Ο Τσαρλς Άιζενστάιν (Charles Eisenstein), γεννημένος το 1967, είναι Αμερικανός ομιλητής, συγγραφέας και ακτιβιστής. Έγινε γνωστός με βιβλία όπως το The Ascent of Humanity, το Sacred Economics και το The More Beautiful World Our Hearts Know Is Possible. Το έργο του καλύπτει την ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού, την οικονομία, την πνευματικότητα και το οικολογικό κίνημα, με κεντρικά θέματα τον αντικαταναλωτισμό, την αλληλεξάρτηση και τον ρόλο του μύθου και της αφήγησης στη διαμόρφωση του πολιτισμού.
Σύμφωνα με τον Άιζενστάιν, ο παγκόσμιος πολιτισμός είναι βυθισμένος σε μια καταστροφική «ιστορία του διαχωρισμού», και βασικός στόχος του έργου του είναι να παρουσιάσει μια εναλλακτική «ιστορία της αλληλεξάρτησης». Μεγάλο μέρος της σκέψης του αντλεί από την ανατολική φιλοσοφία, τις πνευματικές διδασκαλίες αυτοχθόνων λαών και θέματα της Νέας Εποχής. Ως ακτιβιστής συμμετείχε στα κινήματα Occupy και Νέα Οικονομία, προωθώντας οικοχωριά, περμακουλτούρα, τοπικά νομίσματα, οικονομίες του δώρου, αποανάπτυξη και καθολικό βασικό εισόδημα.
Ο Άιζενστάιν αποφοίτησε από το Πανεπιστήμιο Yale το 1989 με πτυχίο στα Μαθηματικά και τη Φιλοσοφία. Έζησε εννέα χρόνια στην Ταϊβάν, όπου έμαθε άπταιστα μανδαρινικά κινεζικά και εργάστηκε ως μεταφραστής. Περιγράφει την περίοδο από τα τέλη της δεκαετίας των 20 έως τα μέσα των 30 του ως «μια μακρά περίοδο εντατικοποιημένης κρίσης», κατά την οποία εργάστηκε περιστασιακά ως οικοδόμος, πανεπιστημιακός δάσκαλος και δάσκαλος γιόγκα, ενώ περνούσε τον περισσότερο χρόνο του ως πατέρας που έμενε στο σπίτι. Στη συνέχεια αφιέρωσε τέσσερα χρόνια στη συγγραφή του The Ascent of Humanity, το οποίο εκδόθηκε το 2007 και έγινε το πρώτο εμπορικά επιτυχημένο βιβλίο του. Έχει τέσσερις γιους και ζει στο Ρόουντ Άιλαντ της Νέας Αγγλίας.
Έχει δημοσιεύσει άρθρα γνώμης στους Guardian και Huffington Post για θέματα όπως η γενετική τροποποίηση, η κατοχύρωση σπόρων με δικαιώματα ευρεσιτεχνίας και το χρέος, ενώ εμφανίστηκε στην εκπομπή Super Soul Sunday της Όπρα Γουίνφρεϊ το 2017. Τον Μάιο του 2023 ανακοίνωσε ότι ανέλαβε θέση συμβούλου στην προεκλογική καμπάνια του τότε Δημοκρατικού, αργότερα ανεξάρτητου, υποψήφιου προέδρου Ρόμπερτ Κένεντι Τζούνιορ. Στο πλαίσιο αυτό συμμετείχε σε εκδήλωση συγκέντρωσης χρημάτων τον Ιούνιο του 2023 που έφερε μαζί γνωστούς ακτιβιστές κατά των εμβολίων, όπως ο Ντελ Μπίγκτρι και ο Τζο Μερκόλα. Σύμφωνα με ομοσπονδιακά αρχεία, πληρωνόταν έως και 21.000 δολάρια τον μήνα για τις υπηρεσίες του στην καμπάνια.
