Το The Marginalian επαναφέρει το βιβλίο «The Wisdom of Insecurity» του Άλαν Γουάτς (Alan Watts) σε δοκίμιο του 2016, παρουσιάζοντας το μήνυμά του ως άμεση απάντηση στο άγχος και τη μοναξιά που μπορεί να συνοδεύουν τη σύγχρονη ζωή. Ο Γουάτς, Βρετανός συγγραφέας και ομιλητής που βοήθησε να γνωρίσει η Δύση την ανατολική φιλοσοφία, υποστήριζε ότι ο συνηθισμένος τρόπος με τον οποίο βιώνουμε τον κόσμο δημιουργεί μια κρυφή ρωγμή: χωρίζουμε τη ζωή σε εσωτερική αυτογνωσία και εξωτερική εμπειρία και ύστερα αναρωτιόμαστε γιατί νιώθουμε αποκομμένοι.
Το δοκίμιο συνδέει την ιδέα του Γουάτς με το έργο του φυσικού Τζον Άρτσιμπαλντ Γουίλερ, του οποίου το μοντέλο «It for Bit» περιέγραφε ένα συμμετοχικό σύμπαν. Ο Γουίλερ έγραψε ότι όλα τα φυσικά πράγματα έχουν πληροφοριακή προέλευση και ότι η συμμετοχική παρατήρηση γεννά πληροφορία. Το The Marginalian σημειώνει ότι ο Γουίλερ έφτασε σε αυτή τη θέση μέσα από τη φυσική, ενώ ο Γουάτς κατέληγε σε παρόμοιο συμπέρασμα μέσα από τη φιλοσοφία: η πράξη της παρατήρησης δεν είναι ξεχωριστή από την πραγματικότητα που παρατηρείται.
Για τον Γουάτς, η ρίζα του προβλήματος είναι ο διχασμένος νους. Όσο χωρίζουμε τη ζωή σε «ζωή εδώ μέσα» και «ζωή εκεί έξω», διασπάμε τον ψυχισμό μας και εμποδίζουμε τον εαυτό μας να φτάσει στην ολότητα που βρίσκεται στην καρδιά της ανθρώπινης ευτυχίας. Το αποτέλεσμα είναι ένα επίμονο αίσθημα απομόνωσης, ακόμη και σε ανθρώπους που αποδέχονται τη θεωρία ότι το σύμπαν είναι ένα αλληλένδετο όλον.
Ο Γουάτς κάνει σαφή διάκριση ανάμεσα στη λογική εξαγωγή και στο βίωμα. Μπορείς να συμπεράνεις ότι το σύμπαν είναι ενότητα χωρίς να το νιώθεις. Μπορείς να αποδεχτείς τη θεωρία ότι το σώμα σου είναι μια κίνηση σε μια αδιάσπαστη διαδικασία που περιλαμβάνει όλους τους ήλιους και τα αστέρια, και παρ’ όλα αυτά να συνεχίσεις να νιώθεις χωριστός και μόνος. Για να αντιστοιχεί το συναίσθημα στη θεωρία, γράφει, πρέπει να ανακαλύψεις και την ενότητα της εσωτερικής εμπειρίας. Χωρίς αυτή την εσωτερική ανακάλυψη, καμία θεωρία σύνδεσης δεν διαλύει το αίσθημα της απομόνωσης.
Το κεντρικό του παράδειγμα είναι απλό αλλά αποπροσανατολιστικό: δεν έχεις μια αίσθηση του ουρανού· είσαι αυτή η αίσθηση. Για κάθε πρακτικό σκοπό του συναισθήματος, η αίσθηση σου για τον ουρανό είναι ο ουρανός, και δεν υπάρχει κανένα «εσύ» ξεχωριστό από όσα αισθάνεσαι, νιώθεις και γνωρίζεις. Με αυτή τη λογική, ο παρατηρητής και το παρατηρούμενο δεν είναι δύο πράγματα· η εμπειρία είναι η πραγματικότητα για εκείνον που τη ζει. Ο διαχωρισμός ανάμεσα στον εαυτό και τον κόσμο είναι μια αφαίρεση που το βίωμα δεν επιβεβαιώνει.
