Περισσότεροι από τους μισούς ασθενείς που συμμετείχαν σε μελέτη στην Ταϊλάνδη ανέφεραν συναισθηματική άμβλυνση, δηλαδή εξασθενημένη ανταπόκριση σε όσα συμβαίνουν γύρω τους. Το φαινόμενο ήταν λιγότερο συχνό όταν η κατάθλιψη βρισκόταν σε ύφεση, αλλά εξακολουθούσε να αφορά το 45% αυτής της ομάδας. Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο BMC Psychiatry, καταγράφει έτσι μια δυσκολία που μπορεί να παραμένει ακόμη και όταν τα βασικά καταθλιπτικά συμπτώματα έχουν υποχωρήσει. Ωστόσο, τα δεδομένα δεν επιτρέπουν να προσδιοριστεί αν αυτή η δυσκολία οφείλεται στην ίδια τη διαταραχή, στην αγωγή ή σε συνδυασμό παραγόντων.
Η συναισθηματική άμβλυνση περιλαμβάνει εμπειρίες όπως απάθεια, μειωμένο κίνητρο, συναισθηματικό μούδιασμα, περιορισμένη ενσυναίσθηση και ανηδονία, δηλαδή μειωμένη ικανότητα να αισθάνεται κάποιος ευχαρίστηση. Μπορεί να εμφανίζεται κατά τη διάρκεια ενός οξέος καταθλιπτικού επεισοδίου και να επιμένει μετά τη θεραπεία, επηρεάζοντας την καθημερινή λειτουργικότητα. Αναφέρεται επίσης ως παρενέργεια ορισμένων αντικαταθλιπτικών, ιδιαίτερα των εκλεκτικών αναστολέων επαναπρόσληψης σεροτονίνης. Αυτό κάνει πιο σύνθετη την ερμηνεία της σε ανθρώπους που λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή.
Η ομάδα του Πανεπιστημίου Khon Kaen εξέτασε 106 εξωτερικούς ασθενείς πανεπιστημιακού νοσοκομείου: 61 με μείζονα καταθλιπτική διαταραχή, 19 με επίμονη καταθλιπτική διαταραχή και 26 με διπολική διαταραχή τύπου Ι. Η μέση ηλικία τους ήταν 29 έτη και το 73% ήταν γυναίκες. Οι συμμετέχοντες έπρεπε να έχουν ήπια έως μέτρια συμπτώματα ή να βρίσκονται σε ύφεση, να μην παρουσιάζουν κίνδυνο αυτοκτονίας και να λαμβάνουν την ίδια αντικαταθλιπτική αγωγή για τουλάχιστον έναν μήνα. Οι μισοί πληρούσαν τα κριτήρια ύφεσης, με λίγα εναπομείναντα συμπτώματα σε κλίμακα αξιολόγησης που συμπλήρωνε κλινικός.
Αρχικά, οι ασθενείς απάντησαν σε μία ερώτηση ανίχνευσης από το Oxford Depression Questionnaire. Η ερώτηση αφορούσε το αν τις προηγούμενες έξι εβδομάδες είχαν αισθανθεί συναισθηματικά μουδιασμένοι, αποκομμένοι από τον κόσμο ή αδιάφοροι για πράγματα που άλλοτε τους ενδιέφεραν. Στη συνέχεια συμπλήρωσαν ολόκληρο το ερωτηματολόγιο των 26 ερωτήσεων, το οποίο εξετάζει διαφορετικές διαστάσεις και την ένταση της άμβλυνσης. Συμπλήρωσαν επίσης ερωτηματολόγιο για δυσμενείς εμπειρίες στην παιδική ηλικία και δύο εργαλεία μέτρησης της βαρύτητας της κατάθλιψης.
