Ο παλαιοντολόγος Ντέιβ Χόουν (Dave Hone), ειδικός στους δεινόσαυρους και συν-οικοδεσπότης του podcast «Terrible Lizards», συνομιλεί με τον Λεξ Φρίντμαν (Lex Fridman) ξεκινώντας από τον Tyrannosaurus rex. Ο Χόουν τονίζει ότι το μέγεθος του ζώου είναι δύσκολο να συλληφθεί: μήκος περίπου 12 μέτρα, ύψος ως 5 μέτρα και βάρος περίπου 7 μετρικοί τόνοι — όσο μια Όρκα στην ξηρά, σύμφωνα με τον συνάδελφό του Τομ Χολτζ (Tom Holtz). Το κρανίο είναι ογκώδες και «υπερκατασκευασμένο», με μάτια μεγέθους μπάλας του τένις, τεράστια δόντια και εξαιρετικά ισχυρό δάγκωμα. Αντίθετα, τα χέρια με τα δύο δάχτυλα είναι δυσανάλογα μικρά και, όπως δείχνουν οι μικροί σύνδεσμοι και τα όχι πολύ καμπύλα νύχια, πιθανότατα δεν έπαιζαν σημαντικό ρόλο.
Ο Χόουν εξηγεί ότι ο T-Rex περπατούσε αποδοτικά χάρη σε μια ειδική διάταξη των οστών του ποδιού. Το μεσαίο μετατάρσιο έχει σχήμα πεπλατυσμένου ρόμβου που «κλειδώνει» τα οστά, μειώνοντας την απώλεια ενέργειας σε κάθε βήμα, κάτι που εμφανίστηκε ανεξάρτητα σε πολλές ομάδες δεινοσαύρων. Η ουρά φιλοξενούσε τεράστιους μύες που τραβούσαν τον μηρό προς τα πίσω και έδιναν ώθηση. Για την ταχύτητα, αναφέρει ότι οι πρόσφατες εκτιμήσεις δίνουν το ανώτερο όριο περίπου 40 χλμ/ώρα, αλλά ο T-Rex μάλλον δεν έτρεχε με την αυστηρή έννοια να μένουν και τα δύο πόδια στον αέρα· ήταν ένας «γρήγορος περπατητής» με τεράστιο διασκελισμό.
Στο ερώτημα τι έτρωγε, ο Χόουν απορρίπτει την εικόνα του T-Rex που κυνηγά ενήλικα Triceratops. Όπως συμβαίνει με τα σύγχρονα σαρκοφάγα, οι περισσότεροι θηρευτές επιτίθενται σε θηράματα πολύ μικρότερα από τους ίδιους· ανέφερε ότι σε δεδομένα για τον μικρό δεινόσαυρο Microraptor και σε σύγχρονους θηρευτές, η μάζα θηράματος είναι συνήθως 5–20% της μάζας του θηρευτή. Έτσι, ο T-Rex πιθανότατα στόχευε νεαρά άτομα φυτοφάγων, τα οποία ήταν πιο αδύναμα, άπειρα και συχνά υποχρεωμένα να τρέφονται σε πιο επικίνδυνες περιοχές. Σημάδια δαγκωμάτων με επουλωμένα οστά και σπασμένα δόντια αποδεικνύουν ότι υπήρξαν και επιθέσεις, ενώ άλλα σημάδια πάνω σε ήδη διαβρωμένα οστά δείχνουν καθαρή πτωματοφαγία.
Μεγάλο μέρος της συζήτησης αφορά τη μεθοδολογία της παλαιοντολογίας. Ο Χόουν περιγράφει πώς τα απολιθώματα βρίσκονται είτε σε λατομεία με λεπτόκοκκο ασβεστόλιθο, όπως τα στρώματα του Archaeopteryx, είτε με επιτόπια αναζήτηση σε γνωστούς γεωλογικούς σχηματισμούς. Αφηγείται την ανακάλυψη του Linheraptor, ενός σχεδόν πλήρους σκελετού που βρέθηκε όταν ένας συνάδελφος εντόπισε λιγότερο από ένα εκατοστό νυχιού να εξέχει από έναν λόφο. Η ανασκαφή μπορεί να απαιτεί βαριά μηχανήματα ή αποκλειστικά χειρωνακτική εργασία, ανάλογα με τους κανονισμούς· οι σκελετοί καλύπτονται με γύψο και λινάτσα για μεταφορά. Ως παράδειγμα αναφέρεται ο διάσημος σκελετός «Stan», που χρειάστηκε πάνω από 30.000 ώρες καθαρισμού και τεκμηρίωσης και πωλήθηκε το 2020 για 31,8 εκατομμύρια δολάρια στο Τμήμα Πολιτισμού και Τουρισμού του Άμπου Ντάμπι.
