Οι χιμπαντζήδες παίρνουν λιγότερο συχνά την τροφή ενός άλλου χιμπαντζή όταν συνδέονται στενά μαζί του, σύμφωνα με νέα μελέτη ερευνητών του UC Berkeley. Σε πείραμα με κομμάτια ανανά, κλοπή σημειώθηκε στο 61% των δοκιμών μεταξύ ζώων με στενό δεσμό, έναντι 70% μεταξύ ζώων με ασθενέστερη σχέση. Η σχέση επηρέαζε επίσης τις συναισθηματικές εκδηλώσεις τόσο του ζώου που έχανε την τροφή όσο και εκείνου που την έπαιρνε. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι οι δεσμοί αυτοί μπορούν να περιορίζουν ορισμένες αντικοινωνικές συμπεριφορές.
Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι οι χιμπαντζήδες επιλέγουν συγκεκριμένους συντρόφους για αμοιβαία περιποίηση του τριχώματος και μοιράζονται επιλεκτικά την τροφή τους. Αυτές οι συμπεριφορές προσφέρουν στοιχεία για την εξελικτική προϊστορία της ανθρώπινης κοινωνικότητας. Το ερώτημα της νέας μελέτης ήταν πώς μια στενή σχέση επηρεάζει πράξεις που βλάπτουν τον άλλον. Η εργασία δημοσιεύθηκε διαδικτυακά τον Σεπτέμβριο, με προγραμματισμένη ένταξη στο τεύχος Νοεμβρίου του περιοδικού Evolution and Human Behavior.
Για να προσδιορίσει τις στενές σχέσεις, η ομάδα παρακολούθησε 26 χιμπαντζήδες για περισσότερες από 800 ώρες στο Ngamba Island Chimpanzee Sanctuary, στην Ουγκάντα. Κατέγραψε την περιποίηση του τριχώματος, τις καθημερινές αλληλεπιδράσεις και το πόσο συχνά τα ζώα βρίσκονταν σε απόσταση ενός χεριού μεταξύ τους. Αυτές οι παρατηρήσεις χρησιμοποιήθηκαν για να αναγνωριστούν ζευγάρια με ισχυρό κοινωνικό δεσμό. Όπως επισημαίνει το δημοσίευμα, ορισμένοι επιστήμονες αποφεύγουν τον όρο «φιλία» για τέτοιες σχέσεις, επειδή δεν μπορούμε να γνωρίζουμε πλήρως τη γνωστική και συναισθηματική τους πολυπλοκότητα.
Το πείραμα πραγματοποιήθηκε σε δύο δωμάτια. Στο ένα βρισκόταν ένας χιμπαντζής με τρεις δίσκους που περιείχαν ανανά, ενώ ένα σχοινί συνδεδεμένο με τους δίσκους κατέληγε στο δεύτερο δωμάτιο. Εκεί, ένας άλλος χιμπαντζής μπορούσε είτε να αφήσει το σχοινί ανέγγιχτο είτε να το τραβήξει και να πάρει την τροφή. Η διάταξη επέτρεπε στους ερευνητές να εξετάσουν αν η επιλογή αυτή άλλαζε ανάλογα με τη σχέση των δύο ζώων.
Η διαφορά των εννέα ποσοστιαίων μονάδων αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω του σχεδιασμού της μελέτης, σύμφωνα με τους ερευνητές. Κάθε χιμπαντζής συμμετείχε τόσο σε δοκιμές με στενά συνδεδεμένο ζώο όσο και σε δοκιμές με ζώο με το οποίο είχε ασθενέστερο δεσμό. Αυτή η σύγκριση ενισχύει την εμπιστοσύνη ότι η διαφορά σχετίζεται με τη σχέση και δεν αποτελεί απλώς τυχαία διακύμανση. Ο πρώτος συγγραφέας, Οντέντ Ρίτοβ (Oded Ritov), υποψήφιος διδάκτορας ψυχολογίας στο Berkeley, περιγράφει την εργασία ως την πρώτη που δείχνει ότι οι χιμπαντζήδες συγκρατούν αντικοινωνική συμπεριφορά απέναντι στους φίλους τους.
Οι ερευνητές αξιολόγησαν επίσης τις αντιδράσεις των ζώων που έχαναν την τροφή, παρατηρώντας χτυπήματα των ποδιών, χτυπήματα με τις γροθιές και στριγκλιές. Όταν την τροφή έπαιρνε ένας στενός σύντροφος, τα ζώα εμφάνιζαν αρχικά εντονότερο θυμό. Στη συνέχεια, όμως, ηρεμούσαν γρηγορότερα σε σύγκριση με τις περιπτώσεις όπου ο δεσμός ήταν ασθενέστερος. Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η στενή σχέση επηρέαζε τόσο την αρχική αντίδραση όσο και την εξέλιξή της.
Διαφοροποιήσεις παρατηρήθηκαν και στα ζώα που έπαιρναν τον ανανά. Όταν δεν συνδέονταν στενά με το άλλο ζώο, οι αρνητικές συναισθηματικές εκδηλώσεις τους διαρκούσαν περισσότερο. Οι ερευνητές ερμηνεύουν αυτή τη συμπεριφορά ως ένδειξη ότι αντιμετώπιζαν την αλληλεπίδραση ως περισσότερο εχθρική. Ο Ρίτοβ θεωρεί ότι οι αντιδράσεις και των δύο πλευρών υποδηλώνουν αμοιβαίες προσδοκίες μέσα στη σχέση, κάτι που θυμίζει την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης φιλίας.
Ο Γιαν Ένγκελμαν (Jan Engelmann), αναπληρωτής καθηγητής ψυχολογίας και επικεφαλής του Social Origins Lab, τονίζει ότι η ανθρώπινη φιλία περιλαμβάνει αυξημένες προσδοκίες για τη συμπεριφορά του άλλου. Κατά την εκτίμησή του, η μελέτη προσφέρει τις πρώτες ενδείξεις ότι και οι χιμπαντζήδες περιμένουν, και ίσως απαιτούν, ιδιαίτερη μεταχείριση από τους στενούς συντρόφους τους. Οι ερευνητές προτείνουν ότι τέτοιες προσδοκίες ενδέχεται να αποτελούν εξελικτικά θεμέλια της ανθρώπινης συνεργασίας και των ηθικών αρχών. Πρόκειται για ερμηνεία των ευρημάτων: το πείραμα καταγράφει συγκεκριμένες επιλογές και αντιδράσεις, ενώ η σύνδεσή τους με ευρύτερους ανθρώπινους κανόνες παραμένει υπόθεση των συγγραφέων.
Σχόλια