Ο Άλαν Γουάτς (Alan Watts) (1915–1973) ήταν Βρετανός και Αμερικανός συγγραφέας, ομιλητής και αυτοαποκαλούμενος «φιλοσοφικός διασκεδαστής», γνωστός για την ερμηνεία και εκλαΐκευση της βουδιστικής, ταοϊστικής και ινδουιστικής φιλοσοφίας σε δυτικό κοινό. Μετά τον θάνατό του οι διαλέξεις του συνέχισαν να μεταδίδονται και να βρίσκουν νέο κοινό μέσω του διαδικτύου.
Γεννήθηκε στο Τσίζλχερστ του Κεντ σε μεσοαστική οικογένεια. Από παιδί έδειξε ενδιαφέρον για την πνευματικότητα, επηρεασμένος από την οικογένεια της μητέρας του με ιεραποστολικό υπόβαθρο και από ανατολίτικα τοπία και κεντήματα. Στα 16 του εντάχθηκε στον Βουδιστικό Όμιλο του Λονδίνου και έγινε γραμματέας του οργανισμού.
Όπως ο ίδιος και ο βιογράφος του παραδέχονται, υπήρξε σε μεγάλο βαθμό αυτοδίδακτος: μελέτησε μόνος του φιλοσοφία, ψυχολογία, ιστορία και ανατολικές παραδόσεις, και το 1936, σε ηλικία 21 ετών, γνώρισε τον μελετητή του Ζεν Ντ. Τ. Σουζούκι στο Παγκόσμιο Συνέδριο Θρησκειών στο Λονδίνο.
Το 1938 μετακόμισε στις ΗΠΑ και το 1943 έγινε Αμερικανός πολίτης. Αφού εγκατέλειψε την επίσημη εκπαίδευση Ζεν στη Νέα Υόρκη, χειροτονήθηκε Επισκοπελιανός ιερέας το 1945, προσπαθώντας να συνδυάσει τη χριστιανική μυστικιστική παράδοση με την ασιατική φιλοσοφία. Ωστόσο, ο γάμος του διαλύθηκε το 1949 και ο ίδιος παραιτήθηκε από την ιεροσύνη το 1950.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 μετακόμισε στην Καλιφόρνια, όπου δίδαξε στην Αμερικανική Ακαδημία Ασιατικών Σπουδών στο Σαν Φρανσίσκο και ξεκίνησε μια μακρόχρονη εβδομαδιαία ραδιοφωνική εκπομπή στον σταθμό KPFA του Μπέρκλεϊ, την οποία κράτησε από το 1953 έως το 1962 χωρίς αμοιβή και με σταθερό ακροατήριο. Το 1957 δημοσίευσε το «The Way of Zen», ένα από τα πρώτα ευπώλητα βιβλία για τον Βουδισμό, που έγινε σύγχρονο κλασικό και διεύρυνε τον κύκλο των διαλέξεών του.
Στο «Psychotherapy East and West» (1961) υποστήριξε ότι η ψυχοθεραπεία θα μπορούσε να γίνει ο δυτικός δρόμος απελευθέρωσης αν εγκατέλειπε τον δυϊσμό. Θεωρούσε το «Nature, Man and Woman» (1958) ως το καλύτερο έργο του.
Από τα τέλη της δεκαετίας του 1950 πειραματίστηκε με ψυχεδελικά —αρχικά με μεσκαλίνη και στη συνέχεια με LSD και κάνναβη— και κατέγραψε τις εμπειρίες του στο δοκίμιο «The New Alchemy» και στο βιβλίο «The Joyous Cosmology». Για τα ψυχεδελικά έλεγε χαρακτηριστικά: «Αν πάρεις το μήνυμα, κλείσε το τηλέφωνο· τα ψυχεδελικά είναι απλώς όργανα, όπως τα μικροσκόπια, τα τηλεσκόπια και τα τηλέφωνα».
