Το 2025 ξεκινά με ζοφερές προβλέψεις για την ανθρωπιστική κατάσταση: σύμφωνα με το OCHA, περίπου 305 εκατομμύρια άνθρωποι αναμένεται να χρειαστούν βοήθεια, αριθμός που είναι πάνω από πέντε φορές μεγαλύτερος από τα 57,5 εκατομμύρια του 2015. Την ίδια στιγμή, το χάσμα ανάμεσα στις ανάγκες και τους διαθέσιμους πόρους διευρύνεται: το 2024 ο ΟΗΕ συγκέντρωσε μόλις το 46% των 49,6 δισεκατομμυρίων δολαρίων που απαιτούνταν. Σε αυτό το πλαίσιο, το επιχείρημα για καινοτομία γίνεται πιο πιεστικό από ποτέ.
Η διαχείριση χαρτοφυλακίου καινοτομίας είναι μια συστηματική προσέγγιση για την ευθυγράμμιση διαδικασιών, πόρων, συνεργασιών και επιδόσεων με τους στόχους ενός οργανισμού. Χρησιμοποιείται ευρέως στον ιδιωτικό τομέα και επιτρέπει τον εντοπισμό κενών, την αξιοποίηση συνεργειών και την επαναχρησιμοποίηση πόρων, τεχνολογιών και διαδικασιών. Ο ΟΟΣΑ έχει αναπτύξει μια προσαρμοσμένη εκδοχή για φορείς χρηματοδότησης της διεθνούς ανάπτυξης, ώστε να αξιολογούν την κοινωνική απόδοση ολόκληρου του χαρτοφυλακίου και όχι μόνο μεμονωμένων έργων.
Το 2024 ο ΟΟΣΑ και το βρετανικό Υπουργείο Εξωτερικών, Κοινοπολιτείας και Ανάπτυξης (FCDO) ξεκίνησαν συνεργασία για να χαρτογραφήσουν και να εξελίξουν το χαρτοφυλάκιο ανθρωπιστικής έρευνας και καινοτομίας. Ο στόχος ήταν να βελτιωθεί η ευθυγράμμιση με τους στρατηγικούς στόχους, να εξισορροπηθούν καλύτερα κίνδυνοι και οφέλη και να προχωρήσουν οι προσπάθειες κλιμάκωσης. Μια βασική ομάδα καθόρισε τρία στρατηγικά κριτήρια: πόσο ισχυρή είναι η βάση τεκμηρίων για κάθε λύση, ποιους πληθυσμούς στοχεύει να φτάσει, και αν πρόκειται για διακριτή κλιμακώσιμη λύση ή για πρακτικές που επιδιώκουν αλλαγές σε τοπικά συστήματα.
Στη συνέχεια χαρτογραφήθηκαν οι πρωτοβουλίες που χρηματοδοτήθηκαν από το FCDO την περίοδο 2023-2024 μέσα από προγράμματα όπως το Humanitarian Innovation Fund, το UK Humanitarian Innovation Hub, το Community Led Innovation Partnership, το Creating Hope in Conflict Humanitarian Grand Challenge, το GSMA Mobile for Humanitarian και το Frontier Tech Hub. Καταγράφηκαν πάνω από 272 ερευνητικές και καινοτόμες πρωτοβουλίες, συνολικού ύψους 42,2 εκατομμυρίων λιρών. Τα δεδομένα των βασικών εταίρων υλοποίησης επέτρεψαν στον ΟΟΣΑ να δημιουργήσει οπτικοποιήσεις της κατανομής των επενδύσεων ανά στάδιο κλιμάκωσης, με βάση το πλαίσιο της International Development Innovation Alliance. Η κατανομή έδειξε ότι το FCDO επένδυε σχεδόν ισόποσα σε στάδια proof-of-concept (16 εκατομμύρια λίρες, 115 πρωτοβουλίες) και transition-to-scale (17,5 εκατομμύρια, 77 πρωτοβουλίες). Σχετικά λιγότερα χρήματα πήγαιναν στα πρώιμα στάδια: περίπου 2,5 εκατομμύρια λίρες σε ιδέες και περίπου αντίστοιχο ποσό σε έρευνα και ανάπτυξη.