Στην αρχική ερώτηση, το 56% ανέφερε συναισθηματική άμβλυνση. Τα επιμέρους ποσοστά ήταν 51% στη μείζονα καταθλιπτική διαταραχή, 63% στην επίμονη καταθλιπτική διαταραχή και 62% στη διπολική διαταραχή, χωρίς στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ τους. Στο πλήρες ερωτηματολόγιο, οι περισσότεροι συμμετέχοντες κατατάχθηκαν στην κατηγορία ελάχιστης έντασης, το 36% στην ήπια κατηγορία και ένας στην κατηγορία σοβαρής άμβλυνσης. Συνεπώς, η συχνή αναφορά του φαινομένου δεν σήμαινε ότι οι περισσότεροι το βίωναν με μεγάλη ένταση.
Μεταξύ όσων βρίσκονταν σε ύφεση, το ποσοστό συναισθηματικής άμβλυνσης ήταν 45%, έναντι 66% σε όσους δεν βρίσκονταν σε ύφεση. Στο σύνολο του δείγματος, η μεγαλύτερη βαρύτητα των καταθλιπτικών συμπτωμάτων και τα περισσότερα προηγούμενα επεισόδια διαταραχής της διάθεσης συνδέονταν με εντονότερη άμβλυνση, αλλά οι συσχετίσεις ήταν περιορισμένες. Στην ομάδα της ύφεσης, αντίθετα, η ένταση της άμβλυνσης δεν συνδεόταν με τη βαρύτητα των καταθλιπτικών συμπτωμάτων. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η ύφεση συνδεόταν με μικρότερη συχνότητα του φαινομένου, χωρίς όμως αυτό να παύει να είναι συχνό.
Οι σχέσεις με τις δυσμενείς παιδικές εμπειρίες ήταν ασθενείς και αφορούσαν συγκεκριμένες πλευρές της άμβλυνσης. Η αδιαφορία για πράγματα συνδεόταν με συχνότερη συναισθηματική ή σωματική κακοποίηση στην παιδική ηλικία και με λιγότερη συναισθηματική υποστήριξη από την οικογένεια. Η συνολική βαθμολογία άμβλυνσης, πάντως, δεν είχε στατιστικά σημαντική σχέση με κανένα είδος παιδικής αντιξοότητας. Τα αποτελέσματα επομένως δεν τεκμηριώνουν μια γενική σύνδεση ανάμεσα στις δυσμενείς παιδικές εμπειρίες και στο σύνολο του φαινομένου.
Στους ασθενείς σε ύφεση διατηρούνταν οι συσχετίσεις της αδιαφορίας με τη συναισθηματική κακοποίηση και τη χαμηλή οικογενειακή υποστήριξη, ενώ η συναισθηματική αποστασιοποίηση συνδεόταν με συχνότερη ενδοοικογενειακή βία στην παιδική ηλικία. Όταν οι ερευνητές συνυπολόγισαν τον βαθμό στον οποίο οι συμμετέχοντες απέδιδαν την άμβλυνση στα αντικαταθλιπτικά τους, παρέμεινε στατιστικά σημαντική μόνο η σχέση της αδιαφορίας με τη χαμηλή συναισθηματική υποστήριξη. Η αξιολόγηση των παιδικών εμπειριών βασίστηκε στις σημερινές αναμνήσεις των ασθενών, κάτι που αφήνει περιθώριο για μεροληψία ανάκλησης.
Ο σχεδιασμός της μελέτης δεν επιτρέπει συμπεράσματα για το τι προκαλεί τη συναισθηματική άμβλυνση. Όλοι οι συμμετέχοντες λάμβαναν αντικαταθλιπτικά και περισσότεροι από το 90% απέδιδαν τουλάχιστον μέρος της άμβλυνσης στην αγωγή τους· αυτή η εκτίμηση δεν αποδεικνύει από μόνη της αιτιώδη σχέση. Δεν υπήρχε ομάδα σύγκρισης με ασθενείς σε ύφεση που δεν λάμβαναν αντικαταθλιπτικά. Το βασικό εύρημα είναι ότι η μειωμένη συναισθηματική ανταπόκριση παραμένει συχνή στο συγκεκριμένο δείγμα ακόμη και μετά την υποχώρηση της κατάθλιψης, ενώ η προέλευσή της παραμένει αδιευκρίνιστη.
Σχόλια