Οι κοινότητες όπου οι άνθρωποι δηλώνουν υψηλά επίπεδα κοινωνικής υποστήριξης και συχνές κοινωνικές επαφές τείνουν να έχουν υψηλότερους δείκτες γεννήσεων, ανεξαρτήτως οικονομικής κατάστασης, σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Biodemography and Social Biology. Το εύρημα υποδηλώνει ότι τα ισχυρά κοινωνικά δίκτυα σε μια περιοχή μπορεί να βοηθήσουν στη διατήρηση των πληθυσμιακών επιπέδων ακόμη και καθώς οι δείκτες γεννήσεων μειώνονται παγκοσμίως.
Οι δείκτες γεννήσεων πέφτουν σε μεγάλο μέρος του ανεπτυγμένου κόσμου. Πολλές χώρες πλησιάζουν αυτό που οι δημογράφοι αποκαλούν «χαμηλότατη γονιμότητα», δηλαδή λιγότερα από 1,3 παιδιά ανά γυναίκα. Η Φινλανδία αντιμετωπίζει αυτή την απότομη πτώση, με τον δείκτη γονιμότητας να μειώνεται από 1,87 το 2010 σε 1,30 το 2025. Η ταχεία αυτή τάση έχει αμφισβητήσει την υπόθεση ότι τα ισχυρά προγράμματα κοινωνικής πρόνοιας προστατεύουν φυσικά από την πτώση των γεννήσεων — η Φινλανδία προσφέρει γονικές άδειες με αποδοχές, επιδοτούμενη παιδική φροντίδα και επιδόματα κατ' οίκον φροντίδας, και όμως η γονιμότητά της έχει πέσει ταχύτερα από πολλές γειτονικές χώρες.
Οι ερευνητές συχνά εξετάζουν οικονομικές συνθήκες, όπως υφέσεις ή κόστος στέγασης, για να εξηγήσουν γιατί οι άνθρωποι επιλέγουν μικρότερες οικογένειες. Ωστόσο, οι οικονομικοί δείκτες δεν εξηγούν πλήρως τις πρόσφατες δημογραφικές μεταβολές, ιδιαίτερα στις σκανδιναβικές χώρες όπου τα δίχτυα οικονομικής ασφάλειας είναι ισχυρά. Η δημιουργία οικογένειας είναι εγγενώς κοινωνική διαδικασία, γεγονός που οδήγησε τους επιστήμονες να διερευνήσουν πώς το κοινωνικό περιβάλλον επηρεάζει την τεκνοποίηση.
Ο Έτου Σόινι (Eetu Soini), ερευνητής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Ελσίνκι, ηγήθηκε της ομάδας που ανέλυσε δεδομένα από μεγάλη εθνική έρευνα υγείας που διεξήχθη μεταξύ 2012 και 2017, με 100.750 ενήλικες από 299 φινλανδικούς δήμους. Οι ερευνητές υπολόγισαν επτά συνιστώσες του κοινωνικού κεφαλαίου: αντιλαμβανόμενη κοινωνική υποστήριξη, συχνότητα κοινωνικών αλληλεπιδράσεων, κοινοτική συμμετοχή, πολιτισμική εμπλοκή, γενική εμπιστοσύνη, εμπιστοσύνη προς τους ανθρώπους και μοναξιά. Στη συνέχεια συνέκριναν αυτές τις μετρήσεις με δεδομένα γονιμότητας ανά δήμο από το 2018 έως το 2020, χρησιμοποιώντας χρονική υστέρηση τριών ετών και χωρικά στατιστικά μοντέλα για να φιλτράρουν κρυμμένες μεταβλητές που συγκεντρώνονται γεωγραφικά.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι δήμοι με υψηλότερα επίπεδα αναμενόμενης κοινωνικής υποστήριξης είχαν υψηλότερους συνολικούς δείκτες γονιμότητας. Οι περιοχές όπου οι κάτοικοι ανέφεραν συχνότερες κοινωνικές αλληλεπιδράσεις κατέγραφαν επίσης περισσότερες γεννήσεις. Αυτές οι συσχετίσεις παρέμειναν ακόμη και μετά την προσαρμογή για όλες τις δημογραφικές και κοινωνικοοικονομικές μεταβλητές, συμπεριλαμβανομένου μεγέθους πληθυσμού, πυκνότητας, θρησκευτικής ένταξης και ενός σύνθετου δείκτη κοινωνικοοικονομικής κατάστασης που συνδύαζε φορολογικά εισοδήματα, επίπεδα εκπαίδευσης και ποσοστά ανεργίας.
Αξιοσημείωτο είναι ότι η τοπική κοινωνικοοικονομική κατάσταση δεν έδειξε καμία συσχέτιση με τους δείκτες γονιμότητας σε κανένα μοντέλο. Η συγκεκριμένη πηγή της κοινωνικής υποστήριξης δεν άλλαξε το κύριο αποτέλεσμα: υποστήριξη από ρομαντικούς συντρόφους, συγγενείς, φίλους και άλλες γνωριμίες συνδέονταν όλα με υψηλότερους περιφερειακούς δείκτες γεννήσεων.
