Ο Αλμπέρ Καμύ (Albert Camus, 1913–1960) υπήρξε Γάλλος φιλόσοφος, συγγραφέας και πολιτικός ακτιβιστής, γεννημένος στη γαλλική Αλγερία από φτωχή οικογένεια εποίκων. Το 1957, σε ηλικία 44 ετών, τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας, ο δεύτερος νεότερος αποδέκτης στην ιστορία και ο πρώτος βραβευμένος λογοτέχνης γεννημένος στην Αφρική. Ανάμεσα στα γνωστότερα έργα του είναι «Ο Ξένος» (L'Étranger), «Η Πανούκλα» (La Peste), «Ο Μύθος του Σισύφου» (Le Mythe de Sisyphe), «Η Πτώση» (La Chute) και «Ο Επαναστατημένος Άνθρωπος» (L'Homme révolté). Η σκέψη του συνδέθηκε κυρίως με το παράλογο (absurdism), αν και ο ίδιος απέρριπτε τον χαρακτηρισμό του υπαρξιστή.
Η παιδική του ηλικία σημαδεύτηκε από φτώχεια: ο πατέρας του σκοτώθηκε στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο το 1914, η μητέρα του ήταν κωφή και αναλφάβητη, και ο ίδιος μεγάλωσε στη συνοικία Μπελκούρ του Αλγερίου. Χάρη στον δάσκαλό του Λουί Ζερμέν, πήρε υποτροφία το 1924 και μπήκε σε λύκειο, ενώ ο Ζερμέν τον προετοίμαζε δωρεάν παρά την επιθυμία της γιαγιάς του να γίνει χειρώνακτας. Ως νεαρός έπαιξε τερματοφύλακας στην εφηβική ομάδα της Ρασίνγκ Αλγερίου, αλλά η φυματίωση που διαγνώστηκε το 1930 έβαλε τέλος στις ποδοσφαιρικές του φιλοδοξίες. Στράφηκε τότε στη φιλοσοφία υπό την καθοδήγηση του Ζαν Γκρενιέ, μελετώντας αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους, τον Νίτσε και τον Σοπενχάουερ, και το 1936 ολοκλήρωσε τη διατριβή του για τον Πλωτίνο.
Πολιτικά, ο Καμύ εντάχθηκε το 1935 στο Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα για να πολεμήσει τις ανισότητες ανάμεσα σε Ευρωπαίους και «ιθαγενείς» στην Αλγερία, αλλά αποχώρησε μέσα σε έναν χρόνο· αργότερα διαγράφηκε και από το Αλγερινό Κομμουνιστικό Κόμμα επειδή αρνήθηκε να ακολουθήσει την κομματική γραμμή. Παράλληλα εργάστηκε στην αντιφασιστική εφημερίδα Alger républicain και κατέγραψε τις άθλιες συνθήκες ζωής των Αράβων και των Βερβέρων υπό τη γαλλική αποικιακή εξουσία. Στο Παρίσι, όπου μετακόμισε το 1940, σχεδόν ολοκλήρωσε τον πρώτο του «κύκλο» έργων για το παράλογο: το μυθιστόρημα «Ο Ξένος», το δοκίμιο «Ο Μύθος του Σισύφου» και το θεατρικό «Καλιγούλας».
Με την εισβολή των Γερμανών στη Γαλλία το 1940, ο Καμύ προσπάθησε να καταταγεί στον στρατό αλλά απορρίφθηκε λόγω της φυματίωσης. Κατέφυγε αρχικά στη Λυών και μετά στο Οράν της Αλγερίας, πριν μετακινηθεί στις γαλλικές Άλπεις, όπου άρχισε να γράφει τον δεύτερο κύκλο του, με θέμα την εξέγερση, που περιλάμβανε «Η Πανούκλα» και «Η Παρεξήγηση». Επέστρεψε στο Παρίσι και εντάχθηκε στη γαλλική Αντίσταση, αναλαμβάνοντας αρχισυντάκτης της παράνομης εφημερίδας Combat, όπου έγραφε με ψευδώνυμο και χρησιμοποιούσε πλαστές ταυτότητες. Μετά την απελευθέρωση συνέχισε να γράφει σχεδόν καθημερινά κύρια άρθρα με το πραγματικό του όνομα, ενώ συνέθεσε και τα «Γράμματα σε έναν Γερμανό φίλο» εξηγώντας γιατί η αντίσταση ήταν αναγκαία.
