Η δόμηση σε περιοχές με πιθανή έκθεση σε πλημμύρες αυξήθηκε σημαντικά σε ορεινές λεκάνες των Ιμαλαΐων, σύμφωνα με μελέτη. Στο Νεπάλ και σε διασυνοριακές περιοχές της Ινδίας και της Κίνας, η συνολική επιφάνεια που καταλαμβάνουν κτίρια σε υψομετρική διαφορά έως 50 μέτρα πάνω από κοντινές κοίτες αυξήθηκε κατά 46% μεταξύ 2016 και 2023. Στις ζώνες που καλύπτουν μοντελοποιημένα σενάρια πλημμυρών από παγετωνικές λίμνες, η αύξηση ήταν περίπου 77%. Τα ποσοστά αφορούν την επιφάνεια των κτιρίων και την πιθανή έκθεσή τους, όχι καταγεγραμμένες πλημμύρες ή ζημιές.
Οι ορεινές αυτές περιοχές επηρεάζονται από τους θερινούς μουσώνες, τις ακραίες βροχοπτώσεις και τις ροές νερού που μεταφέρουν μεγάλες ποσότητες φερτών υλικών. Μια επιπλέον πηγή πλημμυρών είναι η αιφνίδια εκκένωση παγετωνικών λιμνών, φαινόμενο γνωστό ως GLOF. Οι ερευνητές εξηγούν ότι η υποχώρηση των παγετώνων δημιουργεί περισσότερες λίμνες, ενώ η θέρμανση, η υποβάθμιση του μόνιμα παγωμένου εδάφους και η αστάθεια των πλαγιών διαμορφώνουν συνθήκες που ευνοούν πλημμυρικά επεισόδια. Παράλληλα, οικισμοί, τουριστικές εγκαταστάσεις και υποδομές επεκτείνονται μέσα στις κοιλάδες.
Για να εξετάσουν αυτή την αλλαγή, οι ερευνητές μελέτησαν λεκάνες με παγετωνικές λίμνες και διαδρομές απορροής έως 50 χιλιόμετρα κατάντη. Χρησιμοποίησαν τον δείκτη HAND, ο οποίος αποτυπώνει την υψομετρική διαφορά μιας θέσης από την κοντινή κοίτη απορροής. Στις απότομες κοιλάδες, αυτή η προσέγγιση δίνει διαφορετική εικόνα από μια σταθερή οριζόντια απόσταση από το ποτάμι, καθώς το έδαφος μπορεί να ανυψώνεται γρήγορα. Συνδύασαν επίσης τους χάρτες κτιρίων με δημοσιευμένα σενάρια πλημμυρών για παγετωνικές λίμνες με υψηλό δυναμικό αιφνίδιας εκκένωσης.
Η αξιοπιστία των χαρτών αποτέλεσε ξεχωριστό αντικείμενο ελέγχου, καθώς πέντε ανοικτά σύνολα δεδομένων εμφάνιζαν μεγάλες αποκλίσεις στον αριθμό και στην επιφάνεια των κτιρίων. Η σύγκριση έγινε με 5.994 κτίρια που είχαν χαρτογραφηθεί χειροκίνητα σε 13 θέσεις. Το Google Open Buildings Temporal 2.5D είχε την υψηλότερη διάμεση βαθμολογία F1, 0,68, έναντι 0,62 του Google Open Buildings V3, και ήταν το μόνο σύνολο που επέτρεπε συγκρίσεις διαφορετικών ετών. Ακόμη και αυτό, όμως, περιείχε παραλείψεις και λανθασμένες αναγνωρίσεις, ενώ οι διαφορετικές ημερομηνίες των εικόνων περιόριζαν τη συγκρισιμότητα. Οι συγγραφείς προτίμησαν την επιφάνεια αντί του πλήθους κτιρίων, επειδή οι αυτόματες μέθοδοι μπορούν να συγχωνεύουν γειτονικά κτίσματα σε ένα περίγραμμα.
Η επιφάνεια κτιρίων στην υψομετρική ζώνη 0–50 μέτρων αυξήθηκε από 12,38 σε 18,04 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Η ανοδική τάση ήταν εμφανής στις εξεταζόμενες περιοχές του Νεπάλ και της Κίνας, ενώ στο μικρότερο ινδικό τμήμα δεν προέκυψε σαφής μεταβολή. Στο Νεπάλ, η έκθεση συγκεντρωνόταν κυρίως στα χαμηλότερα τμήματα των λεκανών. Στο Θιβετιανό Οροπέδιο, τα ευρύτερα και πιο επίπεδα τοπία επέτρεπαν τη δόμηση σε θέσεις υψομετρικά πιο κοντά στις κοίτες, σε αντίθεση με τις στενές, απότομες κοιλάδες του Νεπάλ και της Ινδίας.
