Η έναρξη λειτουργίας της Africa Energy Bank (AEB) αναβλήθηκε για ακόμη μία φορά και πλέον τοποθετείται τον Νοέμβριο αντί για τον Σεπτέμβριο, σύμφωνα με τον επικεφαλής του African Energy Chamber, οργάνου προώθησης του τομέα πετρελαίου και φυσικού αερίου της ηπείρου. Ειδικοί που μίλησαν στο Climate Home News εκτιμούν ότι η καθυστέρηση εγείρει αμφιβολίες για τη μελλοντική ικανότητα του θεσμού να χρηματοδοτεί έργα ορυκτών καυσίμων, που είναι ο βασικός του στόχος, την ώρα που οι διεθνείς δανειστές αποχωρούν από τέτοιες επενδύσεις εξαιτίας των κλιματικών ανησυχιών.
Πολλοί Αφρικανοί ηγέτες έχουν καταστήσει σαφές ότι θέλουν να συνεχίσουν την εξερεύνηση και εξόρυξη των μεγάλων κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου της ηπείρου, τα οποία υπολογίζονται σε περίπου 125 δισεκατομμύρια βαρέλια αργού και πάνω από 600 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια αερίου, για να ενισχύσουν την οικονομική ανάπτυξη. Ως ομάδα, η Αφρική τάχθηκε με ισχυρές πετρελαιοπαραγωγικές χώρες εμποδίζοντας την πρόοδο των διαπραγματεύσεων για έναν παγκόσμιο οδικό χάρτη απομάκρυνσης από τα ορυκτά καύσιμα στην περσινή διάσκεψη COP30 του ΟΗΕ, αν και ορισμένες χώρες υποστήριξαν μεμονωμένα την πρόταση.
Το 2022, σε συνάντηση του African Petroleum Producers’ Organization (APPO) στην Αγκόλα, οι υπουργοί των κρατών-μελών ενέκριναν ψήφισμα για τη δημιουργία της Africa Energy Bank, με στόχο τη χρηματοδότηση έργων παραγωγής, χρήσης και εμπορίας πετρελαίου, φυσικού αερίου και ευρύτερων πηγών ενέργειας. Στην ιστοσελίδα του APPO αναφέρεται ότι η τράπεζα σχεδιάστηκε για να ξεπεραστεί η «απογοήτευση» της διεθνούς κοινότητας από τα ορυκτά καύσιμα, η οποία αποκρυσταλλώθηκε γύρω από την έννοια της «ενεργειακής μετάβασης».
Ο πρώην στέλεχος της Shell και της Gunvor Σαΐντ Άντι (Said Addi) εξήγησε ότι η νέα τράπεζα κρίθηκε αναγκαία επειδή η χρηματοδότηση υδρογονανθράκων από πολλούς παραδοσιακούς διεθνείς δανειστές έχει περιοριστεί. Όπως είπε, δεν πρόκειται απλώς για ένα ακόμη ταμείο στήριξης πετρελαίου και αερίου, αλλά για μια προσπάθεια να αποκτήσουν οι αφρικανικές χώρες μεγαλύτερο έλεγχο στον τρόπο χρηματοδότησης των ενεργειακών πόρων και υποδομών τους.
Η τράπεζα, κοινή πρωτοβουλία του APPO και της African Export–Import Bank (Afreximbank), έχει υποστεί αρκετές αναβολές και βρίσκεται σχεδόν δύο χρόνια πίσω από το αρχικό χρονοδιάγραμμα. Ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε έναρξη τον Ιανουάριο του 2025 με έδρα τη Νιγηρία, αλλά η λειτουργία μετατέθηκε για τον Ιούνιο του ίδιου έτους ώστε να ολοκληρωθούν τα γραφεία στην Αμπούτζα. Μετά την ανακοίνωση ολοκλήρωσης των γραφείων στα τέλη Νοεμβρίου 2025, ορίστηκε νέα ημερομηνία για τον Ιανουάριο του 2026, η οποία στη συνέχεια μετακινήθηκε στον Απρίλιο, τον Ιούνιο και τον Σεπτέμβριο, για να φτάσουμε τώρα στον Νοέμβριο.
Ο Άντι σημείωσε ότι αν τελικά καταβληθεί το κεφάλαιο, η τράπεζα λειτουργήσει και τα πρώτα έργα είναι εμπορικά αξιόπιστα, οι καθυστερήσεις θα θεωρηθούν φυσιολογικές δυσκολίες εκκίνησης ενός πολυμερούς θεσμού. Πρόσθεσε όμως ότι ο σκεπτικισμός θα είναι δικαιολογημένος αν η εκκίνηση συνεχίσει να καθυστερεί. Ο ειδικός σε θέματα πετρελαίου και αερίου Μπαρόν Λαμαρέ (Baron Lamarré) ήταν πιο κατηγορηματικός: όπως είπε, η απώλεια «τριών προθεσμιών στη σειρά δεν είναι φυσιολογική» και αν το χρονοδιάγραμμα γλιστρήσει ξανά, η αφήγηση θα αλλάξει από «φιλόδοξος θεσμός που βρίσκει τα βήματά του» σε «καλή ιδέα που έχασε τη δυναμική της πριν βρει κάποια».