Ο Χόουν εξηγεί ότι έχουν ονομαστεί περίπου 1.500–1.600 έγκυρα είδη δεινοσαύρων και κάθε χρόνο προστίθενται 40–50 νέα, με πολλές περιοχές όπως η Ινδία, ο Ισημερινός, η Αυστραλία και η Αργεντινή να μένουν ακόμη ελάχιστα εξερευνημένες. Παρά την πρόοδο, η τεχνολογία δεν έχει αλλάξει ριζικά τον τρόπο ανακάλυψης· δοκιμές με σεισμικές μεθόδους, ραδιενέργεια ή drones δεν έχουν αντικαταστήσει το ανθρώπινο μάτι. Ο ίδιος, μισοαστεία, υποστηρίζει ότι όλη η χρηματοδότηση της επιστήμης θα έπρεπε να πάει στην παλαιοντολογία, επειδή τα απολιθώματα διαβρώνονται και χάνονται για πάντα, σε αντίθεση με άλλα αντικείμενα μελέτης.
Επιστρέφοντας στον T-Rex, ο Χόουν συγκρίνει το κρανίο του με αυτό του Giganotosaurus: αν και τα δύο ζώα έχουν παρόμοιο μήκος, ο T-Rex έχει πολύ περισσότερο οστό, παχύτερες γνάθους και μικρότερα κρανιακά ανοίγματα, γεγονός που συνδέεται με το τεράστιο δάγκωμα. Οι τυραννόσαυροι είχαν συγχωνευμένα ρινικά οστά από πολύ νωρίς, κάτι που έκανε το ρύγχος πιο άκαμπτο.
Η εξελικτική τους ιστορία ξεκινά από μικρά, φτερωτά ζώα δύο-τριών μέτρων στον Μέσο Ιουρασικό και κορυφώνεται με τους γιγάντιους τυραννοσαυρίνες στο τέλος της Κρητιδικής. Ο Χόουν αναφέρεται στον κανόνα του Κόουπ, σύμφωνα με τον οποίο οι γενεαλογίες τείνουν να μεγαλώνουν, αλλά τα μεγάλα ζώα είναι πιο ευάλωτα σε μαζικές εξαφανίσεις λόγω αναγκών σε πόρους, μικρότερων πληθυσμών και αργής αναπαραγωγής.
Ο Χόουν προτιμά τον όρο «αρχιθηρευτής» αντί για «κορυφαίος θηρευτής», γιατί οικολογικά ο δεύτερος όρος συνήθως περιγράφει θηρευτές που τρώνε άλλους θηρευτές. Ο T-Rex ήταν ασυνήθιστος επειδή ήταν με τεράστια διαφορά το μεγαλύτερο σαρκοφάγο στο οικοσύστημα του· η διαφορά με τον επόμενο θηρευτή ήταν σαν να συγκρίνουμε λιοντάρι με νυφίτσα. Αυτό σημαίνει ότι τα μεγάλα σημάδια δαγκωμάτων σε μεγάλα οστά μπορούν να αποδοθούν με βεβαιότητα στον T-Rex. Εξηγεί επίσης τη διαφορά στρατηγικής: οι καρχαροδοντοσαύροι έκοβαν και καταπόνιζαν το θήραμα, ενώ ο T-Rex συνέθλιβε με το δάγκωμά του.
Ένα μεγάλο τμήμα της συζήτησης είναι αφιερωμένο στο Jurassic Park. Ο Χόουν τονίζει ότι πολλές λεπτομέρειες είναι λανθασμένες και ότι ο ισχυρισμός «ο T-Rex δεν σε βλέπει αν δεν κινείσαι» είναι καθαρή μυθοπλασία, χωρίς ερευνητική βάση. Ο Velociraptor ήταν πολύ μικρότερος, πιθανότατα φτερωτός, και δεν υπάρχουν ισχυρά δεδομένα για ομαδικό κυνήγι. Αναλύει τις περίφημες συναθροίσεις Deinonychus και Tenontosaurus: ακόμη κι αν βρεθούν πολλά άτομα μαζί, αυτό δεν αποδεικνύει ότι κυνηγούσαν μαζί, γιατί μπορεί να πρόκειται για παγίδες θηρευτών ή διαδοχική προσέλευση σε πτώμα. Επισημαίνει ότι ακόμη και στις σύγχρονες ύαινες, που ζουν σε κοινωνικές ομάδες, το κυνήγι γίνεται κυρίως μοναχικά.
Για την κοινωνική ζωή και τη σεξουαλική επιλογή, ο Χόουν εξηγεί ότι οι κορυφές και τα κέρατα στο κεφάλι πολλών θηρόποδων ήταν πιθανώς σήματα κοινωνικο-σεξουαλικής επιλογής, όπως η χαίτη του λιονταριού. Αναφέρεται στις δύο βασικές θεωρίες: το «τίμιο σήμα» ή μειονέκτημα, όπου τα εντυπωσιακά χαρακτηριστικά αποδεικνύουν αντοχή, και την υπόθεση των «σέξι γιων», όπου μια προτίμηση μπορεί να ξεκινήσει σχεδόν τυχαία. Επειδή τα σήματα υπάρχουν και στα δύο φύλα σε πολλούς δεινόσαυρους, ίσως υπήρχε αμοιβαία σεξουαλική επιλογή και συνεργασία στην αναπαραγωγή, όπως στους μαυρόκυκνους. Ωστόσο, η διάκριση φύλου είναι εξαιρετικά δύσκολη: μόνο το μυελικό οστό δείχνει ωοτόκα θηλυκά και μόνο για περιορισμένο διάστημα.