Οι πληθυσμιακές εκτιμήσεις βασίστηκαν στα δεδομένα WorldPop και δείχνουν ότι το 2026 περίπου 293.800 άνθρωποι, δηλαδή το 18% του πληθυσμού των εξεταζόμενων λεκανών, βρίσκονται στη ζώνη 0–50 μέτρων πάνω από τα υδατορέματα. Αν ληφθούν υπόψη μόνο οι διαδρομές απορροής των παγετωνικών λιμνών, η εκτίμηση περιορίζεται σε 144.400 ανθρώπους, περίπου 9% του συνολικού πληθυσμού. Από αυτούς, περίπου 108.500 βρίσκονται στο Νεπάλ. Για το σύνολο των υδατορεμάτων, οι προβολές υποδεικνύουν αύξηση του πληθυσμού στην ίδια υψομετρική ζώνη κατά 17.900 ανθρώπους, ή 6%, μεταξύ 2015 και 2030.
Οι αριθμοί αυτοί συνοδεύονται από σημαντική αβεβαιότητα: ο έλεγχος του WorldPop περιορίστηκε σε απογραφικά στοιχεία του 2021 από 140 διοικητικές ενότητες του Νεπάλ. Δεν υπήρχε δυνατότητα αντίστοιχης επαλήθευσης για διαφορετικά έτη ή για ολόκληρη την περιοχή μελέτης. Επιπλέον, τέτοια πληθυσμιακά μοντέλα μπορεί να υποεκτιμούν διάσπαρτους αγροτικούς πληθυσμούς, ενώ η απογραφή καταγράφει και μείωση κατοίκων σε ορισμένες ορεινές περιοχές λόγω μετανάστευσης. Οι ετήσιοι χάρτες δεν αποτυπώνουν επίσης τις καθημερινές μετακινήσεις ή το αν ένα κτίριο είναι κατειλημμένο τη στιγμή μιας πλημμύρας.
Οι συγγραφείς συνδέουν την επέκταση της δόμησης με τον τουρισμό, τις υδροηλεκτρικές εγκαταστάσεις και άλλες υποδομές, μαζί με την περιορισμένη εφαρμογή σχεδίων χρήσης γης. Για το Νεπάλ επισημαίνουν ότι υπάρχει πολιτική σχεδιασμού που λαμβάνει υπόψη τους φυσικούς κινδύνους, χωρίς αντίστοιχη κανονιστική εφαρμογή. Η ανάπτυξη μέσα σε ποτάμιους διαδρόμους και χαμηλές πλημμυρικές εκτάσεις μπορεί να περιορίζει τις φυσικές διαδρομές του νερού και τον διαθέσιμο χώρο προσωρινής αποθήκευσής του. Ως συγκεκριμένο παράδειγμα, αναφέρουν την καταστροφή του χερσαίου εμπορικού σταθμού Timure στο Νεπάλ, που είχε κατασκευαστεί δίπλα στο ποτάμι, από διασυνοριακή πλημμύρα παγετωνικής λίμνης το 2025.
Η μεγαλύτερη έκθεση δεν αρκεί από μόνη της για να υπολογιστούν οι πιθανές ανθρώπινες ή οικονομικές απώλειες. Ο HAND είναι δείκτης σχετικής τοπογραφικής έκθεσης και δεν περιγράφει το βάθος, την ταχύτητα ή τη συχνότητα μιας πλημμύρας, ούτε προσωρινά φράγματα και άλλες δυναμικές διεργασίες. Οι ερευνητές προτείνουν καλύτερη επαλήθευση των δεδομένων, λεπτομερέστερη τοπογραφική χαρτογράφηση και συνδυασμό τους με μοντέλα πλημμυρών και κοινωνικούς δείκτες ευαλωτότητας. Έτσι, οι ενημερωμένοι χάρτες θα μπορούσαν να στηρίξουν τη χωροταξία, τις επενδύσεις προσαρμογής και τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και στις λεκάνες που διασχίζουν σύνορα.
Σχόλια