Οι συμμετέχοντες σε δύο εργαστήρια χαρτογράφησαν συνεργατικά τα στοιχεία του χαρτοφυλακίου με βάση τα επιλεγμένα κριτήρια και προχώρησαν σε από κοινού ερμηνεία και συζήτηση στρατηγικής. Μια βασική διαπίστωση ήταν ότι το χαρτοφυλάκιο επικεντρώνεται σε καινοτομίες με ήδη εδραιωμένη ή αναπτυσσόμενη βάση τεκμηρίων, ενώ λιγότεροι πόροι κατευθύνονται σε λύσεις με μικρή ή καθόλου βάση. Οι αξιολογήσεις έδειξαν επίσης ότι οι περισσότερες λύσεις είναι προσαρμογές καινοτομιών που έχουν αποδειχθεί σε άλλα πλαίσια, κάτι που μειώνει τον προγραμματικό κίνδυνο. Η περιορισμένη ακόμη βάση τεκμηρίων ορισμένων πρωτοβουλιών στο στάδιο transition-to-scale μπορεί να αντανακλά είτε ότι πρόκειται για νεότερες πρωτοβουλίες των οποίων η τεκμηρίωση ακόμη ενισχύεται είτε δυσκολίες στην κλιμάκωση ή την αντιμετώπιση συστημικών ζητημάτων. Το χαρτοφυλάκιο εμφανίζει ισορροπία ανάμεσα στην εμβάθυνση του αντίκτυπου για ήδη εξυπηρετούμενους πληθυσμούς και την προσέγγιση μη προσεγγισμένων, όμως τα πρώιμα στάδια που στοχεύουν σε μη προσεγγισμένες ομάδες είναι περιορισμένα. Οι συμμετέχοντες στο εργαστήριο κατέληξαν σε επιπλέον συμπεράσματα: το χαρτοφυλάκιο είναι καλά ευθυγραμμισμένο με τους στόχους των προγραμμάτων και τη διάθεση ανάληψης κινδύνου του FCDO, ενώ χρειάζεται περισσότερη σαφήνεια για το πώς να προκληθούν αλλαγές στα σχετικά συστήματα.
Η άσκηση αποκάλυψε ότι το χαρτοφυλάκιο ήταν περίπου μοιρασμένο ανάμεσα σε επενδύσεις σε συγκεκριμένες λύσεις, όπως το Safe Water Optimization Tool, και σε πρακτικές συστημάτων, όπως ο καθορισμός παγκόσμιου προτύπου για την ανθρωπιστική χειρουργική — μια ισορροπία που δεν αναμενόταν με βάση τα αρχικά επιχειρηματικά σχέδια. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι οι επενδύσεις πρώιμου σταδίου από το 2018 έχουν ωριμάσει και οι προσπάθειες κλιμάκωσης έχουν αυξηθεί, καλύπτοντας ένα αναγνωρισμένο χρηματοδοτικό κενό.
Παράλληλα προκύπτουν ερωτήματα και ανταλλαγές που θα διαμορφώσουν το μέλλον: πρέπει το Ηνωμένο Βασίλειο να υποστηρίξει περισσότερο τα πρώιμα στάδια ή τη βιώσιμη κλίμακα; Τι σημαίνει «βιώσιμη κλίμακα» στο εξελισσόμενο ανθρωπιστικό τοπίο; Πρέπει τα χρηματοδοτικά μέσα να σχεδιαστούν ώστε να υποστηρίζουν την καινοτομία από άκρη σε άκρη, αντί για κατακερματισμένους κύκλους έργων; Και πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην προσέγγιση περισσότερων μη προσεγγισμένων ανθρώπων ή στη βελτίωση της ποιότητας της αντίδρασης για όσους ήδη βοηθούνται;
Η απάντηση σε αυτά θα απαιτήσει από την ομάδα του FCDO να βελτιώσει τις προτεραιότητές της, λαμβάνοντας υπόψη και τους διαθέσιμους πόρους, και να συνεργαστεί με άλλους χρηματοδότες για ένα συνεκτικό οικοσύστημα υποστήριξης της καινοτομίας. Η προσέγγιση χαρτοφυλακίου μπορεί να συνεχίσει να χρησιμοποιείται για στρατηγική ανάλυση της ταυτόχρονης εργασίας σε θέματα και στάδια, ενώ σαφέστερα όρια στις προτεραιότητες και καθοδήγηση για τους εταίρους θα βοηθήσουν στην εστίαση σε ένα διακριτό σύνολο προβλημάτων.
Το 2025 ο ΟΟΣΑ θα δημοσιεύσει ένα εγχειρίδιο για τη διαχείριση χαρτοφυλακίου καινοτομίας και καλεί επαγγελματίες της ανάπτυξης να συμβάλουν στη διαβούλευση, δοκιμάζοντας τα κριτήρια που έχουν σημασία για τις επενδύσεις στην καινοτομία.
Σχόλια