Το «The Hero with a Thousand Faces» («Ο ήρωας με τα χίλια πρόσωπα») του Τζόζεφ Κάμπελ εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1949 και αποτελεί έργο συγκριτικής μυθολογίας. Σε αυτό ο συγγραφέας αναπτύσσει τη θεωρία του για τη δομή του ταξιδιού του αρχετυπικού ήρωα, την οποία εντοπίζει σε μύθους από όλο τον κόσμο. Κεντρική έννοια του βιβλίου είναι ο «μονομύθος» (monomyth), όρος που ο Κάμπελ δανείστηκε από το «Finnegans Wake» του Τζέιμς Τζόις. Ο Κάμπελ συνοψίζει το μοτίβο ως εξής: ο ήρωας ξεκινά από τον συνηθισμένο κόσμο και εισέρχεται σε μια περιοχή υπερφυσικού θαύματος, όπου συναντά φανταστικές δυνάμεις και κερδίζει μια αποφασιστική νίκη, για να επιστρέψει από τη μυστηριώδη περιπέτεια με τη δύναμη να προσφέρει δώρα στους συνανθρώπους του.
Ο Κάμπελ αναλύει το ταξίδι του ήρωα σε στάδια. Η περιπέτεια ξεκινά στον συνηθισμένο κόσμο με το «κάλεσμα στην περιπέτεια»· με τη βοήθεια ενός μέντορα ο ήρωας διασχίζει ένα φυλασσόμενο κατώφλι προς έναν υπερφυσικό κόσμο, όπου οι γνώριμοι νόμοι δεν ισχύουν. Εκεί ακολουθεί έναν δρόμο δοκιμασιών, αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη πρόκληση του ταξιδιού και, όταν την ξεπεράσει, λαμβάνει μια ανταμοιβή ή δώρο. Η θεωρία περιλαμβάνει επίσης έναν μεταφορικό θάνατο και ανάσταση, την απόφαση της επιστροφής στον συνηθισμένο κόσμο, νέες δοκιμασίες στον δρόμο της επιστροφής και την αξιοποίηση του δώρου για τη βελτίωση του κόσμου. Τα στάδια ομαδοποιούνται σε τρεις ευρύτερες φάσεις: «Αναχώρηση» (ή Αποχωρισμός), «Μύηση» και «Επιστροφή».
Ο Κάμπελ σημειώνει ότι πολλοί μύθοι ακολουθούν το γενικό περίγραμμα του μονομύθου, αν και υπάρχουν διαφοροποιήσεις στην παρουσία και τη σειρά ορισμένων σταδίων. Για να θεμελιώσει το μοντέλο του, ο Κάμπελ μελέτησε θρησκευτικά, πνευματικά, μυθολογικά και λογοτεχνικά κλασικά κείμενα, μεταξύ των οποίων οι ιστορίες του Όσιρι, του Προμηθέα, του Βούδα, του Μωυσή, του Μωάμεθ και του Ιησού. Στο βιβλίο παραθέτει τις ομοιότητες των ιστοριών αυτών καθώς αναλύει τη δομή του μονομύθου. Στο θεωρητικό του πλαίσιο συνδυάζει φροϋδικές έννοιες δημοφιλείς τις δεκαετίες του 1940 και 1950, γιουνγκιανά αρχέτυπα και τη θεωρία του Άρνολντ βαν Γκένεπ για τα στάδια των τελετών μετάβασης, ενώ άντλησε και από το έργο του ψυχαναλυτή Ότο Ρανκ και των εθνογράφων Τζέιμς Τζορτζ Φρέιζερ και Φραντς Μπόας.
Η επιρροή του βιβλίου στην τέχνη και την ποπ κουλτούρα υπήρξε εκτεταμένη. Ο Τζορτζ Λούκας αναγνώρισε την επίδραση της θεωρίας του Κάμπελ στη δημιουργία των ταινιών «Star Wars»· ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ σύστησε το βιβλίο στον Άρθουρ Κλάρκ κατά τη συγγραφή του «2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος». Ο Κρίστοφερ Βόγκλερ, παραγωγός και σεναριογράφος του Χόλιγουντ, έγραψε υπόμνημα για τα στούντιο της Disney με οδηγό το βιβλίο, επηρεάζοντας ταινίες όπως «Η Πεντάμορφη και το Τέρας» (1991), «Αλαντίν» (1992) και «Ο Βασιλιάς των Λιονταριών» (1994), ενώ αργότερα το ανέπτυξε στο βιβλίο «The Writer's Journey».
Στη λογοτεχνία, ο Ρίτσαρντ Άνταμς χρησιμοποίησε αποσπάσματα του έργου ως μότο κεφαλαίων στο «Watership Down», ενώ μελετητές και κριτικοί έχουν επισημάνει πόσο κοντά στο σχήμα του μονομύθου βρίσκονται τα βιβλία του Χάρι Πότερ της Τζ. Κ. Ρόουλινγκ.
Στην τηλεόραση, ο Νταν Χάρμον, δημιουργός των σειρών «Community» και «Rick and Morty», έχει χρησιμοποιήσει τον μονομύθο ως έμπνευση. Στα βιντεοπαιχνίδια, ο Τζενόβα Τσεν αναφέρει το ταξίδι του ήρωα ως βασική έμπνευση για το παιχνίδι «Journey» (2012).
Στο βιβλίο «Pathways to Bliss», που προέκυψε από μεταγενέστερες διαλέξεις και εργαστήρια του Κάμπελ, ο ίδιος περιγράφει τους καλλιτέχνες ως «μαγικούς βοηθούς» που, με σύμβολα και μοτίβα που μας συνδέουν με τον βαθύτερο εαυτό μας, μπορούν να μας βοηθήσουν στο ηρωικό ταξίδι της ζωής μας. «Μια καλή ζωή είναι το ένα ηρωικό ταξίδι μετά το άλλο», έλεγε· κάθε φορά υπάρχει το ίδιο ερώτημα — «τολμώ;» — και κάθε φορά συνυπάρχουν ο κίνδυνος, η βοήθεια, η εκπλήρωση ή το φιάσκο, αλλά και η δυνατότητα της ευδαιμονίας.
Το βιβλίο εκδόθηκε αρχικά από το Ίδρυμα Μπόλινγκεν μέσω του Pantheon Press ως ο δέκατος έβδομος τίτλος της σειράς Bollingen, την οποία ανέλαβε αργότερα το Princeton University Press. Αναθεωρήθηκε από τον Κάμπελ το 1968 και έχει ανατυπωθεί πολλές φορές· μετά την κυκλοφορία του «Star Wars» το 1977, ορισμένες ανατυπώσεις χρησιμοποίησαν στο εξώφυλλο την εικόνα του Μαρκ Χάμιλ ως Λουκ Σκαϊγουόκερ. Το 2008 κυκλοφόρησε τρίτη έκδοση από το Ίδρυμα Τζόζεφ Κάμπελ και τον εκδοτικό οίκο New World Library, στο πλαίσιο των «Απάντων» του συγγραφέα.
Το έργο έχει μεταφραστεί σε περισσότερες από είκοσι γλώσσες — ανάμεσά τους και στα ελληνικά — και έχει πουλήσει πάνω από ένα εκατομμύριο αντίτυπα παγκοσμίως, ενώ το 2011 το περιοδικό Time το συμπεριέλαβε στα 100 βιβλία με τη μεγαλύτερη επιρροή που γράφτηκαν στα αγγλικά από το 1923.
Σχόλια