Μετά την αποχώρηση του Κένεντι από την προεδρική κούρσα και την υποστήριξή του στον Ντόναλντ Τραμπ, ο Άιζενστάιν δήλωσε πρόθυμος να επηρεάσει τη σκέψη του Τραμπ αν του ζητηθεί, αλλά είπε ότι δεν θα ενταχθεί στην καμπάνια του. Στις αρχές της επιστροφής του Τραμπ στον Λευκό Οίκο ήταν συμπονετικός απέναντι στην αντισυστημική διάγνωση και ορισμένους στόχους του, αλλά βαθιά σκεπτικός για τις μεθόδους του. Μέχρι το 2026, η κριτική του για τη δεύτερη κυβέρνηση Τραμπ είχε αυξηθεί σημαντικά, ιδίως η αίσθηση του ότι ο Τραμπ δεν τήρησε τις αντιπολεμικές υποσχέσεις του ενόψει του πολέμου στο Ιράν το 2026. Τον Σεπτέμβριο του 2026 δήλωσε για τον Κένεντι: «Δεν είμαι πια κοντά του... Έχω φιλικά αισθήματα γι' αυτόν, παρόλο που με αποτροπιάζουν κάποιες θέσεις του και η κυβέρνηση».
Το πρώτο μεγάλο βιβλίο του, The Ascent of Humanity (2007), εξερευνά την ανάπτυξη αυτού που ο ίδιος αποκαλεί «ξεχωριστό ανθρώπινο βασίλειο», κάνοντας διάκριση μεταξύ κυνηγετικών-τροφοσυλλεκτικών και αγροτικών κοινωνιών. Κατά την άποψή του, μια μεγαλύτερη αίσθηση διαχωρισμού από τη φύση ξεκίνησε με την εμφάνιση της γεωργίας και επιταχύνεται μέχρι σήμερα. Εξετάζει επίσης πώς η γλώσσα, τα μαθηματικά, η τέχνη, οι θρησκείες και άλλα συμβολικά συστήματα δομούν την υποκειμενική πραγματικότητα σε ατομικό και πολιτισμικό επίπεδο, επηρεάζοντας σε μεγάλο βαθμό ασυνείδητα τις στάσεις μας απέναντι στον χρόνο και τον φυσικό κόσμο.
Το Sacred Economics (2011) γράφτηκε στο πλαίσιο του κινήματος της Νέας Οικονομίας. Το βιβλίο υποστηρίζει ότι το σημερινό νομισματικό σύστημα που βασίζεται στον τόκο και την τοκογλυφία, μαζί με την εγκατάλειψη της οικονομίας του δώρου, οδήγησε σε κοινωνική αποξένωση, ανταγωνισμό και την ανάγκη για ένα οικονομικό σύστημα βασισμένο στη συνεχή ανάπτυξη. Ο Άιζενστάιν προτείνει την αποκατάσταση κάποιας μορφής οικονομίας του δώρου ως μέσου ενίσχυσης των σχέσεων, σε αντίθεση με τις χρηματικές οικονομίες που εμπορευματοποιούν τις σχέσεις και καθιστούν τους ανθρώπους εναλλάξιμους. Το βιβλίο εξετάζει επίσης προτάσεις όπως ένα νόμισμα αρνητικού επιτοκίου κατά τον Ζίλβιο Γκέζελ, κοινωνικά μερίσματα, οικονομική αποανάπτυξη και την έμφαση στον «ορθό βιοπορισμό» έναντι του οικονομικού κινήτρου, ενώ ασκεί κριτική σε αυτό που αποκαλεί «μύθο της σπανιότητας».