Η κοσμοθεωρία του Γουάτς, όπως αναπτύχθηκε σε έργα όπως «Beyond Theology» και «The Book», συνδύαζε ινδουισμό, κινεζική φιλοσοφία, πανθεϊσμό και σύγχρονη επιστήμη. Υποστήριζε ότι το σύμπαν είναι ένα κοσμικό «εγώ» που παίζει κρυφτό με τον εαυτό του (Lila), κρυμμένο από την πραγματική του φύση (Maya), και ότι όλα τα έμβια και άβια πράγματα είναι εκφάνσεις αυτού του ενιαίου Όλου. Η αίσθηση του «εγώ μέσα σε ένα δερμάτινο σάκο» είναι, έλεγε, ένας μύθος. Ενδιαφερόταν επίσης έντονα για τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα στη φύση, από τη μικρότερη έως τη μεγαλύτερη κλίμακα, και για την εφαρμοσμένη αισθητική στην καθημερινή ζωή.
Από τις αρχές της δεκαετίας του 1960 εξέφραζε ανησυχία για το οικολογικό πρόβλημα, γράφοντας για τα «ολοένα αυξανόμενα βουνά ερειπίων» και τα πράγματα που μοιάζουν με σκουπίδια πριν καν πεταχτούν.
Η προσωπική του ζωή ήταν γεμάτη αντιφάσεις. Παντρεύτηκε τρεις φορές και απέκτησε επτά παιδιά· η μη μονογαμική φύση του οδήγησε σε ακύρωση του πρώτου γάμου με τη δικαιολογία ότι «σύναψε μονογαμικό γάμο υπό ψευδείς προϋποθέσεις». Ήταν βαρύς καπνιστής και μετά τα μέσα της δεκαετίας του 1950 έπινε πολύ. Έζησε σε μια κοινότητα στο Ντρούιντ Χάιτς κοντά στο Μιλ Βάλεϊ, σε αυτό που έχει περιγραφεί ως «κοινή μποέμικη φτώχεια».
Πέθανε στις 16 Νοεμβρίου 1973, σε ηλικία 58 ετών, και αποτεφρώθηκε σε ξύλινη πυρά στο Μιούρ Μπιτς από βουδιστές μοναχούς μέσα σε λίγες ώρες. Ο γιος του Μαρκ ερεύνησε τον θάνατό του και βρήκε ότι τον είχε σχεδιάσει σχολαστικά· η σύζυγός του Μαίρη Τζέιν ανέφερε ότι της είχε πει: «Το μυστικό της ζωής είναι να ξέρεις πότε να σταματήσεις».
Ο Γουάτς δέχτηκε κριτική από βουδιστές όπως ο Φίλιπ Κάπλοου και ο Ντ. Τ. Σουζούκι για παρερμηνείες βασικών εννοιών του Ζεν, ιδίως για τη θέση ότι ο ζάζεν δεν χρειάζεται αυστηρή και συγκεκριμένη στάση αλλά είναι μια καλλιεργημένη κατάσταση του νου διαθέσιμη ανά πάσα στιγμή.
Ωστόσο, ο Σουνριού Σουζούκι, ιδρυτής του Κέντρου Ζεν του Σαν Φρανσίσκο, υπερασπίστηκε τον Γουάτς, λέγοντας σε μαθητή που τον υποτιμούσε: «Χάνεις τελείως το νόημα για τον Άλαν Γουάτς! Πρόσεξε τι έχει κάνει. Είναι ένας μεγάλος μποντισάτβα».
Παρά τις αντιφάσεις του, η επιρροή του Γουάτς παραμένει ζωντανή. Οι ηχογραφημένες διαλέξεις του εξακολουθούν να μεταδίδονται από δημόσιους ραδιοσταθμούς και, με την άνοδο του διαδικτύου, έχουν βρει νέο, ευρύ κοινό· αποσπάσματά του χρησιμοποιούνται σε ταινίες, σειρές, διαφημίσεις και μουσική, ενώ τον 21ο αιώνα δημιουργήθηκε και μια εμβυθιστική εμπειρία θόλου 360 μοιρών με τίτλο «Trust the Universe».
Ο ίδιος ήθελε να λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στο αρχαίο και το σύγχρονο, την Ανατολή και τη Δύση, τον πολιτισμό και τη φύση. Σε μια εποχή άγχους, αποξένωσης και οικολογικής ανησυχίας, τα λόγια του για το εφήμερο του εγώ και την ανάγκη επανασύνδεσης με το Όλο συνεχίζουν να αγγίζουν ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.
Σχόλια