Ο Ντέμης Χασάμπης (Demis Hassabis), επικεφαλής της Google DeepMind και πρόσφατα νομπελίστας Χημείας, επιστρέφει στο podcast του Λεξ Φρίντμαν (Lex Fridman) για μια συζήτηση που κινείται από τη θεωρητική πληροφορική έως τα βιντεοπαιχνίδια και την ενέργεια. Στο επίκεντρο βρίσκεται η ιδέα ότι τα φυσικά συστήματα, επειδή έχουν διαμορφωθεί από εξελικτικές ή επιλεκτικές πιέσεις, διαθέτουν δομή που μπορεί να μάθει ένα κλασικό νευρωνικό δίκτυο.
Ο Χασάμπης εξηγεί ότι στη διάλεξή του για το Νόμπελ διατύπωσε μια σκόπιμα προκλητική εικασία: κάθε μοτίβο που μπορεί να δημιουργηθεί ή να βρεθεί στη φύση μπορεί να ανακαλυφθεί και να μοντελοποιηθεί αποτελεσματικά από έναν κλασικό αλγόριθμο μάθησης. Όπως λέει, τα έργα τύπου AlphaGo και AlphaFold δεν επιχειρούν εξαντλητική αναζήτηση σε αχανείς χώρους, αλλά χτίζουν μοντέλα του περιβάλλοντος που καθοδηγούν έξυπνα την αναζήτηση. Στην αναδίπλωση πρωτεϊνών, για παράδειγμα, οι πρωτεΐνες διπλώνουν μέσα σε χιλιοστά του δευτερολέπτου στο σώμα μας, άρα η φυσική ήδη λύνει υπολογιστικά το πρόβλημα. Ο ίδιος αποδίδει αυτή τη δυνατότητα στο ότι τα φυσικά συστήματα έχουν υποστεί διαδικασίες επιλογής για δισεκατομμύρια χρόνια. Αναφέρεται σε μια ιδέα που αποκαλεί «επιβίωση του σταθερότερου»: από τις πρωτεΐνες έως τα σχήματα των βουνών και τις τροχιές των πλανητών, ό,τι επιβιώνει στον χρόνο δεν είναι τυχαίο.
Αντίθετα, προβλήματα όπως η παραγοντοποίηση μεγάλων αριθμών μπορεί να μην έχουν μοτίβο για να μάθει κανείς, και εκεί ίσως χρειαστεί κβαντικός υπολογιστής. Η συζήτηση συνδέεται με το ερώτημα P εναντίον NP. Ο Χασάμπης θεωρεί ότι πρόκειται για ένα από τα βαθύτερα ερωτήματα αν δει κανείς τη φυσική ως πληροφοριακό σύστημα. Η πληροφορία, λέει, είναι πιο θεμελιώδης από την ύλη και την ενέργεια. Σκέφτεται μάλιστα αν θα μπορούσε να οριστεί μια νέα πολυπλοκότητα για συστήματα που μαθαίνονται από νευρωνικά δίκτυα, με τις πραγματικές δυνατότητες των κλασικών συστημάτων να μην έχουν ακόμη εξερευνηθεί.
Ο Χασάμπης στέκεται ιδιαίτερα στο Veo 3, το μοντέλο παραγωγής βίντεο της Google, επειδή αναπαράγει υγρά, φωτισμό και υλικά με εντυπωσιακή πιστότητα. Παρατηρώντας απλώς βίντεο από το YouTube, όπως λέει, το σύστημα φαίνεται να εξάγει μια υποκείμενη δομή για το πώς συμπεριφέρονται τα υλικά. Αυτό τον εκπλήσσει: παλαιότερα θα περίμενε ότι η ενσώματη αλληλεπίδραση με τον κόσμο είναι απαραίτητη για διαισθητική φυσική. Το ότι αρκεί η παθητική παρατήρηση υποδηλώνει για εκείνον κάτι θεμελιώδες για τη δομή της πραγματικότητας και οδηγεί προς αυτό που αποκαλεί «παγκόσμιο μοντέλο».
Τα βιντεοπαιχνίδια είναι για τον Χασάμπη μια επιστροφή στις ρίζες του. Θυμάται ότι όλα τα παιχνίδια που έφτιαχνε ήταν ανοιχτού κόσμου, όπως το Black & White, με μια πρώιμη μορφή ενισχυτικής μάθησης. Σήμερα οραματίζεται διαδραστικές εκδοχές του Veo μέσα σε πέντε έως δέκα χρόνια, όπου η ιστορία θα προσαρμόζεται δυναμικά σε ό,τι επιλέγει ο παίκτης. Το αγαπημένο του παιχνίδι παραμένει το Civilization, αν και αποφεύγει τις πρόσφατες εκδόσεις επειδή απορροφούν πολύ χρόνο.
Ο Χασάμπης βλέπει τα παιχνίδια ως κάτι παραπάνω από ψυχαγωγία: είναι ασφαλή περιβάλλοντα για να εξασκείται κανείς στη λήψη αποφάσεων, στη νίκη και στην ήττα. Όπως λέει, καθώς η τεχνητή νοημοσύνη αναλαμβάνει όλο και περισσότερες δύσκολες και βαρετές εργασίες, τα παιχνίδια μπορούν να γίνουν χώροι νοήματος και πλούσιων εμπειριών. Παράλληλα, επισημαίνει ότι πρέπει να απαντήσουμε επιστημονικά γιατί έχει αξία η άμεση εμπειρία του φυσικού κόσμου και των άλλων ανθρώπων.
