Η είδηση ότι οι ανεξάρτητες Allegra Spender και Zali Steggall σχηματίζουν νέο κόμμα μοιάζει, εκ πρώτης όψεως, παράδοξη: οι ψηφοφόροι δεν τρέφουν μεγάλη συμπάθεια για τα κόμματα, και μεγάλο μέρος της δημοφιλίας των «ανεξάρτητων» στηριζόταν ακριβώς στην ανεξαρτησία τους. Όπως γράφει σε άρθρο γνώμης ο Luca Belgiorno-Nettis, οι δύο πολιτικοί οδηγήθηκαν σε αυτή την επιλογή από τους αλλαγμένους εκλογικούς νόμους, αλλά και από το γεγονός ότι ένα κόμμα διευκολύνει την κατάκτηση εδρών στη Γερουσία.
Το βαθύτερο πρόβλημα, ωστόσο, δεν είναι απλώς ότι τα κόμματα είναι αντιδημοφιλή. Είναι ότι το πολιτικό σύστημα που κυριαρχείται από αυτά δεν ταιριάζει με τις σύνθετες, μακροπρόθεσμες προκλήσεις τις οποίες αντιμετωπίζουν σήμερα οι σύγχρονες δημοκρατίες. Οι πολίτες βλέπουν τα κόμματα ως φυλετικές, ιδιοτελείς μηχανές που ενδιαφέρονται περισσότερο να κερδίσουν τις επόμενες εκλογές παρά να λύσουν τα προβλήματα της επόμενης γενιάς.
Τα κόμματα κάποτε βοηθούσαν να οργανωθεί η δημόσια ζωή, μετατρέποντας ανταγωνιστικές αξίες σε κυβερνητικά προγράμματα. Σε πολλές δημοκρατίες όμως αυτός ο ρόλος έχει σκληρύνει σε ένα σύστημα μόνιμης προεκλογικής εκστρατείας. Τα δημόσια προβλήματα περνούν μέσα από κομματική στρατηγική· ο στόχος δεν είναι να μάθουμε, να προσαρμοστούμε ή να χτίσουμε συμφωνία, αλλά να κερδίσουμε, να αμυνθούμε και να επιτεθούμε.
Αυτή η λογική δεν ταιριάζει στα ζητήματα που συσσωρεύονται στη δημόσια ζωή. Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, η άμυνα, η δικαιοσύνη μεταξύ γενεών, οι υποδομές, η φορολογική μεταρρύθμιση, η στέγαση, η μετανάστευση και η φροντίδα ενός γηράσκοντος πληθυσμού απαιτούν επιμελή δουλειά και κοινή ευθύνη. Αντί γι' αυτό, ο κομματικός ανταγωνισμός σπρώχνει την πολιτική σε βραχυπρόθεσμες νίκες, συνθήματα, επιρρίψεις ευθυνών και διχαστικά θέματα.
Ο κομματισμός στενεύει και τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες σχετίζονται με τα δημόσια ερωτήματα. Αντί να ζυγίζουν τις ιδέες με βάση την αξία τους, οι ψηφοφόροι ενθαρρύνονται να ταυτιστούν με μια πλευρά. Τα γεγονότα φιλτράρονται μέσα από την αφοσίωση. Η κοινοβουλευτική συζήτηση γίνεται θέατρο για τους υποστηρικτές και όχι αναζήτηση καλύτερης κρίσης· οι ψηφοφόροι περιορίζονται σε θεατές που επιλέγουν ανάμεσα σε πολιτικά «brand» κάθε λίγα χρόνια.
Το αποτέλεσμα είναι μια δημοκρατία συνεχώς ενεργή, αλλά όχι απαραίτητα ικανή. Παράγει σύγκρουση, κύκλους ειδήσεων και εκλογικό δράμα, σπανίως όμως παράγει επεξεργασμένη συμφωνία για δύσκολα προβλήματα.
Το ερώτημα, γράφει ο αρθρογράφος, είναι πώς θα περάσουμε από ένα ανταγωνιστικό μοντέλο δημοκρατίας σε ένα πιο συνεργατικό, διαβουλευτικό και παραγωγικό. Ένα υγιέστερο σύστημα δεν θα αντιμετώπιζε τη συνεργασία ως αδυναμία, αλλά θα την έκανε μέρος της αρχιτεκτονικής της πολιτικής.
Οι συνελεύσεις πολιτών προσφέρουν έναν δρόμο για να αρχίσει αυτή η μετάβαση. Όταν σχεδιάζονται σωστά, συγκεντρώνουν μια αντιπροσωπευτική ομάδα απλών πολιτών, τους δίνουν χρόνο, ισορροπημένη πληροφόρηση και πρόσβαση σε ειδικούς, και τους ζητούν να διαβουλευτούν για δύσκολα δημόσια ζητήματα.
Η αξία μιας συνέλευσης πολιτών δεν είναι ότι αποκαλύπτει μαγικά τη βούληση του λαού. Η δημοκρατία δεν είναι απλώς καταμέτρηση προτιμήσεων. Η βαθύτερη υπόσχεσή της είναι ότι οι πολίτες μπορούν να σχηματίσουν καλύτερες κρίσεις όταν τους δίνεται χρόνος, σεβασμός και ευθύνη. Οι συνελεύσεις δείχνουν ότι οι απλοί άνθρωποι μπορούν να αντιμετωπίσουν ανταλλάγματα που η κομματική πολιτική συχνά αποφεύγει ή διαστρεβλώνει.
Μια τέτοια μετάβαση δεν θα γίνει από τη μια μέρα στην άλλη. Απαιτεί νέους θεσμούς, νέες προσδοκίες και νέα μέτρα πολιτικής επιτυχίας. Οι ηγέτες θα έπρεπε να κρίνονται όχι από το αν νικούν τους αντιπάλους τους, αλλά από το αν μπορούν να χτίζουν ανθεκτικές συμφωνίες. Το ζητούμενο δεν είναι να προστεθεί μια συμβολική διαδικασία διαβούλευσης σε ένα σύστημα που κατά τα άλλα μένει ίδιο, αλλά να καλλιεργηθεί μια νέα δημοκρατική συνήθεια: οι δημόσιες αποφάσεις να διαμορφώνονται από τη συνεργασία και τη μακροπρόθεσμη διαχείριση.
Οι κοινοτικοί ανεξάρτητοι είχαν μεγάλη επιτυχία στη βάση, με αριθμούς ενεργών εθελοντών — συχνά πάνω από χίλιους ανά εκλογική περιφέρεια — που ξεπέρασαν ό,τι είχαν δει ποτέ τα μεγάλα κόμματα. Αν το νέο σχήμα Community Strong μπορέσει να αξιοποιήσει αποτελεσματικά τη δημόσια διαβούλευση, πέρα από εκλογικές περιφέρειες και κομματικές διαχωριστικές γραμμές, τότε θα δείξει έναν καλύτερο τρόπο να ασκείται η κομματική πολιτική.
Σχόλια