«Η διάγνωση είναι αδιαμφισβήτητη», αναφέρουν οι συντάκτες της έκθεσης Planetary Health Check 2026. Επτά από τα εννέα Πλανητικά Όρια έχουν πλέον παραβιαστεί, και μάλιστα και τα επτά βρίσκονται στα υψηλότερα καταγεγραμμένα επίπεδα υπέρβασης.
Στη λίστα περιλαμβάνονται η κλιματική αλλαγή, η αλλαγή στην ακεραιότητα της βιόσφαιρας, η αλλαγή του χερσαίου συστήματος, η αλλαγή του γλυκού νερού, η τροποποίηση των βιογεωχημικών ροών, η εισαγωγή νέων οντοτήτων και η οξίνιση των ωκεανών.
Μόνο η καταστροφή του στρατοσφαιρικού όζοντος και η ατμοσφαιρική φόρτιση αερολυμάτων εμφανίζουν βελτίωση την τελευταία δεκαετία, αν και οι συγγραφείς προειδοποιούν ότι η παγκόσμια πρόοδος μπορεί να κρύβει μη ασφαλή επίπεδα αερολυμάτων σε ορισμένες περιοχές.
Η οξίνιση των ωκεανών είναι το πιο πρόσφατο όριο που παραβιάστηκε, το 2025, και αυτό αλλάζει τη συνολική εικόνα. «Η πίεση αυξάνεται σε κάθε Πλανητικό Όριο που βρίσκεται ήδη εκτός ασφαλούς χώρου λειτουργίας», δήλωσε ο Boris Sakschewski, επικεφαλής συγγραφέας της έκθεσης. «Αυτό σημαίνει ότι ο κίνδυνος μεγάλης κλίμακας, επίμονων και δυνητικά μη αναστρέψιμων αλλαγών μεγαλώνει, ενώ το περιθώριο λάθους μας για την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων συρρικνώνεται».
Ο Johan Rockström, διευθυντής του PIK και συν-συγγραφέας, προσθέτει ότι η ανθρωπότητα δεν έχει την πολυτέλεια του χρόνου, αλλά έχει τη γνώση, την ικανότητα και τις λύσεις για να αλλάξει πορεία. «Η επιτάχυνση της δράσης για την επιστροφή στον ασφαλή χώρο λειτουργίας σε όλα τα Πλανητικά Όρια είναι απαραίτητη για την προστασία ζωών και μέσων διαβίωσης, και για να τηρηθεί η υπόσχεση κοινής μελλοντικής ευημερίας», σημείωσε.
Η έκθεση δημοσιεύεται μετά από δώδεκα μήνες ακραίων φαινομένων σε στεριά και ωκεανούς. Η ανθρωπογενής θέρμανση ενέτεινε αρκετά μεγάλα ακραία καιρικά φαινόμενα, ενώ υποβαθμισμένα οικοσυστήματα, υδατικό στρες, αλλαγές χρήσης γης, έκθεση και κοινωνική ευαλωτότητα συχνά μεγέθυναν τις επιπτώσεις τους. Οι πλημμύρες των μουσώνων του 2025 στο Πακιστάν έπληξαν περισσότερους από 6,9 εκατομμύρια ανθρώπους. Η θερμική ενέργεια των ωκεανών έφτασε σε νέο ρεκόρ το 2025, με τον τυφώνα Melissa να ενισχύεται ταχύτατα σε κατηγορία 5 και να πλήττει την Τζαμάικα αφού πέρασε πάνω από εξαιρετικά θερμές θάλασσες.
