Την άνοιξη του 1957, σε ηλικία 84 ετών, ο ψυχίατρος Καρλ Γιουνγκ (Carl Jung) ξεκίνησε να διηγείται την ιστορία της ζωής του σε μια σειρά συνομιλιών με τη συνάδελφο και φίλη του Ανιέλα Γιάφε. Το υλικό αυτό έγινε η βάση του βιβλίου «Αναμνήσεις, Όνειρα, Στοχασμοί», το οποίο συνέχισε να επεξεργάζεται έως λίγο πριν από τον θάνατό του το 1961. Ορισμένα κεφάλαια μάλιστα τα έγραψε ο ίδιος στο χέρι, καθώς η ανάγκη του για έκφραση ήταν πολύ έντονη. Η Γιάφε σημειώνει στην εισαγωγή ότι ο τόνος της συνομιλίας πέρασε σε όλη την «αυτοβιογραφία»: τα κεφάλαια είναι γρήγορες δέσμες φωτός που φωτίζουν φευγαλέα τα εξωτερικά γεγονότα της ζωής και του έργου του Γιουνγκ, αλλά μεταδίδουν την ατμόσφαιρα του πνευματικού του κόσμου και την εμπειρία ενός ανθρώπου για τον οποίο η ψυχή ήταν μια βαθιά πραγματικότητα.
Στο κεφάλαιο «Ζωή και Θάνατος», ο Γιουνγκ υποστηρίζει ότι η εποχή μας μετέθεσε όλη την έμφαση στο εδώ και τώρα, με αποτέλεσμα μια «δαιμονοποίηση» του ανθρώπου και του κόσμου. Το φαινόμενο των δικτατόρων και η δυστυχία που επέφεραν πηγάζουν, κατά τον ίδιο, από το γεγονός ότι ο άνθρωπος έχασε το υπερβατικό εξαιτίας της μυωπίας των «υπέρ-διανοούμενων» και έπεσε θύμα της ασυνειδησίας.
Απέναντι σε αυτό, το καθήκον του ανθρώπου είναι το ακριβώς αντίθετο: να γίνει συνειδητός για τα περιεχόμενα που ανεβαίνουν από το ασυνείδητο. Δεν πρέπει ούτε να επιμένει στην ασυνειδησία ούτε να ταυτίζεται με τα ασυνείδητα στοιχεία της ύπαρξής του, αποφεύγοντας έτσι το πεπρωμένο του, που είναι να δημιουργεί όλο και περισσότερη συνείδηση. «Ο μοναδικός σκοπός της ανθρώπινης ύπαρξης είναι να ανάψει ένα φως στο σκοτάδι της απλής ύπαρξης», γράφει. Ο Γιουνγκ προσθέτει ότι, όπως το ασυνείδητο επηρεάζει εμάς, έτσι και η αύξηση της συνείδησης επηρεάζει το ασυνείδητο.
Στο παράρτημα του βιβλίου περιλαμβάνονται αδημοσίευτες επιστολές του Φρόυντ προς τον Γιουνγκ. Σε μία από αυτές, με ημερομηνία 16 Απριλίου 1909, ο Φρόυντ περιγράφει πώς είχε αποκτήσει την εμμονή ότι θα πέθαινε μεταξύ 61 και 62 ετών, και πώς άρχισε να βλέπει τους αριθμούς αυτούς παντού. Ο Φρόυντ εξηγεί την εμπειρία με δύο τρόπους: πρώτον, μια τεράστια εγρήγορση του ασυνείδητου, που οδηγεί κάποιον να βλέπει, όπως ο Φάουστ, την Ελένη σε κάθε γυναίκα· και δεύτερον, την αναμφισβήτητη «συνεργασία της τύχης». Προσθέτει, με λεπτή αιχμή προς τις απόψεις του Γιουνγκ για τα «φαινόμενα πολτεργκάιστ», ότι το ενδιαφέρον του για το «σύμπλεγμα του φαντάσματος» είναι το ενδιαφέρον που έχει κανείς για μια ωραία αυταπάτη την οποία ο ίδιος δεν συμμερίζεται.
Παρά τις αδυναμίες του, ο Γιουνγκ υπήρξε ένα από τα πιο ενδιαφέροντα μυαλά της σύγχρονης ιστορίας, και το «Αναμνήσεις, Όνειρα, Στοχασμοί» προσφέρει μια σπάνια, βαθιά διορατική ματιά στον εσωτερικό του κόσμο. Το βιβλίο μπορεί να διαβαστεί μαζί με μια σπάνια συνέντευξή του στο BBC για την ανθρώπινη φύση και με την απολαυστικά δυσαρεστημένη κριτική του για τον «Οδυσσέα» του Τζόις.
Σχόλια