Οι ΗΠΑ, τη χρονιά της 250ής επετείου τους, κοιτάζουν πίσω στο επαναστατικό παρελθόν αλλά δεν παρουσιάζουν σαφές όραμα για το μέλλον, γράφουν οι Σάιμον Κέρτις (Simon Curtis) και Ίαν Κλάους (Ian Klaus). Η αίσθηση σκοπού, πεπρωμένου και αυτοπεποίθησης παλαιότερων γενεών έχει αντικατασταθεί από σύγχυση και διχασμό. Την ίδια στιγμή η Κίνα παίζει ένα μακροπρόθεσμο γεωπολιτικό παιχνίδι, χτίζοντας θεσμούς και υποδομές που προβάλλουν ισχύ σε βάθος δεκαετιών.
Οι συγγραφείς αποδίδουν την απώλεια προσανατολισμού σε μια πολιτισμική σχέση με τον χρόνο. Το κίνημα MAGA, παρότι γεννήθηκε ως αντίδραση στις αποτυχημένες υποσχέσεις της παγκοσμιοποίησης, παραμένει νοσταλγικό και δεν προσφέρει μελλοντικό όραμα. Ευρύτερα, η πολιτική και οικονομική κουλτούρα εγκλωβίζεται σε βραχείς κύκλους: διετείς εκλογικούς κύκλους, τετραετείς αντιστροφές πολιτικής, τριμηνιαία επιχειρηματικά αποτελέσματα και εικοσιτετράωρα δελτία ειδήσεων.
Ήδη πριν από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, ο Φρέντρικ Τζέιμσον (Frederic Jameson) περιέγραφε τη μεταμοντέρνα πολιτισμική συνθήκη ως συλλογική απώλεια εμπιστοσύνης στα μέλλοντα που υποσχόταν η νεωτερικότητα. Αυτή η στασιμότητα πέρασε απαρατήρητη όσο δεν υπήρχε πραγματικός ανταγωνιστής. Τώρα, σύμφωνα με το άρθρο, δύο προκλήσεις ταράζουν τη ραθυμία: η άνοδος της Κίνας και η κλιματική απειλή, αλλά ο συρρικνωμένος χρονικός ορίζοντας εξουδετερώνει τη δυτική ικανότητα απάντησης.
Η Κίνα, αντίθετα, σχεδιάζει γεωπολιτικά σε βάθος δεκαετιών. Η Πρωτοβουλία Ζώνης και Δρόμου, που οικοδομείται εδώ και 13 χρόνια, συνδέει λιμάνια, σιδηροδρομικούς διαδρόμους, ψηφιακά συστήματα, ενεργειακά δίκτυα και «έξυπνες πόλεις» στην Ευρασία και την Αφρική. Το μονοκομματικό κράτος δεν εμποδίζεται από τις διακυμάνσεις της δημοκρατικής πολιτικής. Το πρόσφατο 15ο Πενταετές Πλάνο επιβεβαιώνει τη βιομηχανική στρατηγική κρατικού σχεδιασμού για τεχνολογία, υποδομές και κρίσιμες αλυσίδες εφοδιασμού.
Οι συγγραφείς τονίζουν ότι ο τεχνολογικός ανταγωνισμός δεν κρίνεται μόνο στην αιχμή της καινοτομίας, αλλά στη διάχυσή της. Οι ΗΠΑ παραμένουν ηγέτες σε τεχνητή νοημοσύνη, ημιαγωγούς, υπολογιστικό νέφος, βιοτεχνολογία, διαστημικά συστήματα και κβαντική έρευνα. Όμως, όπως υποστηρίζουν μελετητές όπως ο Τζέφρι Ντινγκ (Jeffrey Ding), νικούν οι κοινωνίες που χτίζουν υποδομές, εκπαιδεύουν ανθρώπους, δημιουργούν θεσμούς και αναδιοργανώνουν την παραγωγή γύρω από τις νέες τεχνολογίες. Η Κίνα δίνει έμφαση ακριβώς σε αυτή τη διάχυση, ενώ ελέγχει κρίσιμες αλυσίδες όπως οι επεξεργασμένες σπάνιες γαίες.
Η κυβέρνηση Μπάιντεν επιχείρησε να επανασυνδέσει την εσωτερική ανανέωση με τη διεθνή τάξη: ο νόμος για τη μείωση του πληθωρισμού του 2021 στόχευε να μετατρέψει τη «Ζώνη της Σκουριάς» σε διάδρομο καθαρής ενέργειας, ενώ η G7 προώθησε διακρατικούς διαδρόμους όπως ο Διάδρομος Λομπίτο στην Αγκόλα και ο Διάδρομος Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης. Όμως αυτή η στροφή, που βασιζόταν κυρίως σε ιδιωτική χρηματοδότηση και όχι σε άμεση κρατική επένδυση, ανακόπηκε και σε μεγάλο βαθμό αντιστράφηκε μετά την επιστροφή του Τραμπ.
Για να απαντήσουν, οι ΗΠΑ χρειάζονται αυτό που ο ιστορικός Τσαρλς Μάιερ (Charles Maier) αποκαλεί «κράτος-σχέδιο»: ένα κράτος με αίσθηση ιστορικής αποστολής που επενδύει μακροπρόθεσμα. Οι προτάσεις της «ατζέντας της αφθονίας» των Έζρα Κλάιν (Ezra Klein) και Ντέρεκ Τόμσον (Derek Thompson) επιδιώκουν να αποκαταστήσουν την ικανότητα του κράτους να χτίζει, ενώ ιδέες όπως ένα ταμείο στρατηγικών επενδύσεων θα μπορούσαν να κινητοποιήσουν ιδιωτικά κεφάλαια για υποδομές. Στην Καλιφόρνια, οι προοδευτικοί υποστηρικτές του Γκάβιν Νιούσομ (Gavin Newsom) ενδιαφέρονται για μια «Νέα Συμφωνία για την ΤΝ», ενώ ο ίδιος εξετάζει μορφές «καθολικού βασικού κεφαλαίου» για τους εργαζομένους.
Το δίλημμα, καταλήγουν οι συγγραφείς, δεν είναι μόνο ποιος παράγει καινοτομία, αλλά ποιος πείθει τις κοινωνίες να κατοικήσουν το μέλλον που εκείνος χτίζει. Η Κίνα αισθάνεται ότι ο χρόνος είναι με το μέρος της. Οι ΗΠΑ μπορούν ακόμη να επιλέξουν ανάμεσα στην ανανέωση και την παρακμή, αλλά για να μην καταλήξουν να ζουν στο μέλλον κάποιου άλλου θα πρέπει να ξανασκεφτούν τον εαυτό τους ως διαγενεακό σχέδιο με ορίζοντα, όπως γράφεται, τα επόμενα 250 χρόνια.
Σχόλια