Στο επίκεντρο της φιλοσοφίας του βρισκόταν το παράλογο: η σύγκρουση ανάμεσα στην ανθρώπινη ανάγκη για νόημα και τη σιωπή του κόσμου. Στο «Ο Μύθος του Σισύφου» έθεσε ότι «υπάρχει μόνο ένα πραγματικά σοβαρό φιλοσοφικό πρόβλημα, και αυτό είναι η αυτοκτονία»· ωστόσο απέρριπτε την αυτοκτονία ως παραίτηση από την ελευθερία και τις αξίες, προτείνοντας να αποδεχθούμε το παράλογο και να ζήσουμε με αυτό. Στο «Ο Επαναστατημένος Άνθρωπος» προχώρησε παραπέρα: η εξέγερση ενάντια στην καταπίεση και την αδικία δεν πρέπει να χάνει τα όριά της, γιατί η επανάσταση μπορεί να γίνει και η ίδια καταπιεστικό καθεστώς. Με τη φράση «εξεγείρομαι, άρα υπάρχουμε» τόνισε ότι η εξέγερση αναγνωρίζει την κοινή ανθρώπινη κατάσταση.
Ο Καμύ ήταν επικριτής κάθε ολοκληρωτισμού, ιδίως του σοβιετικού μοντέλου, το οποίο θεωρούσε «απόφαση να ονομαστεί ολοκληρωτική δουλεία ελευθερία». Η θέση αυτή τον έφερε σε οριστική ρήξη με τον Ζαν-Πολ Σαρτρ και μεγάλο μέρος της μαρξιστικής αριστεράς, ενώ ο ίδιος έκλινε προς τον ελευθεριακό σοσιαλισμό και τον αναρχοσυνδικαλισμό. Ήταν ειρηνιστής, πολέμιος της θανατικής ποινής και των πυρηνικών όπλων, και παραιτήθηκε από την UNESCO το 1952 όταν έγινε δεκτή η Ισπανία του Φράνκο. Κατά τον πόλεμο της Αλγερίας κράτησε ουδέτερη στάση, υποστηρίζοντας μια πολυπολιτισμική και πλουραλιστική Αλγερία και προσπαθώντας να διαπραγματευτεί εκεχειρία, θέση που απέρριψαν σχεδόν όλες οι πλευρές· η γνωστή φράση του για τη μητέρα του και τις βόμβες στα τραμ προκάλεσε επικρίσεις ότι εξέφραζε αποικιοκρατική νοοτροπία.
Στην προσωπική του ζωή, ο Καμύ παντρεύτηκε πρώτα τη Σιμόν Ιέ, με προβλήματα εθισμού στη μορφίνη, και μετά τη Φρανσίν Φορ, πιανίστρια και μαθηματικό, με την οποία απέκτησε δίδυμα, την Κατρίν και τον Ζαν. Είχε πολλές εξωσυζυγικές σχέσεις, με πιο γνωστή εκείνη με την Ισπανίδα ηθοποιό Μαρία Κασάρες· η σύζυγός του είχε ψυχική κατάρρευση στις αρχές της δεκαετίας του 1950 και ο Καμύ, νιώθοντας ενοχές, αποσύρθηκε για ένα διάστημα από τη δημόσια ζωή.
Στις 4 Ιανουαρίου 1960, σε ηλικία 46 ετών, ο Καμύ σκοτώθηκε σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα κοντά στο Σανς της Γαλλίας, όταν το πολυτελές αυτοκίνητο του εκδότη του Μισέλ Γκαλιμάρ έπεσε πάνω σε πλάτανο. Στα συντρίμμια βρέθηκε το χειρόγραφο του «Ο Πρώτος Άνθρωπος» (Le Premier Homme), ενός αυτοβιογραφικού μυθιστορήματος για τα παιδικά του χρόνια στην Αλγερία, που εκδόθηκε το 1994 και πυροδότησε επανεξέταση της στάσης του απέναντι στην αποικιοκρατία. Ο Σαρτρ εκφώνησε επικήδειο εξαίροντας τον «πεισματάρικο ανθρωπισμό» του, ενώ ο Γουίλιαμ Φόκνερ έγραψε στη νεκρολογία του ότι ο Καμύ πέτυχε να πει «ήμουν εδώ». Η κληρονομιά του παραμένει ένας σκεπτικιστικός ανθρωπισμός που υπερασπίζεται την ανεκτικότητα, τον διάλογο και τα πολιτικά δικαιώματα.
Σχόλια