Η Africa Energy Bank στοχεύει σε βασικό κεφάλαιο 5 δισεκατομμυρίων δολαρίων, με σχέδια να φτάσει τα 120 δισεκατομμύρια μέσα σε πέντε χρόνια κινητοποιώντας κεφάλαια του ιδιωτικού τομέα, αν και αναμένεται να ξεκινήσει με αρχικό κεφάλαιο 500 εκατομμυρίων δολαρίων. Σύμφωνα με το σχέδιο, τα 18 μέλη του APPO θα συνεισφέρουν 83 εκατομμύρια δολάρια το καθένα ως ίδια κεφάλαια, δηλαδή 1,5 δισεκατομμύριο συνολικά, ενώ η Afreximbank, άλλες αφρικανικές χώρες εκτός APPO και επενδυτές εκτός ηπείρου αναμένεται να καλύψουν τα υπόλοιπα 3,5 δισεκατομμύρια. Ωστόσο, ακόμη και τα πρώτα 500 εκατομμύρια δεν ήταν εύκολο να συγκεντρωθούν.
Τον Μάιο ο γενικός γραμματέας του APPO Φαρίντ Γκεζαλί (Farid Ghezali) κάλεσε τα μέλη να εκπληρώσουν τις δεσμεύσεις τους για τον στόχο εκκίνησης πριν από το τέλος Ιουνίου, αλλά οι αναβολές υποδηλώνουν ότι αυτό μπορεί να μην επιτεύχθηκε. Ο Λαμαρέ εκτίμησε ότι κάθε παράταση δείχνει πως «η συγκέντρωση κεφαλαίων για ορυκτά καύσιμα στην Αφρική χωρίς τους μεγάλους ομίλους και τα δίκτυα χρηματοδότησής τους είναι εξαιρετικά δύσκολη». Από το 2020, δυτικοί δανειστές, οργανισμοί εξαγωγικών πιστώσεων και ασφαλιστές απομακρύνονται σταθερά από τους αφρικανικούς υδρογονάνθρακες, ενώ οι πετρελαϊκοί κολοσσοί πωλούν τα αφρικανικά περιουσιακά τους στοιχεία σε μικρότερους τοπικούς φορείς με χαμηλότερη πιστοληπτική ικανότητα.
Ο Λαμαρέ πρόσθεσε ότι αν η συγκέντρωση των πρώτων 500 εκατομμυρίων δολαρίων πήρε τόσο χρόνο, αυτό είναι το σαφέστερο μήνυμα για το πόσο απότομη μοιάζει η άνοδος προς τα 120 δισεκατομμύρια, δεδομένου ότι το χρηματοδοτικό κενό ενέργειας της ηπείρου φτάνει τα 30 έως 45 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως. Παράλληλα, σύμφωνα με την Παγκόσμια Έκθεση Επενδύσεων 2026 της UN Trade and Development (UNCTAD), οι άμεσες ξένες επενδύσεις στην Αφρική μειώθηκαν από το ρεκόρ του 2024, αλλά παρέμειναν περίπου κατά ένα τρίτο πάνω από τον μακροπρόθεσμο μέσο όρο το 2025, με συγκέντρωση σε κρίσιμα ορυκτά για τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, κατασκευή μπαταριών και προηγμένη βιομηχανική παραγωγή.
Κλιματικοί ακτιβιστές επέκριναν τον βασικό στόχο της τράπεζας να χρηματοδοτεί πετρέλαιο και φυσικό αέριο σε μια περίοδο που ο κόσμος αρχίζει να απομακρύνεται από τα ανθρακούχα καύσιμα. Ο Μπεκουμούζι Ντιν Μπέμπε (Bhekumuzi Dean Bhebhe), ιδρυτής του Africa Change Lab, χαρακτήρισε την τράπεζα «δούρειο ίππο» και προειδοποίησε ότι κινδυνεύει να εγκλωβίσει την Αφρική σε νέο κύκλο χρέους, εξάρτησης και εδραίωσης των ορυκτών καυσίμων. Ο ειδικός για το κλίμα και την ενέργεια με έδρα την Κένυα Τζόαμπ Οκάντα (Joab Okanda) είπε ότι το σχέδιο χρηματοδότησης πετρελαίου και αερίου είναι «λανθασμένη προτεραιότητα» και ότι η τράπεζα θα έπρεπε να στηρίξει καθαρή ενέργεια, ενώ πρότεινε να αντιστραφεί ο στόχος της ώστε να βοηθηθούν οι πετρελαιοεξαρτώμενες χώρες να εκπονήσουν σχέδια μετάβασης.
Σχόλια