Από τον Ιανουάριο του 2023 έως τον Σεπτέμβριο του 2025, θερμικό στρες σε επίπεδο λεύκανσης έπληξε περίπου το 84,4% της παγκόσμιας έκτασης κοραλλιογενών υφάλων, καθιστώντας το γεγονός τη μεγαλύτερη παγκόσμια λεύκανση κοραλλιών που έχει καταγραφεί μέχρι σήμερα. Το 2026, η Δυτική Ευρώπη βίωσε τη θερμότερη περίοδο Ιουνίου–Ιουλίου στην ιστορία της, με ξηρασία σε Γαλλία, Ισπανία, Γερμανία και Ηνωμένο Βασίλειο και μεγάλες πυρκαγιές σε Ευρώπη και Καναδά. Ρεκόρ ζέστης καταγράφηκαν επίσης στην Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα και τμήματα της Μέσης Ανατολής.
Η Hindou Oumarou Ibrahim, πρόεδρος των Planetary Guardians, κάλεσε να διαβαστεί ξανά αυτός ο κατάλογος: Πακιστάν, Καραϊβική, Ευρώπη, οι ύφαλοι κάτω από τους ωκεανούς. «Δεν είναι ξεχωριστές έκτακτες ανάγκες· ο πλανήτης μάς λέει, σε κάθε περιοχή ταυτόχρονα, ότι είναι εκτός ισορροπίας», είπε. Όπως εξήγησε, η έκθεση του 2026 βάζει δεδομένα πίσω από όσα ήδη γνωρίζουν οι κοινότητες της πρώτης γραμμής, και η ανθρωπότητα δεν έχει την πολυτέλεια να αντιμετωπίζει αυτές τις κρίσεις ως ξεχωριστές.
Ο πρώην πρόεδρος της Κολομβίας και αντιπρόεδρος των Planetary Guardians, Juan Manuel Santos, τόνισε ότι κάθε κίνημα απαιτεί υπομονή, εμπιστοσύνη και τη θέληση να συνεχίζει ακόμη κι όταν είναι ευκολότερο να σταματήσει. «Η έκθεση μάς λέει ότι χρειαζόμαστε την ίδια συλλογική αποφασιστικότητα τώρα, εφαρμοσμένη σε ολόκληρο τον πλανήτη. Επτά από τα εννέα όρια έχουν σπάσει, και κανένα έθνος δεν μπορεί να τα αποκαταστήσει μόνο του· αυτή είναι μια ειρηνευτική διαδικασία στην οποία πρέπει να δεσμευτεί όλος ο κόσμος, μαζί, ξεκινώντας τώρα», δήλωσε.
Ξεχωριστή ανησυχία εκφράζεται για τις φυσικές καταβόθρες άνθρακα. Η βλάστηση και τα εδάφη απορροφούν σημαντικό μέρος των ανθρωπογενών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, αλλά οι επαναλαμβανόμενοι καύσωνες, η ξηρασία, οι πυρκαγιές και η υποβάθμιση των οικοσυστημάτων μπορούν να μειώσουν την πρόσληψη άνθρακα και, σε ορισμένες περιοχές, να μετατρέψουν τα οικοσυστήματα από καταβόθρες σε πηγές άνθρακα.
Η φετινή έκθεση εξετάζει αν τα μοντέλα που χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό της χερσαίας καταβόθρας άνθρακα μπορεί να υπερεκτιμούν την ανθεκτικότητά της. «Η πορεία μας προς μηδενικές καθαρές εκπομπές βασίζεται σε λειτουργικές καταβόθρες άνθρακα. Οι τρέχουσες παρατηρήσεις σημαίνουν συναγερμό ότι ο πλανήτης μας μπορεί να χάνει την ικανότητα απορρόφησης των πιέσεων που του ασκούμε», κατέληξε ο Sakschewski.
Η έκθεση Planetary Health Check 2026 εκπονήθηκε από την Planetary Boundaries Science (PBScience) σε συνεργασία με το Potsdam Institute for Climate Impact Research. Οι Planetary Guardians, μια ομάδα ηγετών που έχουν δεσμευτεί να ανυψώσουν την επιστήμη των Πλανητικών Ορίων σε πλαίσιο μέτρησης και λειτουργίας για τον κόσμο, παρουσιάζουν τα ευρήματα ως κάλεσμα για κοινή δράση.
Σχόλια