Δείκτες
Νους & πνεύμαΑισιόδοξα

Ψηφίσματα για μια ζωή που αξίζει: Δέκα φιλοσοφικές παρακαταθήκες από το παρελθόν

Το Marginalian συγκεντρώνει ιδέες των Χάνα Άρεντ, Τόνι Μόρισον, Βίκτορ Φρανκλ, Λέο Τολστόι, Τζέιμς Μπόλντουιν, Ρέιτσελ Κάρσον, Ούρσουλα Λε Γκεν, Σενέκα, Μπέρτραντ Ράσελ και Γουόλτ Γουίτμαν για μια λιγότερο φοβισμένη και πιο παρούσα ζωή.

Ψηφίσματα για μια ζωή που αξίζει: Δέκα φιλοσοφικές παρακαταθήκες από το παρελθόν
Φωτογραφία: The Marginalian

Βασικά σημεία

  • Το δοκίμιο αντλεί από προσωπικότητες όπως η Χάνα Άρεντ, ο Βίκτορ Φρανκλ και ο Λέο Τολστόι για να προτείνει έναν λιγότερο φοβισμένο τρόπο ζωής.
  • Η Άρεντ συνδέει τον φόβο του θανάτου με τον φόβο της ίδιας της ζωής και θεωρεί αφοβία την αναζήτηση της αγάπης στο παρόν.
  • Ο Φρανκλ εντοπίζει πηγές νοήματος στη μουσική, τη φύση και την ύπαρξη άλλων ανθρώπων, ενώ ο Μπόλντουιν τονίζει ότι σωζόμαστε ο ένας από τον άλλον.
  • Ο Σενέκας και ο Ράσελ προτείνουν να σταματήσουμε να προετοιμαζόμαστε διαρκώς για φανταστικές καταστροφές και να διευρύνουμε τον εαυτό μας πέρα από το εγώ.
  • Η Ρέιτσελ Κάρσον και η Ούρσουλα Λε Γκεν αναδεικνύουν την αξία της δημιουργικής μοναξιάς και του ζωντανού προφορικού λόγου έναντι της συναισθηματικά φτωχής γραπτής ανταλλαγής.

Την 1η Ιανουαρίου 2022 το Marginalian δημοσίευσε ένα δοκίμιο με τίτλο «Resolutions for a Life Worth Living», το οποίο μετατρέπει τη σοφία προσώπων που έζησαν πριν από εμάς σε προτάσεις για το πώς να ζήσουμε τώρα. Η βασική ιδέα είναι ότι η φιλοσοφία ως αγάπη για τη σοφία μπορεί να λειτουργήσει σαν ανάποδη απόφαση: αντί να αναρωτιόμαστε τι θα κάνουμε στο μέλλον, κοιτάμε πώς θα ευχόμασταν να έχουμε ζήσει.

Η Χάνα Άρεντ, που έφτασε στις ΗΠΑ ως πρόσφυγας από τη ναζιστική Γερμανία, στο έργο της για τον ιερό Αυγουστίνο εξετάζει πώς η προσκόλληση στην ψευδαίσθηση της μονιμότητας περιορίζει τη ζωή. Γράφει ότι όσοι φοβούνται τον θάνατο φοβούνται την ίδια τη ζωή, αφού η ζωή γνωρίζει τον εαυτό της μέσα από την ανησυχία. Η αγάπη, επισημαίνει, αναζητά την αφοβία, και αυτή υπάρχει μόνο στην ηρεμία του παρόντος, στο «τώρα».

Η Τόνι Μόρισον, η πρώτη συγγραφέας με μαύρο δέρμα και χρωμοσώματα XX που τιμήθηκε με Νόμπελ, υμνεί στο μυθιστόρημα Beloved το σώμα ως βαθύτερο σημείο εκκίνησης του αυτοσεβασμού. Προτρέπει να αγαπάμε τα χέρια, το στόμα, τον αυχένα, ακόμη και τα εσωτερικά όργανα, γιατί αυτή η σάρκα χρειάζεται αγάπη. Η καρδιά, γράφει, είναι το βραβείο: πρέπει να την αγαπάμε περισσότερο από τα μάτια, τα πόδια ή τους πνεύμονες.

Walt Whitman - George Collins Cox
Walt Whitman - George Collins Cox · George Collins Cox / Adam Cuerden · Wikimedia Commons, Public domain

Ο Βίκτορ Φρανκλ (Viktor Frankl), ψυχίατρος που επέζησε από στρατόπεδο συγκέντρωσης, σε διαλέξεις του που εκδόθηκαν πρόσφατα ως Yes to Life υποστηρίζει ότι δεν δίνουμε νόημα στη ζωή μόνο με τις πράξεις μας, αλλά και με την αφοσιωμένη αγάπη μας για το ωραίο, το μεγάλο και το καλό. Περιγράφει ένα νοητικό πείραμα: αν κάποιος ρωτούσε έναν ακροατή που συγκλονίζεται από την αγαπημένη του συμφωνία αν η ζωή του έχει νόημα, η μόνη απάντηση θα ήταν ότι άξιζε να ζήσει μόνο γι’ αυτή τη στιγμή. Το ίδιο ισχύει, λέει, και για τη φύση ή για την παρουσία ενός συγκεκριμένου ανθρώπου.