Η σύνδεση μεταξύ κοινωνικής υποστήριξης και υψηλότερης γονιμότητας ήταν ισχυρότερη για άτομα ηλικίας 20 έως 39 ετών, με την αιχμή της στους ανθρώπους ηλικίας 20 έως 29 ετών. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι οι νέοι ενήλικες αντιμετωπίζουν συχνά μεγαλύτερη αβεβαιότητα στην καριέρα και τα οικονομικά τους, και αυτή η επισφάλεια μπορεί να καθιστά ένα υποστηρικτικό κοινωνικό περιβάλλον ιδιαίτερα σημαντικό για τη μετάβασή τους στη γονεϊκότητα. Οι μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες, που ενδέχεται να έχουν ήδη εδραιωμένες σταδιοδρομίες και σταθερά εισοδήματα, φαίνεται να εξαρτώνται λιγότερο από την ευρύτερη κοινοτική υποστήριξη.
Δεν συνδέθηκαν όλες οι μορφές κοινωνικού κεφαλαίου με τους δείκτες γεννήσεων. Οι ερευνητές δεν βρήκαν καμία συσχέτιση μεταξύ της γονιμότητας μιας περιοχής και των επιπέδων γενικής εμπιστοσύνης ή εμπιστοσύνης προς τους ανθρώπους. Η κοινοτική συμμετοχή — όπως η συμμετοχή σε αθλητικούς συλλόγους, οργανώσεις υγείας ή πολιτικές ομάδες — επίσης δεν σχετιζόταν με τη γονιμότητα. Η εμπλοκή σε πολιτιστικές εκδηλώσεις και τα περιφερειακά ποσοστά μοναξιάς έδειξαν παρόμοια έλλειψη συσχέτισης. Αυτά τα μηδενικά ευρήματα υποδηλώνουν ότι η πρόσφατη αύξηση της δημόσιας μοναξιάς μπορεί να μην αποτελεί κινητήρια δύναμη πίσω από τις δημογραφικές αλλαγές.
Οι ερευνητές πραγματοποίησαν πρόσθετους υπολογισμούς για να διασφαλίσουν ότι η απλή καθυστέρηση της τεκνοποίησης δεν αλλοίωσε τα αποτελέσματα — αυτό που οι δημογράφοι αποκαλούν «tempo effect», όπου η μέση ηλικία των μητέρων αυξάνεται και καταπιέζει προσωρινά τον ετήσιο δείκτη γεννήσεων. Ακόμη και μετά την προσαρμογή για μεταβολές στη μέση ηλικία γέννησης, οι περιοχές με υψηλότερη κοινωνική υποστήριξη από συγγενείς και συχνότερες κοινωνικές αλληλεπιδράσεις εξακολουθούσαν να δείχνουν υψηλότερους δείκτες γονιμότητας.
Η μελέτη βασίζεται σε συγχρονικά δεδομένα, που σημαίνει ότι καταγράφει ένα στιγμιότυπο του πληθυσμού σε συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Αυτός ο σχεδιασμός αποτρέπει τους ερευνητές από το να προσδιορίσουν αν το υψηλό κοινωνικό κεφάλαιο προκαλεί άμεσα περισσότερες γεννήσεις. Είναι εξίσου πιθανό να ισχύει το αντίστροφο: η απόκτηση παιδιών συχνά συνδέει τους γονείς με νέα κοινοτικά δίκτυα, όπως σχολεία, παιδικούς σταθμούς και αθλητικούς συλλόγους νέων, γεγονός που θα μπορούσε να αυξήσει τις συνολικές περιφερειακές αλληλεπιδράσεις. Μελλοντική έρευνα θα χρειαστεί να διαχωρίσει τις ατομικές επιρροές από τις επιδράσεις γειτονιάς.
Η μελέτη, με τίτλο «Regional social capital and fertility rate: Municipality-level analysis in Finland», συντάχθηκε από τους Έτου Σόινι, Κατερίνα Γκολοβίνα (Kateryna Golovina), Χανς Χαμαλάινεν (Hans Hämäläinen), Άννα Ρότκιρχ (Anna Rotkirch), Βένλα Μπεργκ (Venla Berg), Σούβι Παρίκα (Suvi Parikka) και Μάρκους Γιόκελα (Markus Jokela). Τα ευρήματα προσφέρουν μια νέα οπτική για την κατανόηση της δημογραφικής μείωσης: υποδηλώνουν ότι το κοινωνικό πλαίσιο — και όχι μόνο η οικονομική ασφάλεια — μπορεί να διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στις αποφάσεις των ανθρώπων να δημιουργήσουν οικογένεια.
Σχόλια