Οι πληθυσμοί άγριας ζωής που παρακολουθούνται διεθνώς έχουν μειωθεί κατά μέσο όρο 73% την περίοδο 1970–2022, σύμφωνα με τη νέα έκθεση «Living Planet Report 2026» του WWF και της Zoological Society of London. Ο Δείκτης Ζωντανού Πλανήτη βασίζεται σε σχεδόν 35.803 τάσεις πληθυσμών και 5.790 είδη σπονδυλωτών, δηλαδή αμφίβια, πτηνά, ψάρια, θηλαστικά και ερπετά. Οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι αυτό δεν σημαίνει πως υπάρχουν 73% λιγότερα άγρια ζώα συνολικά, αλλά ότι η σχετική αφθονία των ειδών που παρακολουθούνται μειώθηκε κατά μέσο όρο· σε ετήσια βάση η μείωση ήταν περίπου 2,5%.
Η έκθεση κατατάσσει την απώλεια και υποβάθμιση ενδιαιτημάτων ως την πιο συχνά αναφερόμενη απειλή για τους πληθυσμούς άγριας ζωής, ακολουθούμενη από την υπερεκμετάλλευση, την κλιματική αλλαγή, τη ρύπανση, τα χωροκατακτητικά είδη και τις ασθένειες. Οι απειλές αυτές τροφοδοτούνται από ευρύτερες συστημικές αποτυχίες στα συστήματα τροφίμων, ενέργειας και χρηματοδότησης, αναφέρει η έκθεση.
Οι μεγαλύτερες μειώσεις καταγράφονται στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική, την Αφρική και την Ασία-Ειρηνικό. Στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική οι επιπτώσεις στη φύση είχαν ήδη συντελεστεί πριν από το έτος βάσης 1970, γεγονός που εξηγεί γιατί η αρνητική τάση σε αυτές τις περιοχές είναι μικρότερη.
Παρά τα δυσοίωνα στοιχεία, η έκθεση τονίζει ότι η προστασία λειτουργεί. Η τίγρη είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα: το 2010 είχαν απομείνει περίπου 3.200 άγριες τίγρεις και το είδος έμοιαζε να οδεύει προς εξαφάνιση, αλλά πέρυσι ο πληθυσμός έφτασε περίπου τις 5.700, σημειώνοντας αύξηση 70%. Ο ερυθρός τόνος του Ατλαντικού είχε σχεδόν καταρρεύσει από δεκαετίες υπεραλίευσης, αλλά πλέον έχει ανακάμψει σε βαθμό που δεν θεωρείται απειλούμενος. Στη Νότια Αφρική οι ελέφαντες είναι σταθεροί ή αυξάνονται σε πολλές περιοχές όπου οι τοπικές κοινότητες διαχειρίζονται τη γη που μοιράζονται μαζί τους. Και πέρυσι η πράσινη θαλάσσια χελώνα έγινε η πρώτη θαλάσσια χελώνα που υποβαθμίστηκε από την κατηγορία «Κινδυνεύον» σε «Ελάχιστης Ανησυχίας», έπειτα από δεκαετίες προσπαθειών προστασίας.
«Η βιοποικιλότητα συνεχίζει να υποβαθμίζεται με ανησυχητικό ρυθμό, αλλά μέσα σε αυτές τις απότομες μειώσεις υπάρχουν λόγοι ελπίδας», λέει η Κίρστεν Σχάουτ (Kirsten Schuijt), γενική διευθύντρια του WWF International. Η ίδια αποδίδει τις ανακάμψεις σε χρόνια «συνεχούς συλλογικής προστασίας» και σημειώνει ότι για να συνεχιστούν και να επεκταθούν αυτές οι επιτυχίες, οι βιομηχανίες και τα συστήματα που προκαλούν την απώλεια της φύσης πρέπει να μετασχηματιστούν. Όπως λέει, η πρόοδος έχει ήδη ξεκινήσει, όχι παντού και όχι ακόμη στην απαιτούμενη κλίμακα, αλλά αρκετή για να αποδείξει ότι η αλλαγή είναι δυνατή.
Η έκθεση εντοπίζει τρία συστήματα που οδηγούν στην απώλεια βιοποικιλότητας.
Πρώτον, η ενέργεια: η καύση άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου για σπίτια, μεταφορές και βιομηχανία παράγει περίπου τα τρία τέταρτα των εκπομπών αερίων που προκαλούν την κλιματική αλλαγή, η οποία έχει πλέον γίνει μοχλός απώλειας βιοποικιλότητας σε κάθε οικοσύστημα.
Δεύτερον, τα τρόφιμα: η γεωργία είναι η μεγαλύτερη αιτία απώλειας και υποβάθμισης ενδιαιτημάτων και κύριος μοχλός μείωσης της βιοποικιλότητας.
Τρίτον, το χρηματοπιστωτικό σύστημα: οι αποφάσεις για το πού κατευθύνονται κεφάλαια καθορίζουν ποιες δραστηριότητες αναπτύσσονται. Το 2023 περίπου 7,3 τρισεκατομμύρια δολάρια διοχετεύθηκαν σε δραστηριότητες που βλάπτουν τη φύση, έναντι μόλις 220 δισεκατομμυρίων σε δράσεις προστασίας ή αποκατάστασής της.
Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι ο μετασχηματισμός αυτών των συστημάτων, ακόμη κι αν μοιάζει αδύνατος, μπορεί να ενεργοποιήσει θετικά σημεία καμπής, όπου η αλλαγή επιταχύνεται όταν ξεπεραστεί ένα όριο.
Η μετάβαση στην καθαρή ενέργεια είναι σαφές παράδειγμα: πριν από δεκαετίες η ηλιακή ενέργεια χρησιμοποιούνταν σε αριθμομηχανές τσέπης και δορυφόρους, ενώ σήμερα είναι η φθηνότερη πηγή νέας ηλεκτροπαραγωγής στις περισσότερες χώρες. Πέρυσι η ηλιακή ενέργεια παρήγαγε το 13,1% του ηλεκτρισμού της ΕΕ, ξεπερνώντας τον άνθρακα, και μαζί με τον άνεμο ξεπέρασαν για πρώτη φορά τα ορυκτά καύσιμα το 2025.
Κάθε φάση της μετάβασης έχει προκαλέσει αντίσταση από βιομηχανίες και πολιτικά συμφέροντα των οποίων η κυριαρχία απειλείται, σημειώνει η έκθεση. Η αντίσταση αυτή έχει ενταθεί σε μέρη του κόσμου, αλλά οι συντάκτες θεωρούν ότι αποτελεί μέρος του μετασχηματισμού και δείχνει ότι η αλλαγή έχει γίνει αρκετά ανατρεπτική ώστε να έχει σημασία.
Το βασικό μήνυμα είναι ότι, όσο ο λόγος χρηματοδότησης δεν μεταβάλλεται, οι υποκείμενοι μοχλοί απώλειας βιοποικιλότητας θα συνεχίσουν να χρηματοδοτούνται· ωστόσο οι επιτυχίες προστασίας αποδεικνύουν ότι η φύση μπορεί να ανακάμψει όταν της δοθεί η ευκαιρία.
Σχόλια