Μόνο τους πρώτους επτά μήνες του 2026 το Πακιστάν εισήγαγε περίπου 7,2 γιγαβάτ κινεζικών φωτοβολταϊκών πάνελ, σύμφωνα με την ανάλυση. Έτσι έγινε ο δεύτερος μεγαλύτερος αποδέκτης κινεζικών ηλιακών εξαγωγών στον κόσμο, πίσω μόνο από την Ολλανδία. Η Ολλανδία αποτελεί σημαντικό ευρωπαϊκό κόμβο για τις ηλιακές εισαγωγές, καθώς επανεξάγει πάνελ σε πολλές χώρες της Ευρώπης, γεγονός που ενισχύει τη σημασία της θέσης του Πακιστάν.
Η επίδοση δεν είναι μεμονωμένη. Το 2023 το Πακιστάν εισήγαγε περίπου 7,6 γιγαβάτ, το 2024 περίπου 16,4 και το 2025 περίπου 16,9. Το άθροισμα της τριετίας πλησιάζει τα 41 γιγαβάτ. Για το 2026, οι εκτιμήσεις που επικαλείται το κείμενο κάνουν λόγο για περίπου 55 γιγαβάτ φωτοβολταϊκών πάνελ έως το 2026.
Το ιδιαίτερο στοιχείο είναι ότι η ανάπτυξη δεν οφείλεται κυρίως σε κρατικά ηλιακά πάρκα. Την οδηγούν νοικοκυριά, εργοστάσια, αγροκτήματα, καταστήματα και ιδιώτες ιδιοκτήτες γης που αγόρασαν συστήματα και άρχισαν να παράγουν ηλεκτρική ενέργεια μόνοι τους. Ο Ναβίντ Αρσάντ, διευθυντής του Ενεργειακού Ινστιτούτου στο Πανεπιστήμιο Διοικητικών Επιστημών της Λαχώρης, περιγράφει τη διαδικασία ως «επανάσταση από τη βάση».
Οι ρίζες της έκρηξης βρίσκονται στα ενεργειακά και οικονομικά προβλήματα της χώρας. Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, οι διεθνείς τιμές ενέργειας αυξήθηκαν και η πακιστανική ρουπία υποτιμήθηκε. Το εισαγόμενο καύσιμο έγινε ακριβότερο και η τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος ανέβηκε σημαντικά. Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία της ανάλυσης, το πραγματικό τιμολόγιο ήταν περίπου 12,5 ρουπίες ανά μονάδα το 2015 και αναμενόταν να ξεπεράσει τις 34 ρουπίες το 2025. Την ίδια στιγμή, το κόστος του κινεζικού ηλιακού εξοπλισμού έπεφτε.
Το Πακιστάν είχε και πρακτικά πλεονεκτήματα. Πολλές στέγες είναι επίπεδες, κάτι που διευκολύνει την τοποθέτηση, ενώ γρήγορα αναπτύχθηκε ένα ευρύ δίκτυο εγκαταστατών ακόμη και σε μικρές πόλεις και αγροτικές περιοχές. Η ηλιακή τεχνολογία έχει μεγάλη προσαρμοστικότητα: τα νοικοκυριά μπορούν να βάλουν μικρές εγκαταστάσεις και οι βιομηχανίες χιλιάδες πάνελ. Οι αρχές δεν έφτιαξαν το σχέδιο της έκρηξης, αλλά τη βοήθησαν με φορολογικές και δασμολογικές απαλλαγές, επιδοτούμενα δάνεια και την ηλιακή κάλυψη ορισμένων δημόσιων κτιρίων.
Η ίδια τάση καταγράφεται και στην επαρχία Σινδ. Το Καράτσι διαθέτει τεράστια αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ πολλές αγροτικές περιοχές της επαρχίας αντιμετωπίζουν προβλήματα κόστους και αξιοπιστίας. Οι παράγοντες που ευνοούν τα φωτοβολταϊκά στο Πακιστάν —υψηλό κόστος ρεύματος, φθηνά πάνελ και διάθεση για ενεργειακή αυτονομία— είναι παρόντες και στη Σινδ.
Οι οικονομικές συνέπειες μπορεί να είναι σοβαρότερες από τα τεχνικά ζητήματα. Την τελευταία δεκαετία το Πακιστάν επένδυσε πολλά σε νέες μονάδες ηλεκτροπαραγωγής και δίκτυα μεταφοράς. Πολλά συμβόλαια περιλαμβάνουν πληρωμές διαθεσιμότητας: οι παραγωγοί πληρώνονται για να διατηρούν τις μονάδες τους λειτουργικές ακόμη και όταν δεν παράγουν μεγάλες ποσότητες. Καθώς περισσότεροι καταναλωτές εγκαθιστούν ηλιακά, η συνολική ενέργεια που απορροφάται από το δίκτυο μειώνεται, αλλά τα πάγια κόστη παραγωγής, μεταφοράς και διανομής δεν υποχωρούν με τον ίδιο ρυθμό.
Αυτά τα κόστη πρέπει να ανακτηθούν. Με λιγότερους καταναλωτές να απορροφούν ενέργεια από το δίκτυο, τα πάγια επιμερίζονται σε μικρότερη βάση και τα τιμολόγια αυξάνονται. Τα υψηλότερα τιμολόγια με τη σειρά τους ωθούν περισσότερους καταναλωτές στη χρήση ηλιακών, μειώνοντας ξανά την κατανάλωση από το δίκτυο. Το 2026 οι ρυθμιστικές αρχές άλλαξαν το σύστημα: από το προηγούμενο net metering, που έδινε καλές πιστώσεις για την ενέργεια που επέστρεφε στο δίκτυο, πέρασαν στο net billing, όπου η ενέργεια που δίνεται στο δίκτυο αποζημιώνεται με διαφορετική τιμή από αυτήν με την οποία αγοράζεται αργότερα.
Η αλλαγή είναι μη δημοφιλής, γιατί μειώνει την οικονομική αξία του πλεονάζοντος ηλιακού ρεύματος. Ορισμένοι λένε ότι έτσι προστατεύεται ένα αναποτελεσματικό κεντρικό σύστημα· άλλοι επισημαίνουν ότι η κυβέρνηση αντιμετωπίζει πραγματικό πρόβλημα, καθώς δεν μπορεί απλώς να μετακυλήσει το κόστος συντήρησης του δικτύου στους καταναλωτές που δεν έχουν τη δυνατότητα να εγκαταστήσουν πάνελ. Και οι δύο επισημάνσεις είναι υπαρκτές.
Η μεγαλύτερη χρήση μπαταριών μπορεί να αλλάξει εκ νέου την εξίσωση. Ένας χρήστης φωτοβολταϊκών χωρίς μπαταρία εξαρτάται από το δίκτυο τις ώρες χωρίς ηλιοφάνεια. Με συνδυασμό ηλιακών και μπαταρίας, η εξάρτηση αυτή μπορεί να μειωθεί σημαντικά. Το ζήτημα των εγκλωβισμένων επενδύσεων είναι επίσης ανοιχτό: το Πακιστάν έχει επενδύσει πολλά σε μονάδες και δίκτυα και ο στόχος δεν είναι μόνο περισσότερα φωτοβολταϊκά, αλλά ο τρόπος αλληλεπίδρασης με την υφιστάμενη υποδομή. Όπως καταλήγει το κείμενο, δεν ερωτάται πλέον αν θα συνεχιστεί η ηλιακή επανάσταση, αλλά πώς θα προλάβει το ηλεκτρικό σύστημα τις εξελίξεις.
Σχόλια