Δορυφορικές παρατηρήσεις του προγράμματος Landsat, που δημοσίευσε το Παρατηρητήριο Γης της NASA, δείχνουν πόσο ριζικά έχει μεταμορφωθεί ο Pasterze, ο μεγαλύτερος παγετώνας της Αυστρίας, κάτω από το Grossglockner, το ψηλότερο βουνό της χώρας. Αυτό που κάποτε ήταν ένα φαρδύ ποτάμι πάγου να ρέει μέσα στην αλπική κοιλάδα έχει πλέον σπάσει σε κομμάτια και έχει υποχωρήσει απότομα προς τα πάνω. Η υποχώρηση του Pasterze ξεκίνησε από τα μέσα του 19ου αιώνα, αλλά οι απώλειες έχουν επιταχυνθεί τις τελευταίες δεκαετίες.
Το 1985 ο πάγος συσσωρευόταν ψηλά στα βουνά και κατέβαινε προς την κοιλάδα μέσα από αρκετούς απότομους παγοκαταρράκτες. Έως τον Αύγουστο του 2026 οι περισσότερες από αυτές τις συνδέσεις είχαν εξαφανιστεί. Ο παγετώνας είχε οπισθοχωρήσει πολύ ψηλότερα στην κοιλάδα, αφήνοντας πίσω του εκτεθειμένο έδαφος και νερό, ενώ μεγάλο μέρος της επιφάνειάς του φαίνεται σκούρο επειδή καλύπτεται από βράχια και άλλα συντρίμμια.
Οι ερευνητές έχουν καταγράψει μόνο επτά χρόνια μικρής προέλασης του παγετώνα από το 1879. Από τη δεκαετία του 2010 περίπου, τόσο λίγος πάγος φτάνει από τα μεγαλύτερα υψόμετρα ώστε το κάτω τμήμα του παγετώνα σχεδόν δεν κινείται. Μία από τις τελευταίες μεγάλες συνδέσεις μεταξύ του άνω και του κάτω τμήματος είχε χαθεί έως το 2020, και πλέον ένας καταρράκτης τρέχει εκεί όπου κάποτε ο πάγος ένωνε τις δύο περιοχές.
Έχει απομείνει ένας μόνο παγοκαταρράκτης, ο Hufeisenbruch. Η συρρίκνωση του Hufeisenbruch είναι εντυπωσιακή. Οι ερευνητές μέτρησαν πλάτος σχεδόν 900 μέτρων το 1998. Έως τον Αύγουστο του 2025 η εναπομείνασα σύνδεση είχε πλάτος μόλις 120 μέτρα.
Το πρόβλημα δεν είναι απλώς το λιώσιμο στο χαμηλότερο σημείο. Λιγότερος πάγος κατεβαίνει από την ανώτερη ζώνη συσσώρευσης για να αναπληρώσει ό,τι χάνεται. Επιπλέον, καθώς ο γύρω βράχος αποκαλύπτεται, μπορεί να ακτινοβολεί πρόσθετη θερμότητα προς τον εναπομείναντα πάγο.
Παρά το θερμό καλοκαίρι στην Ευρώπη, ο Hufeisenbruch παρέμενε άθικτος όταν τον φωτογράφισαν παρατηρητές στα μέσα Αυγούστου 2026. Ο Andreas Kellerer-Pirklbauer, ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Graz και συνυπεύθυνος της υπηρεσίας μέτρησης παγετώνων της Αυστριακής Αλπικής Λέσχης, εκτίμησε ότι η σύνδεση θα μπορούσε να διατηρηθεί τουλάχιστον έως το 2027, εφόσον οι θερμοκρασίες το φθινόπωρο και τον χειμώνα είναι σχετικά ομαλές.
Η απώλεια πάγου έχει αλλάξει και το τοπίο χαμηλότερα στην κοιλάδα. Καθώς ο Pasterze υποχωρεί, το νερό από το λιώσιμο συγκεντρώθηκε κοντά στο άκρο του και σχημάτισε μια προπαγετώδη λίμνη. Οι δορυφορικές εικόνες δείχνουν τη λίμνη να μεγαλώνει. Ερευνητές που παρακολούθησαν τη λίμνη από το 1998 έως το 2019 διαπίστωσαν ότι η επιφάνειά της αυξήθηκε εκθετικά. Κατέγραψαν επίσης μεγάλα κομμάτια πάγου να αποκόπτονται εκεί όπου ο παγετώνας συναντά το νερό, ενώ ορισμένες πλάκες πάγου αποκολλήθηκαν από τον πυθμένα και ανέβηκαν στην επιφάνεια.
Αυτές οι λίμνες δεν είναι μόνο ένα ορατό σημάδι υποχώρησης. Το νερό μπορεί να συμβάλει σε περαιτέρω απώλεια πάγου, ενώ η απότομη αποστράγγιση παγετωνικών λιμνών μπορεί να προκαλέσει καταστροφικές πλημμύρες κατάντη.
Η μεταμόρφωση του Pasterze αποτελεί μέρος μιας πολύ ευρύτερης υποχώρησης σε όλες τις Άλπεις. Σχεδόν όλοι οι αυστριακοί παγετώνες έχασαν έδαφος το 2024 και το 2025, ενώ οι συνθήκες παρέμειναν δύσκολες το 2026, με μια θερμή και ξηρή αυστριακή άνοιξη. Στη συνέχεια, η δυτική Ευρώπη βίωσε τον θερμότερο συνδυασμένο Ιούνιο και Ιούλιο που έχει καταγραφεί.
Αν ο Hufeisenbruch λιώσει ή καταρρεύσει, ο κάτω παγετώνας θα αποκοπεί από τον πάγο που κάποτε τον ανατροφοδοτούσε από ψηλά. Η αλλαγή αυτή θα κόστιζε στον Pasterze και τον τίτλο που κατέχει εδώ και καιρό: ο μεγαλύτερος παγετώνας της Αυστρίας θα γινόταν ο Gepatschferner, μια άλλη ταχέως μεταβαλλόμενη μάζα αλπικού πάγου στις Άλπεις του Ötztal στο Τιρόλο.
Προς το παρόν, η τελευταία στενή λωρίδα πάγου παραμένει, σηματοδοτώντας μια σύνδεση που έχει επιβιώσει ενώ το αλπικό τοπίο γύρω της έχει μεταμορφωθεί.
Σχόλια