αναλογιών» (FARG). Το 1988 έλαβε το βραβείο In Praise of Reason, την ύψιστη τιμή της Επιτροπής Σκεπτικιστικής Έρευνας, και το 2009 εκλέχθηκε μέλος της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και Επιστημών, ενώ το 2010 έγινε μέλος της Βασιλικής Εταιρείας Επιστημών της Ουψάλα.
Η κεντρική θέση του Χόφσταντερ για τη συνείδηση, που διατυπώθηκε πρώτη φορά στο Gödel, Escher, Bach, είναι ότι πρόκειται για «μια αναδυόμενη συνέπεια της έντονης δραστηριότητας χαμηλότερου επιπέδου στον εγκέφαλο». Στο ίδιο βιβλίο κάνει μια αναλογία ανάμεσα στην κοινωνική οργάνωση μιας αποικίας μυρμηγκιών και στον νου ως συνεκτική «αποικία» νευρώνων. Σύμφωνα με τον Χόφσταντερ, η αίσθηση ότι έχουμε —ή ότι είμαστε— ένα «εγώ» προέρχεται από το αφηρημένο σχήμα που ονομάζει «παράξενο βρόχο», το οποίο ορίζει ως «έναν βρόχο ανάδρασης που διασχίζει επίπεδα». Το πρότυπο παράδειγμα παράξενου βρόχου είναι η αυτοαναφορική δομή στον πυρήνα των θεωρημάτων μη πληρότητας του Γκέντελ. Το βιβλίο του I Am a Strange Loop προχωρά αυτή την ιδέα περαιτέρω, υποστηρίζοντας ότι κάθε ανθρώπινο «εγώ» κατανέμεται σε πολλούς εγκεφάλους και δεν περιορίζεται σε έναν.
Στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν και στην Ιντιάνα, ο Χόφσταντερ συνεργάστηκε με τη Μέλανι Μίτσελ για τη δημιουργία του υπολογιστικού μοντέλου αντίληψης υψηλού επιπέδου Copycat, καθώς και άλλων μοντέλων αναλογίας και νόησης, όπως το Tabletop με τον Ρόμπερτ Φρεντς. Το έργο Letter Spirit, που υλοποίησαν οι Γκάρι ΜακΓκρο και Τζον Ρέλινγκ, στοχεύει στη μοντελοποίηση της καλλιτεχνικής δημιουργικότητας μέσω σχεδιασμού στυλιστικά ενιαίων «γραμματοσειρών πλέγματος». Πιο πρόσφατα μοντέλα περιλαμβάνουν τα Phaeaco και SeqSee, που μοντελοποιούν την αντίληψη υψηλού επιπέδου και τον σχηματισμό αναλογιών σε μικροτομείς, καθώς και το George, που μοντελοποιεί τις διεργασίες αντίληψης και ανακάλυψης στη γεωμετρία τριγώνων.
Το έργο του Χόφσταντερ εκτείνεται πολύ πέρα από την επιστήμη της νόησης. Το 1999, στην επέτειο των 200 ετών από τη γέννηση του Αλεξάντρ Πούσκιν, δημοσίευσε μια έμμετρη μετάφραση του κλασικού μυθιστορήματος σε στίχους Ευγένιος Ονέγκιν, ενώ έχει μεταφράσει και άλλα ποιήματα και δύο μυθιστορήματα: το La Chamade της Φρανσουάζ Σαγκάν και το La Scoperta dell'Alba του Βάλτερ Βελτρόνι. Το βιβλίο του Le Ton beau de Marot είναι αφιερωμένο στη γλώσσα και τη μετάφραση, με κεντρικό θέμα τις 88 μεταφράσεις του «Ma Mignonne», ενός εξαιρετικά περιορισμένου ποιήματος του 16ου αιώνα από τον Κλεμάν Μαρό· εκεί αυτοαποκαλείται αστειευόμενος «π-γλωσσικός» (αφού το άθροισμα των βαθμών κατοχής όλων των γλωσσών που έχει μελετήσει φτάνει στο 3,14159...) και «ολιγόγλωσσος». Στο Gödel, Escher, Bach διατυπώνεται και ο «νόμος του Χόφσταντερ»: «Πάντα χρειάζεται περισσότερος χρόνος από όσο περιμένεις, ακόμα κι όταν λάβεις υπόψη τον νόμο του Χόφσταντερ».
Το 1983-84 ο Χόφσταντερ επινόησε τον όρο «αμβίγραμμα» για να περιγράψει μια καλλιγραφική σύνθεση γλυφών που αποδίδει διαφορετικά νοήματα ανάλογα με τον προσανατολισμό παρατήρησης. Το 1987 εκδόθηκε στην Ιταλία ένα βιβλίο με 200 αμβιγράμματά του και έναν μακρύ διάλογο με το alter ego του, τον Έγκμπερτ Γκ. Γκέμπσταντερ. Ο Τζον Λάνγκντον έκανε δημοφιλή τα αμβιγράμματα με το βιβλίο του Wordplay, αναγνωρίζοντας τη «φαινομενικά ανεξάντλητη» δημιουργικότητα του Χόφσταντερ, ενώ το βιβλίο του τελευταίου Ambigrammia Between Creation and Discovery (2025) παρουσιάζει εκατοντάδες χειροποίητα αμβιγράμματά του μαζί με στοχασμούς για τη μορφή τέχνης αυτή.