Στο πεδίο της επιστημονικής ανακάλυψης, ο Χασάμπης περιγράφει το AlphaEvolve ως παράδειγμα υβριδικού συστήματος που συνδυάζει γλωσσικά μοντέλα με εξελικτικούς αλγορίθμους. Τα γλωσσικά μοντέλα προτείνουν λύσεις και η εξελικτική αναζήτηση τις οδηγεί σε νέα σημεία του χώρου. Θεωρεί ότι η δημιουργικότητα και η «ερευνητική γεύση» είναι το πιο δύσκολο να μιμηθεί κανείς: το να βρει μια καλή εικασία είναι δυσκολότερο από το να τη λύσει. Μια δοκιμασία θα ήταν, λέει, ένα σύστημα να εφεύρει μια νέα φυσική θεωρία ή ένα παιχνίδι τόσο βαθύ όσο το Go.
Το μεγάλο όνειρό του είναι το εικονικό κύτταρο. Όπως εξηγεί, το AlphaFold έδωσε μια στατική εικόνα της τρισδιάστατης δομής των πρωτεϊνών, ενώ το AlphaFold 3 κάνει ένα πρώτο βήμα στις αλληλεπιδράσεις πρωτεϊνών με RNA και DNA. Επόμενα βήματα θα ήταν η μοντελοποίηση ενός μονοπατιού και αργότερα ενός ολόκληρου κυττάρου, πιθανώς ζυμομύκητα, ώστε τα πειράματα να γίνονται πρώτα in silico και να επιταχύνεται δραστικά η βιολογική έρευνα. Μακροπρόθεσμα, τον ενδιαφέρει και η προσομοίωση της προέλευσης της ζωής από την πρωταρχική χημική «σούπα».
Ο Χασάμπης αναφέρει επίσης το WeatherNet, το σύστημα της Google DeepMind που προβλέπει τον καιρό καλύτερα από παραδοσιακά μοντέλα ρευστοδυναμικής σε υπερυπολογιστές, συμπεριλαμβανομένης της πορείας κυκλώνων. Θεωρεί ότι ακόμη και χαοτικά ή οριακά χαοτικά συστήματα μπορούν να μοντελοποιηθούν σε σημαντικό βαθμό από νευρωνικά δίκτυα, γεγονός με μεγάλη πρακτική σημασία για την πολιτική προστασία.
Για τη γενική τεχνητή νοημοσύνη, ο Χασάμπης δίνει περίπου 50% πιθανότητα έως το 2030. Η δική του προϋπόθεση είναι υψηλή: σταθερή νοημοσύνη σε όλους τους γνωστικούς τομείς, χωρίς αδυναμίες τύπου «οδοντωτής νοημοσύνης». Θα ήθελε δοκιμές με δεκάδες χιλιάδες γνωστικά έργα, αλλά και στιγμές-ορόσημα όπως η «κίνηση 37» του AlphaGo: για παράδειγμα, να εφεύρει το σύστημα μια νέα εικασία στη φυσική ή ένα παιχνίδι αντίστοιχου βάθους με το Go. Σε ένα νοητικό πείραμα, θα έδινε σε ένα σύστημα όλη τη γνώση έως το 1900 και θα έλεγχε αν μπορεί να φτάσει στη σχετικότητα του Αϊνστάιν.
Στο θέμα της κλίμακας, ο Χασάμπης δεν ανησυχεί πολύ για τα δεδομένα, επειδή αρκούν για να δημιουργηθούν προσομοιώσεις που παράγουν συνθετικά δεδομένα από τη σωστή κατανομή. Βλέπει τεράστιες ανάγκες σε υπολογιστική ισχύ για εκπαίδευση, για συμπερασμό σε προϊόντα δισεκατομμυρίων χρηστών και για «συστήματα σκέψης» που γίνονται εξυπνότερα με περισσότερο χρόνο συλλογισμού.
Στην ενέργεια ποντάρει στη σύντηξη και στην ηλιακή ενέργεια, με την τεχνητή νοημοσύνη να βοηθά στον σχεδιασμό αντιδραστήρων, υλικών και μπαταριών. Αν λυθεί το ενεργειακό πρόβλημα, λέει, μπορεί να ανοίξει μια εποχή «ριζικής αφθονίας» χωρίς περιορισμούς πόρων.
Ο Χασάμπης αρνείται να δώσει αριθμό «P-Doom», γιατί θα υποδήλωνε ψευδή ακρίβεια. Θεωρεί όμως τον κίνδυνο μη μηδενικό και μη αμελητέο. Διακρίνει τους κινδύνους από κακόβουλους δρώντες, που λειτουργούν σε σύντομους χρόνους, από τους κινδύνους αυτόνομων συστημάτων κοντά στη γενική νοημοσύνη. Η στάση του είναι προσεκτική αισιοδοξία και ζητά δεκαπλάσια έρευνα για την ασφάλεια.
Στο θέμα της συνείδησης διαφωνεί ευγενικά με τον Ρότζερ Πένροουζ (Roger Penrose) και θεωρεί πιθανότερο ότι ο εγκέφαλος κάνει κλασικό υπολογισμό, χωρίς να αποκλείει ότι κάτι μοναδικό παραμένει στο υπόστρωμα του άνθρακα.
Τέλος, ο Χασάμπης αντλεί ελπίδα από την ανθρώπινη εφευρετικότητα και προσαρμοστικότητα. Θυμίζει ότι ο εγκέφαλός μας εξελίχθηκε για κυνήγι στην τούνδρα και παρόλα αυτά αντεπεξέρχεται στον σύγχρονο κόσμο. Θεωρεί ότι η τεχνολογία είναι εργαλείο που επιτρέπει στον άνθρωπο να ανθίσει, και ότι η επιστήμη και η τέχνη, όπως έλεγε ο Ρίτσαρντ Φάινμαν (Richard Feynman), είναι συμπληρωματικοί τρόποι να βλέπει κανείς την ομορφιά του κόσμου.
Σχόλια