Στην Αφρική, σπόροι υψηλής ποιότητας μπορούν να δώσουν βελτιωμένες καλλιέργειες με περισσότερα θρεπτικά συστατικά, αντοχή στα παράσιτα και ανοχή στην ξηρασία. Όμως τέτοιοι σπόροι για καλαμπόκι, λαχανικά και δημητριακά μπορεί να μην ξεχωρίζουν καθόλου από τους πλαστούς, ή «ψεύτικους», σπόρους. Αυτό δημιουργεί τεράστιο περιθώριο απάτης στην ποιότητα των σπόρων, με κίνδυνο να στερήσει από τους αγρότες την πρόσβαση σε ποικιλίες ανθεκτικές στο κλίμα και να θέσει σε κίνδυνο τις σοδειές και τα εισοδήματά τους.
Ομάδα ερευνητών ανέλυσε τις προσπάθειες 50 αφρικανικών χωρών να καταπολεμήσουν τους πλαστούς σπόρους. Διαπίστωσαν μεγάλο εύρος ποινών για την πώλησή τους μεταξύ διαφορετικών κυβερνήσεων και κατέληξαν ότι υπάρχει σημαντικό χάσμα ανάμεσα στις δεσμεύσεις των κυβερνητικών πολιτικών και στην εφαρμογή τους, κυρίως λόγω περιορισμένης ικανότητας.
Ο επικεφαλής της μελέτης, Εντ Μαμπάγια (Ed Mabaya), καθηγητής παγκόσμιας ανάπτυξης στο Πανεπιστήμιο Κορνέλ των ΗΠΑ, εξήγησε στο Mongabay: «Για τους περισσότερους μικροκαλλιεργητές στην Αφρική, η φύτευση γίνεται μία φορά την εποχή, συχνά συντονισμένη με τις πρώτες βροχές. Ένας αγρότης που αγοράζει πλαστό σπόρο συνήθως το ανακαλύπτει μόνο μετά τη φύτευση, όταν ο σπόρος δεν φυτρώνει ή η καλλιέργεια αναπτύσσεται άσχημα. Μέχρι τότε είναι συνήθως πολύ αργά για νέα φύτευση, οπότε η απώλεια δεν είναι μια ελαφρώς μικρότερη σοδειά αλλά ενδεχομένως ολόκληρη η τροφή και το εισόδημα της εποχής». Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε επισιτιστική ανασφάλεια τόσο για τον μεμονωμένο αγρότη όσο και για τις τοπικές αγορές ευρύτερα.
Ο Μαμπάγια ανέφερε ότι οι πλαστογράφοι μπορούν να βάψουν ή να επανασυσκευάσουν συνηθισμένα δημητριακά και να τα πουλήσουν ως επώνυμους, πιστοποιημένους σπόρους. «Το πρόβλημα προκύπτει επειδή ο πιστοποιημένος σπόρος μοιάζει ακριβώς με συνηθισμένα δημητριακά αλλά πωλείται σε πολύ υψηλότερη τιμή, σε ορισμένες περιπτώσεις αρκετές φορές περισσότερο για το υβριδικό καλαμπόκι. Αυτή η διαφορά τιμής δημιουργεί ισχυρό κίνητρο για απάτη», είπε.
Οι πλαστοί σπόροι μπορούν επίσης να διαβρώσουν την εμπιστοσύνη στα οφέλη των σπόρων υψηλής ποιότητας· ένας αγρότης που κάηκε μία φορά μπορεί να σταματήσει να αγοράζει βελτιωμένους σπόρους, κάτι που επιβραδύνει την υιοθέτηση ποικιλιών προσαρμοσμένων στο κλίμα. Οι αγρότες μπορούν έτσι να χάσουν την αντοχή στην ξηρασία, την αντίσταση σε ασθένειες και την καλύτερη διατροφή μέσα από καλλιέργειες όπως καλαμπόκι ενισχυμένο με βιταμίνη Α και φασόλια πλούσια σε σίδηρο.
Ο Μαμπάγια τόνισε ότι χρειάζεται πολυεπίπεδη προσέγγιση για την καταπολέμηση των πλαστών σπόρων, που να περιλαμβάνει τακτική επιτήρηση, επιθεωρήσεις και δειγματοληψία στην αγορά από τις ρυθμιστικές αρχές. Οι εταιρείες σπόρων πρέπει επίσης να αναφέρουν ύποπτα προϊόντα. Συνέστησε στις κυβερνήσεις να αναπτύξουν προγράμματα ενημέρωσης του κοινού για να μάθουν οι αγρότες πώς να αναγνωρίζουν τους πιστοποιημένους σπόρους, πού να τους αγοράζουν και πώς να καταγγέλλουν σπόρους που μπορεί να είναι πλαστοί. Είπε επίσης ότι οι κυβερνήσεις χρειάζονται σαφείς, ενημερωμένες και εφαρμοζόμενες ποινές, ώστε η πλαστογράφηση να έχει πραγματικό κόστος.
Ο Τράβις Λάιμπερτ (Travis Lybbert), αγροτικός οικονομολόγος στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Ντέιβις των ΗΠΑ, ο οποίος εργάζεται σε ζητήματα ποιότητας σπόρων στην Αφρική αλλά δεν συμμετείχε στη μελέτη, συμφώνησε ότι η ποιότητα των σπόρων γενικά αποτελεί σημαντικό πρόβλημα στο μεγαλύτερο μέρος της Αφρικής. «Οι πλαστοί σπόροι είναι μέρος αυτού του προβλήματος — σε ορισμένες χώρες είναι μεγάλο μέρος του προβλήματος, αλλά όχι σε όλες. Η μελέτη φαίνεται να αποτυπώνει αρκετά καλά αυτή την πραγματικότητα», είπε σε email στο Mongabay.
Η έρευνα αναδεικνύει πώς η απάτη στους σπόρους δεν είναι μόνο οικονομικό ζήτημα αλλά και κλιματικό: αν οι αγρότες χάσουν την εμπιστοσύνη τους στους βελτιωμένους σπόρους, καθυστερεί και η διάδοση ποικιλιών που θα μπορούσαν να βοηθήσουν τις κοινότητες να αντέξουν καλύτερα την ξηρασία και τις ασθένειες σε ένα θερμαινόμενο κλίμα.
Σχόλια