Η Marginalian επανεξετάζει μια διάκριση που διατύπωσε ο Άλαν Γουάτς (Alan Watts) στο βιβλίο του «The Wisdom of Insecurity: A Message for an Age of Anxiety» (1951). Το κείμενο τοποθετεί τον Γουάτς σε μια μακρά σειρά στοχαστών και επιστημόνων που προσπάθησαν να συμφιλιώσουν την πνευματική ζωή με την επιστημονική στάση — ανάμεσά τους ο Καρλ Σάγκαν, η Άντα Λάβλεϊς, ο Άλαν Λάιτμαν, ο Άλμπερτ Αϊνστάιν, η Φλάνερι Ο'Κόνορ και η Τζέιν Γκούντολ — και τον παρουσιάζει ως μία από τις πιο εύγλωττες φωνές στο ερώτημα.
Ο Γουάτς επιμένει σε μια καθαρή διάκριση ανάμεσα στην πεποίθηση και την πίστη, διότι, όπως λέει, στην κοινή χρήση η πεποίθηση έχει καταλήξει να σημαίνει σχεδόν το αντίθετο της πίστης. Ορίζει την πεποίθηση ως την επιμονή ότι η αλήθεια είναι αυτό που θα «θέλαμε» — ή θα ευχόμασταν — να είναι. Όποιος έχει πεποιθήσεις, υποστηρίζει, ανοίγει τον νου του στην αλήθεια μόνο υπό τον όρο ότι αυτή ταιριάζει με τις προκατασκευασμένες ιδέες και επιθυμίες του.
Η πίστη, αντίθετα, είναι ένα ανεπιφύλακτο άνοιγμα του νου στην αλήθεια, όποια κι αν αποδειχθεί ότι είναι. Δεν έχει προκαταλήψεις· είναι μια βουτιά στο άγνωστο. Όπως το διατυπώνει ο Γουάτς, «η πεποίθηση προσκολλάται, αλλά η πίστη αφήνεται». Με αυτή την έννοια, λέει, η πίστη είναι η θεμελιώδης αρετή της επιστήμης και, επίσης, κάθε θρησκείας που δεν είναι αυταπάτη.
Ο Γουάτς συνδέει αυτό το εσωτερικό άνοιγμα με την ιστορική στιγμή. Γράφει ότι η παρούσα φάση της ανθρώπινης σκέψης και ιστορίας σχεδόν μας υποχρεώνει να αντιμετωπίσουμε την πραγματικότητα με ανοιχτό μυαλό. Για εκείνον, ο ανοιχτός νους είναι ο μόνος τρόπος να γνωρίσει κανείς τον Θεό, όπως το καθαρό παράθυρο είναι ο μόνος τρόπος να δει τον ουρανό· αν το τζάμι είναι καλυμμένο με μπλε μπογιά, ο ουρανός μένει κρυμμένος.
Προειδοποιεί επίσης ότι ορισμένοι «θρησκευόμενοι» άνθρωποι αντιστέκονται στο «ξύσιμο της μπογιάς» από το τζάμι. Όσοι αντιμετωπίζουν την επιστημονική στάση με φόβο και καχυποψία και συγχέουν την πίστη με την προσκόλληση σε ορισμένες ιδέες είναι, κατά την άποψή του, περίεργα ανίδεοι για τους νόμους της πνευματικής ζωής που θα μπορούσαν να βρουν στις δικές τους παραδόσεις.
Η προσεκτική μελέτη της συγκριτικής θρησκειολογίας και της πνευματικής φιλοσοφίας, υποστηρίζει ο Γουάτς, αποκαλύπτει ότι η εγκατάλειψη των πεποιθήσεων, η απελευθέρωση από την προσκόλληση σε μια μελλοντική ζωή για τον εαυτό μας και η παύση κάθε προσπάθειας διαφυγής από το πεπερασμένο και τη θνητότητα είναι ένα κανονικό και φυσιολογικό στάδιο της πνευματικής πορείας. Το χαρακτηρίζει «πρώτη αρχή» της πνευματικής ζωής και θεωρεί ότι οι μορφωμένοι θεολόγοι θα έπρεπε να υιοθετούν συνεργατική στάση απέναντι στην κριτική φιλοσοφία της επιστήμης.
Η Marginalian κλείνει σημειώνοντας ότι το «The Wisdom of Insecurity» είναι από τα βιβλία που συνοδεύουν τον αναγνώστη για μια ζωή, και παραπέμπει σε σχετικές σκέψεις του Γουάτς για το χρήμα σε σχέση με τον πλούτο και για το πώς γινόμαστε αυτό που πραγματικά είμαστε.
Σχόλια