Ο Γουάτς φροντίζει να πει ότι αυτή η αίσθηση ενότητας δεν είναι μια θολή έκσταση στην οποία εξαφανίζονται όλες οι μορφές και οι διακρίσεις. Δεν είναι μια φωτεινή ομίχλη όπου ο άνθρωπος και το σύμπαν συγχωνεύονται. Αντίθετα, την παρομοιάζει με τον τρόπο που το σώμα είναι τα διάφορα όργανά του: το ένα και τα πολλά, η ταυτότητα και η διαφορά, δεν είναι αλληλοαποκλειόμενα αντίθετα αλλά είναι το ένα το άλλο. Το να ανακαλύψεις ότι τα πολλά είναι το ένα και ότι το ένα είναι τα πολλά είναι σαν να συνειδητοποιείς ότι οι λέξεις περιγράφουν κάτι προφανές στις αισθήσεις και στο συναίσθημα, αλλά αινιγματικό για τη λογική.
Γυρίζει επίσης ανάποδα τον ισχυρισμό ότι το σύμπαν είναι χωρίς νόημα. Αν το σύμπαν είναι χωρίς νόημα, τότε και η ίδια η δήλωση ότι είναι έτσι είναι χωρίς νόημα. Αν ο κόσμος είναι μια μοχθηρή παγίδα, τότε και ο κατήγορος του είναι το ίδιο. Ο Γουάτς υποστηρίζει ότι δεν μπορούμε στην πραγματικότητα να σκεφτούμε τη ζωή και την πραγματικότητα από μια θέση έξω από αυτές, γιατί αυτό θα απαιτούσε να σκεφτόμαστε τη σκέψη, τη σκέψη για τη σκέψη και ούτω καθεξής επ’ άπειρον. Όλα τα φιλοσοφικά και θεολογικά συστήματα, λέει, καταρρέουν τελικά επειδή προσπαθούν να περιγράψουν την πραγματικότητα από θέση διαχωρισμού. Για να γνωρίσεις την πραγματικότητα, δεν μπορείς να σταθείς έξω από αυτήν και να την ορίσεις· πρέπει να μπεις μέσα της, να την είσαι και να τη νιώσεις.
Όταν ο νους παραμένει διχασμένος, η ζωή γίνεται διαρκής σύγκρουση, ένταση, ματαίωση και απογοήτευση. Ο πόνος συσσωρεύεται πάνω στον πόνο, ο φόβος πάνω στον φόβο και η ανία πάνω στην ανία. Ο αδιαίρετος νους όμως, γράφει ο Γουάτς, είναι ελεύθερος από την ένταση του να προσπαθείς συνεχώς να στέκεσαι έξω από τον εαυτό σου και να είσαι αλλού αντί για εδώ και τώρα. Κάθε στιγμή βιώνεται πλήρως, φέρνοντας μια αίσθηση πληρότητας και ολοκλήρωσης. Όταν συνειδητοποιείς ότι ζεις μέσα σε αυτή τη στιγμή, ότι είσαι αυτή τη στιγμή τώρα και καμία άλλη, το όλο πρόβλημα της δικαιολόγησης της φύσης εξαφανίζεται. Γίνεται προφανές γιατί υπάρχει αυτό το σύμπαν, γιατί δημιουργήθηκαν συνειδητά όντα, γιατί τα αισθητήρια όργανα, γιατί ο χώρος, ο χρόνος και η αλλαγή. Όλα υπάρχουν για αυτή τη στιγμή. Είναι ένας χορός, και όταν χορεύεις δεν προσπαθείς να φτάσεις κάπου. Το νόημα και ο σκοπός του χορού είναι ο χορός.
Σχόλια