Στο πλαίσιο της έρευνάς του για το «How to Fall in Love with the Future», ο Ρομπ Χόπκινς συνομίλησε το 2023 με την καθηγήτρια Μαράι Λαράσι, μαύρη Βρετανή αφροκαραϊβικής καταγωγής φεμινίστρια, οργανώτρια κοινοτήτων και σύμβουλο με περισσότερα από είκοσι οκτώ χρόνια δουλειάς στη δικαιοσύνη. Η Λαράσι αυτοπεριγράφεται ως «Μαύρη φεμινίστρια, ταραχοποιός και ταξιδιώτισσα στον χρόνο». Όπως εξηγεί, το ταξίδι στον χρόνο έχει γι’ αυτήν δύο όψεις: είναι μια ενεργειακή μετακίνηση μπρος-πίσω στον Ατλαντικό, με σκοπό την ανάσυρση θραυσμάτων μνήμης από την προαποικιακή και την αποικιακή εποχή, και ταυτόχρονα ένας τρόπος να φαντάζεται κανείς το απελευθερωτικό μέλλον.
Η Λαράσι περιγράφει τον εαυτό της ως «υποπροϊόν της αποικιοκρατίας, όπως το ρούμι ή η ζάχαρη»· οι Αφρικανοί πρόγονοί της μεταφέρθηκαν στην Καραϊβική ως «μονάδες εργασίας» και όχι ως πλήρεις άνθρωποι. Αυτό δεν είναι αυτοϋποτίμηση, αλλά εργαλείο κατανόησης: το να καταλάβει κανείς την απανθρωποποίηση της αποικιοκρατίας σημαίνει να καταλάβει πώς φτάσαμε στο σήμερα. Η πρακτική της, λέει, περιλαμβάνει την προγονική ανάκληση ως μέρος της καθημερινότητάς της, γιατί δεν ξέρει άλλον τρόπο να ζει.
Το να κινείται στον χρόνο τη βοηθά να αισθάνεται υπόλογη: απέναντι στους προγόνους, στις μελλοντικές γενιές, στη «Μάνα Γαία, τη Μητέρα Γη» και στον κόσμο πέρα από το ανθρώπινο. «Είμαστε απίστευτα αλαζόνες ως ανθρώπινα όντα και λέμε “Η ζωή είναι τώρα”», σημειώνει. Αν σκεφτόμασταν τη ζωή ως πορεία προς αυτή τη στιγμή και προς τις μελλοντικές πορείες, ίσως να νοιαζόμασταν περισσότερο για τον πλανήτη και ο ένας για τον άλλον.
Στη γενεαλογία της ριζοσπαστικής μαύρης φαντασίας, ηρωίδα της είναι η Νάνι των Μαρούν, η θρυλική Μαρούν πολεμίστρια και στρατηγός στην Τζαμάικα, αλλά και πνευματική μορφή που επικαλούνταν φυτικά φάρμακα και πνεύμα. «Πιστεύω ότι μας ονειρεύτηκε για να υπάρξουμε», λέει. Στους στοχαστές που την τροφοδοτούν τοποθετεί την Τζουν Τζόρνταν, με τη φράση «εμείς είμαστε εκείνοι που περιμέναμε», τους αφροφουτουριστές συγγραφείς Νάλο Χόπκινσον (Nalo Hopkinson) και Μάρλον Τζέιμς (Marlon James), και τη νεότερη Αλέξις Πολίν Γκαμπς (Alexis Pauline Gumbs). Η ίδια, λέει, είναι «μια σταγόνα στον ωκεανό της ριζοσπαστικής μαύρης φαντασίας».
Αυτό που προσπαθεί να ονειρευτεί είναι η συλλογική απελευθέρωση: ένας θεραπευμένος πλανήτης, χώρος επανόρθωσης, ένας κόσμος όπου οι επόμενες γενιές θα αναρωτιούνται «τι ήταν η πατριαρχία, τι ήταν η λευκή υπεροχή, τι ήταν ο αποικισμός των εποίκων;». Για να σταθεί κανείς σε αυτόν τον υβριδικό χώρο, στη φαντασία και στο ταξίδι στον χρόνο, πρέπει να αποδεχθεί ότι θα σπάσει: «Πρέπει να είσαι πρόθυμος να σπάσεις λίγο, μερικές φορές βαθιά».
Δεν υπάρχει μία μόνο πρακτική, τονίζει. Κάθε άνθρωπος πρέπει να βρει τον δικό του τρόπο, ανάλογα με την πορεία, τη γενεαλογία και τη σχέση του με τη γη. Άλλοι ακολουθούν τη γνωστική οδό, διαβάζοντας και θέτοντας ερωτήματα· άλλοι κινούνται μέσα από πνευματική πρακτική, προσευχή ή ημερολόγιο· άλλοι κινούνται μέσα από τις διαφορετικές εντυπώσεις που βιώνουν στη διάρκεια της ημέρας. Η ίδια το βιώνει άλλοτε τυχαία και άλλοτε σκόπιμα. Επισημαίνει πως η φαντασία και το ταξίδι στον χρόνο μπορούν να αναδυθούν από χαρά, αλλά και από βαθιά θλίψη και πόνο· οι επιζώντες συχνά αναπτύσσουν την ικανότητα να «φεύγουν» για να επιβιώσουν.