Ο Χόφσταντερ έχει δηλώσει ότι νιώθει «άβολα με την κουλτούρα των σπασίκλων που περιστρέφεται γύρω από τους υπολογιστές» και ότι ο ίδιος «δεν ενδιαφέρεται για τους υπολογιστές», παρότι το έργο του ενέπνευσε πολλούς να ακολουθήσουν καριέρα στην πληροφορική και την τεχνητή νοημοσύνη. Μετά την ήττα του Γκάρι Κασπάροφ από τον Deep Blue σχολίασε: «Ήταν γεγονός-ορόσημο, αλλά δεν έχει να κάνει με το να γίνουν οι υπολογιστές ευφυείς». Ωστόσο, στο βιβλίο του Metamagical Themas γράφει ότι «σήμερα, πώς μπορεί κανείς που γοητεύεται από τη δημιουργικότητα και την ομορφιά να μη βλέπει στους υπολογιστές το απόλυτο εργαλείο για την εξερεύνηση της ουσίας τους;». Απέναντι στις προβλέψεις για τεχνολογική μοναδικότητα, οργάνωσε και συμμετείχε σε δημόσιες συζητήσεις — μεταξύ άλλων στο συμπόσιο «Πνευματικά Ρομπότ» στο Στάνφορντ το 2000, συντονίζοντας πάνελ με τον Ρέι Κέρτσβαϊλ, τον Χανς Μόραβετς και άλλους — και εξέφρασε αμφιβολία ότι η μοναδικότητα θα συμβεί στο ορατό μέλλον. Σε συνέντευξη του 2023 είπε ότι η ραγδαία πρόοδος της ΤΝ έκανε κάποιες από τις «βασικές πεποιθήσεις» του για τα όρια της ΤΝ να «καταρρεύσουν» και άφησε να εννοηθεί ότι οι άνθρωποι μπορεί σύντομα να επισκιαστούν από «κάτι άλλο, πολύ πιο ευφυές, που θα γίνει ακατανόητο για εμάς».
Από το 1981 έως το 1983 ο Χόφσταντερ διαδέχθηκε τον Μάρτιν Γκάρντνερ στη στήλη «Mathematical Games» του Scientific American με τη στήλη «Metamagical Themas», στην οποία εισήγαγε, μεταξύ άλλων, την έννοια των «Reviews of This Book» και έγραψε για τις βλαβερές επιδράσεις της σεξιστικής γλώσσας. Τη σάτιρα «A Person Paper on Purity in Language» δημοσίευσε υπό το ψευδώνυμο Γουίλιαμ Σάτιρ μόνο στο βιβλίο Metamagical Themas. Άλλες στήλες του κάλυψαν το τουρνουά στρατηγικών του διλήμματος του φυλακισμένου του Ρόμπερτ Άξελροντ, την έννοια της υπερορθολογικότητας, πρότυπα στη μουσική του Σοπέν και το αυτοτροποποιούμενο παιχνίδι Nomic. Ανάμεσα στους διδακτορικούς φοιτητές του ήταν ο Ντέιβιντ Τσάλμερς, ο Ρόμπερτ Φρεντς, ο Γκάρι ΜακΓκρο και η Μέλανι Μίτσελ.
Ο Χόφσταντερ ήταν παντρεμένος με την Κάρολ Αν Μπρας, με την οποία γνωρίστηκαν στο Μπλούμινγκτον και παντρεύτηκαν στο Αν Άρμπορ το 1985, αποκτώντας δύο παιδιά. Η Κάρολ πέθανε το 1993 από γλοιοβλάστωμα, όταν τα παιδιά τους ήταν μικρά, και στη μνήμη της θεσπίστηκε υποτροφία για φοιτητές του Πανεπιστημίου της Ιντιάνα που κατευθύνονται στην Μπολόνια· η αφιέρωση του Le Ton beau de Marot στα παιδιά τους γράφει «Στους Μ. & Ντ., ζωντανές σπίθες της ψυχής της μαμάς τους». Το 2010 γνώρισε τη δεύτερη σύζυγό του, Μπαοφέν Λιν, σε μάθημα τσα-τσα-τσα, και παντρεύτηκαν το 2012. Ως συνέπεια των απόψεών του για τη συνείδηση και την ενσυναίσθηση, έγινε χορτοφάγος στην εφηβεία του και έκτοτε παραμένει κυρίως χορτοφάγος. Η αφιέρωση του I Am a Strange Loop είναι «Στην αδερφή μου Λόρα, που μπορεί να καταλάβει, και στην αδερφή μας Μόλι, που δεν μπορεί», καθώς η μικρότερη αδερφή του δεν ανέπτυξε ποτέ την ικανότητα να μιλά ή να κατανοεί τη γλώσσα.
Σχόλια