Ο Λέο Τολστόι, στα τελευταία χρόνια της ζωής του, συγκέντρωνε στο Ημερολόγιο Σοφίας αποφθέγματα στοχαστών μαζί με δικές του σκέψεις. Εκεί σημειώνει ότι όσο πιο καλός και προσεκτικός είναι ένας άνθρωπος, τόσο περισσότερη καλοσύνη βλέπει στους άλλους· η καλοσύνη κάνει τα μυστηριώδη πράγματα ξεκάθαρα, τα δύσκολα εύκολα και τα βαρετά χαρούμενα. Απέναντι στο κακό, συμβουλεύει, πρέπει να απαντάμε με καλοσύνη, γιατί έτσι καταστρέφουμε την ηδονή που αντλεί ο κακός από το κακό του.

Ο Τζέιμς Μπόλντουιν βλέπει πίσω από τη σκληρότητα μεταξύ των ανθρώπων την αδυναμία μας να αντέξουμε το γεγονός ότι είμαστε ανθρώπινοι, ευάλωτοι και φθαρτοί. Παρά ταύτα πιστεύει ότι μόνο η αγάπη μπορεί να μας σώσει: σωζόμαστε ο ένας από τον άλλον μερικές φορές, ακόμη κι αν όχι συχνά. Σε ένα ποιητικό κείμενό του προσθέτει ότι η γη μετατοπίζεται, το φως αλλάζει, η θάλασσα τρίβει τον βράχο· τη στιγμή που πάψουμε να κρατάμε ο ένας τον άλλον, η θάλασσα μας καταπίνει και το φως σβήνει.

Η Ρέιτσελ Κάρσον, θαλάσσια βιολόγος και συγγραφέας της Σιωπηλής Άνοιξης, γράφει σε επιστολές της ότι η συγγραφή είναι μοναχική δουλειά: ο δημιουργός αποκόβεται από όλους και αντιμετωπίζει μόνος το θέμα του, σε έναν τόπο που μπορεί να είναι λίγο τρομακτικός. Δεν θεωρεί όμως τη μοναξιά κακό· αντίθετα, όποιος θέλει να είναι πραγματικά δημιουργικός χρειάζεται αυτή την εσωτερική απομόνωση, και οι ανταμοιβές της είναι πλούσιες και ιδιαίτερα ικανοποιητικές.

Η Ούρσουλα Κ. Λε Γκεν υπενθυμίζει ότι η ανθρώπινη επικοινωνία δεν είναι απλή μεταφορά πληροφορίας αλλά σχέση μεταξύ ομιλητή και ακροατή, ενσωματωμένη σε μια γλώσσα, μια κοινωνία και έναν πολιτισμό. Ο λόγος, εξηγεί, είναι μια σωματική διαδικασία που δημιουργεί μια οικεία σφαίρα γύρω από όσους ακούν· τα λόγια είναι γεγονότα που αλλάζουν και τους δύο. Το κείμενο αντιπαραβάλλει αυτή τη δύναμη της συνομιλίας με τη γραπτή ανταλλαγή μηνυμάτων, που είναι κατάλληλη για πρακτικά ζητήματα αλλά αποτυγχάνει στις συναισθηματικά λεπτές στιγμές.

Ο Σενέκας συμβουλεύει τον φίλο του Λουκίλιο να μην είναι δυστυχισμένος πριν έρθει η κρίση, γιατί υποφέρουμε συχνότερα στη φαντασία παρά στην πραγματικότητα. Η μεγαλύτερη ζημιά της περιττής ανησυχίας, προειδοποιεί, είναι ότι κρατάμε τον εαυτό μας διαρκώς σε ετοιμότητα αντί να ζούμε.

Αιώνες αργότερα, ο Μπέρτραντ Ράσελ προτείνει να διευρύνουμε σταδιακά τα ενδιαφέροντά μας ώστε τα τείχη του εγώ να υποχωρήσουν και η ζωή μας να ενωθεί με κάτι μεγαλύτερο, όπως ένα ποτάμι που χύνεται στη θάλασσα.

Η δέκατη ιδέα του κειμένου έρχεται από τον Γουόλτ Γουίτμαν, που προτρέπει να αγαπάμε τη γη, τον ήλιο και τα ζώα, να επανεξετάζουμε όσα μας δίδαξαν και να απορρίπτουμε ό,τι προσβάλλει την ψυχή μας. Το ενδέκατο, γενικότερο ήθος αφορά την επιεική ερμηνεία των άλλων και την κατανόηση και επικαλείται τον Τιχ Νατ Χαν, που υπενθυμίζει ότι κατανόηση είναι άλλο όνομα της αγάπης. Το να βλέπουμε τους άλλους με μεγαλύτερη επιείκεια και να προτιμάμε την κατανόηση από το δίκιο είναι, καταλήγει το δοκίμιο, το μεγαλύτερο δώρο που μπορούμε να δώσουμε ο ένας στον άλλον.

Σας φάνηκε χρήσιμο αυτό το άρθρο;

Βαθμολογία αναγνωστών: 0 · οι ψήφοι σας μάς βοηθούν να διαλέγουμε τα επόμενα θέματα

Διαβάστε το πρωτότυπο ↗

Τα άρθρα γράφονται με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης, αποκλειστικά από τα κείμενα των πηγών που αναφέρονται. Οι εικόνες με την ένδειξη «AI» δημιουργούνται επίσης με τεχνητή νοημοσύνη.

⚑ Αναφορά λάθους

Βρήκατε κάποιο λάθος στο άρθρο (γεγονός, μετάφραση, ορθογραφία); Πείτε μας και θα το διορθώσουμε.

Σχόλια

Το Jumpship λειτουργεί προσωρινά μόνο για ανάγνωση. Ψήφοι, σχόλια και σύνδεση επανέρχονται σε λίγα λεπτά.