Στην παράδοση του μαύρου πολιτικού κινήματος, λέει, υπάρχει πάντα διττή κίνηση: απόκριση στην κρίση και ταυτόχρονα ένα καταργητικό, απελευθερωτικό όραμα. Ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ (Martin Luther King), η μπελ χουκς (bell hooks), η Τζουν Τζόρνταν, η Όντρι Λορντ (Audre Lorde) και η Άντζελα Ντέιβις (Angela Davis) ήταν ταυτόχρονα σε εγρήγορση απέναντι στο τραύμα και προσανατολισμένοι προς ένα μέλλον χωρίς καταπίεση. Τέτοιες αφηγήσεις έχουν καταπιεστεί βαθιά, αλλά για εκείνη είναι παντού. Ο Στιούαρτ Χολ υπήρξε «αλχημιστής, μάγος, ταξιδευτής του χρόνου και ονειροπόλος», που την έφερε σε ειρήνη με την υβριδικότητά της και την έσπρωξε να κοιτάζει τη φυτεία και τον οριενταλισμό ρωτώντας πάντα «τι ονειρευόμαστε;».
Στην ερώτηση αν αυτό την κάνει αισιόδοξη, απαντά «ναι και όχι». Επικαλείται τη Μαριάμ Κάμπα (Mariame Kaba), σύμφωνα με την οποία «η ελπίδα είναι πειθαρχία»: όχι αφράτη αισιοδοξία, αλλά κάτι που απαιτεί σωστή σχέση και δράση. «Έχω πάντα ελπίδα και είμαι τρομοκρατημένη, μάλλον σε ίσο βαθμό. Ποτέ δεν είμαι απελπισμένη», λέει. Όταν ξεκίνησε τη δουλειά για τη βία κατά των γυναικών, κατάλαβε πως έπρεπε να πιστεύει ότι μπορεί να τελειώσει, αλλιώς θα έμενε ακινητοποιημένη από το μέγεθος του προβλήματος.
Για τη Λαράσι, το παρελθόν και το μέλλον είναι αδιαχώριστα. Ο Χόπκινς αναφέρει τη φράση της καλλιτέχνιδας Καμίλ Τέρνερ (Camille Turner) ότι για να αλλάξει η πορεία του μέλλοντος, το αποσιωπημένο παρελθόν πρέπει να επανασυνδεθεί με το παρόν. Η Λαράσι απαντά πως αυτό σημαίνει να αντιμετωπίσουμε την καταστροφή στη «Turtle Island», την εξόρυξη στην αφρικανική ήπειρο, την αρπαγή γης στην Αυστραλία, όσα έγιναν στους Μάορι στην Aotearoa. Η θεραπεία δεν είναι μόνο υπόθεση των αποικισμένων: οι λευκοί άνθρωποι, επιμένει, πρέπει να κάνουν τη δική τους δουλειά, να κατανοήσουν την οικονομία της φυτείας και να καθίσουν συναισθηματικά μέσα σε αυτήν «με την καρδιά και το στομάχι», ώστε να σταματήσει η άρνηση και η αποφυγή. Ο Χόπκινς παραπέμπει στο «Kindred» της Οκτάβια Μπάτλερ (Octavia Butler) ως παράδειγμα αφήγησης που χρησιμοποιεί το ταξίδι στον χρόνο για να μας επανασυνδέσει με εκείνη την εποχή. Η Λαράσι προτείνει τη σειρά «Lovecraft Country», στην οποία συμμετείχε ο Τζόρνταν Πιλ (Jordan Peele), και συζητά το ερώτημα αν ο πραγματικός τρόμος είναι το τέρας ή η λευκή υπεροχή και η καταπίεση.
Η στάση με την οποία πρέπει να ταξιδεύει κανείς στο μέλλον δεν είναι εκείνη του αποικιακού «εξερευνητή», αλλά της ταπεινότητας, της συγγνώμης, της αγάπης και της υπηρεσίας. Αν μπορούσε να εκπαιδεύσει ταξιδευτές του χρόνου, θα τους έλεγε να ρωτούν όσους ζουν εκεί: «Τι θέλετε να πάμε να θεραπεύσουμε όταν γυρίσουμε στο 2023;»—και αντί για όπλο να κρατούν «ένα καζάνι, ένα τύμπανο ή μια νεροκολοκύθα». Όσο πιο ενσώματοι γίνονται οι ακτιβιστές, τόσο πιο ισχυρή γίνεται η εμπειρία του ταξιδιού στον χρόνο, επειδή η απελευθέρωση περιλαμβάνει και την επιστροφή στον εαυτό και στο σώμα.
Σχόλια