Στο The More Beautiful World Our Hearts Know Is Possible (2013), ο Άιζενστάιν υποστηρίζει ότι πολλά κοινωνικά, οικονομικά, πολιτικά και περιβαλλοντικά προβλήματα πηγάζουν από μια υποκείμενη κοσμοθεωρία που αποκαλεί «Ιστορία του Διαχωρισμού» — την ιδέα ότι οι άνθρωποι είναι ξεχωριστοί μεταξύ τους και από τον υπόλοιπο φυσικό κόσμο. Μια νέα ιστορία που αναδύεται, η «Ιστορία της Αλληλεξάρτησης», είναι κατά τον ίδιο «μια ιστορία του κόσμου για τον οποίο πραγματικά νοιαζόμαστε». Το βιβλίο περιγράφει τη μετάβαση ως εσωτερική μεταμόρφωση της εμπειρίας του να είσαι ζωντανός και εξωτερική μεταμόρφωση του ρόλου της ανθρωπότητας στον πλανήτη. Το Publishers Weekly το χαρακτήρισε «επαναστατικό και διαδραστικό βιβλίο», προσθέτοντας ότι ο Άιζενστάιν «θα μνημονεύεται στην αρχαιότητα ως ένας από τους θεμελιώδεις και πρωτοπόρους αφηγητές αυτού του νέου κόσμου».
Στο Climate—A New Story (2018), ο Άιζενστάιν προτείνει μια «ανατροπή του σεναρίου» για την κλιματική αλλαγή, ασκώντας κριτική στην πλαισίωση, τις τακτικές και τους στόχους της προσέγγισής μας στα περιβαλλοντικά ζητήματα. Υποστηρίζει ότι αν νιώθαμε πως τα ποτάμια, τα δάση και τα πλάσματα του φυσικού κόσμου είναι ιερά ή τουλάχιστον πολύτιμα καθεαυτά, τότε η απάντησή μας θα ήταν πιο ολοκληρωμένη και τελικά πιο αποτελεσματική. Αποδοκιμάζει την αποτίμηση του ζωντανού κόσμου αποκλειστικά με βάση τις πιστώσεις άνθρακα ή την πρόληψη της εξαφάνισης ενός είδους.
Στα πρώτα στάδια της πανδημίας COVID-19 τον Μάρτιο του 2020, ο Άιζενστάιν δημοσίευσε ένα δοκίμιο με τίτλο «The Coronation» που έγινε viral. Στο δοκίμιο αυτό υποστήριξε ότι η αναδυόμενη παγκόσμια πανδημία προσέφερε μια ευκαιρία για συλλογικό πνευματικό μετασχηματισμό, εφόσον αντισταθούμε στα συστήματα πολιτικού, ιατρικού και πληροφοριακού ελέγχου. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας εξέφρασε σκεπτικισμό για τα εμβόλια και αμφισβήτησε μέτρα δημόσιας υγείας όπως η μάσκα, η κοινωνική αποστασιοποίηση, τα lockdown, τα διαβατήρια εμβολιασμού και οι υποχρεώσεις εμβολιασμού. Χρησιμοποίησε επίσης τη μιμητική θεωρία του Ρενέ Ζιράρ για να υποστηρίξει ότι όσοι επέλεξαν να μην εμβολιαστούν γίνονταν αποδιοπομπαίοι τράγοι από την κοινωνία και τις κυβερνητικές αρχές.
Οι θέσεις του αυτές οδήγησαν τον εκδότη του, North Atlantic Books, να διακόψει τη συνεργασία τους το 2021. Ο εκδότης αποκήρυξε δημόσια το δοκίμιό του «Mob Morality and the Unvaxxed», δεσμευόμενος να δωρίσει όλα τα καθαρά κέρδη από τις πωλήσεις των βιβλίων του σε οργανώσεις για τα δικαιώματα ανθρώπων που το δοκίμιο, κατά τον εκδότη, αόρατοποιεί και εκμεταλλεύεται. Τα δοκίμιά του για την πανδημία εκδόθηκαν αργότερα σε βιβλίο με τίτλο The Coronation: Essays From the Covid Moment από τις εκδόσεις Chelsea Green. Ο δημοσιογράφος Ρόρι Σπάουερς είχε περιγράψει νωρίτερα τον Άιζενστάιν ως «αναζωογονητική νέα φωνή», ενώ το έργο του επηρέασε το κίνημα Occupy. Το δοκίμιο «Coronation» κοινοποιήθηκε στο Twitter από τον Τζακ Ντόρσεϊ.
Σχόλια