Σχετικά με τη νοημοσύνη, ο Χόουν αναφέρει ότι από ενδοκρανιακά εκμαγεία μπορούμε να δούμε το μέγεθος των οσφρητικών και οπτικών λοβών, αλλά η εκτίμηση της ευφυΐας είναι πολύ πιο δύσκολη. Μια πρόσφατη εργασία που απέδιδε στον T-Rex νοημοσύνη πρωτεύοντος με βάση τρία δισεκατομμύρια νευρώνες καταρρίφθηκε γρήγορα· η αναθεωρημένη εκτίμηση μιλά για 250 εκατομμύρια έως 1,7 δισεκατομμύρια, κοντά στους κροκόδειλους. Ο Χόουν τονίζει ότι το μεγάλο ζώο χρειάζεται μεγάλο εγκέφαλο για τη λειτουργία του σώματος και η αναλογία εγκεφάλου προς μάζα σώματος δεν δικαιολογεί εξαιρετική ευφυΐα. Η χρήση εργαλείων θα ήταν θεωρητικά δύσκολο να αποδειχθεί απολιθωματικά.
Ο Χόουν επιβεβαιώνει ότι υπάρχουν ενδείξεις κανιβαλισμού στον T-Rex: ένα οστό ποδιού T-Rex φέρει χαρακτηριστικά ίχνη τροφοληψίας από άλλο T-Rex, ενώ έχουν βρεθεί και σπασμένα δόντια. Ωστόσο, ο κανιβαλισμός είναι σπάνιος στη φύση επειδή τα σαρκοφάγα συσσωρεύουν παράσιτα και η κατανάλωση ατόμου του ίδιου είδους ενέχει μεγάλο κίνδυνο μόλυνσης. Οι τυραννόσαυροι είχαν επίσης πολύ συχνά τραύματα στο πρόσωπο από μάχες, αλλά τα σημάδια στο πόδι δεν έδειχναν επούλωση και έμοιαζαν με ίχνη κατανάλωσης, όχι μάχης.
Για την εξαφάνιση, ο Χόουν περιγράφει την πρόσκρουση αστεροειδούς κοντά στη χερσόνησο Γιουκατάν πριν από 66 εκατομμύρια χρόνια, που δημιούργησε σχεδόν ακαριαίο πυρηνικό χειμώνα και κλιματική αλλαγή. Και οι πέντε μεγάλες μαζικές εξαφανίσεις συνδέονται με κλιματική αλλαγή πολύ γρήγορη για προσαρμογή. Τα μεγάλα χερσαία ζώα υπέφεραν περισσότερο επειδή χρειάζονταν περισσότερους πόρους, είχαν μικρότερους πληθυσμούς και πιο αργή αναπαραγωγή. Ο ίδιος θα εκπλησσόταν αν δεν υπήρξαν τοπικοί πληθυσμοί δεινοσαύρων που επιβίωσαν για λίγο σε απομονωμένες περιοχές, αλλά θεωρεί απίθανο να ανακάμψουν και να επανακαταλάβουν τον πλανήτη.
Ο Χόουν εξηγεί ότι τα πουλιά είναι κυριολεκτικά δεινόσαυροι, με τον ίδιο τρόπο που εμείς είμαστε πίθηκοι και θηλαστικά. Τα φτερά εμφανίστηκαν πολύ πριν από τα πουλιά, τουλάχιστον 165 εκατομμύρια χρόνια πριν από την εξαφάνιση, σε τυραννόσαυρους και σε πολλές άλλες ομάδες. Οι πιθανές αρχικές λειτουργίες ήταν η θερμομόνωση και η επικοινωνία/σεξουαλική επιλογή. Τα πουλιά επέζησαν σε μεγάλο βαθμό επειδή ήταν μικρά.
Κλείνοντας το θέμα των «δράκων», ο Χόουν αμφιβάλλει ότι τα απολιθώματα ενέπνευσαν τους μύθους, αφού οι δράκοι εμφανίζονται και σε πολιτισμούς χωρίς σχεδόν καθόλου δεινόσαυρους.
Τέλος, ο Χόουν μιλά για την εξέλιξη ως παιχνίδι αριθμών και συμβιβασμών. Τονίζει ότι οι οργανισμοί δεν είναι τέλειοι, αλλά «μπαλώματα»· το παράδειγμα του λιονταριού με τη σκούρα χαίτη δείχνει την ένταση ανάμεσα στην ελκυστικότητα και την υπερθέρμανση. Αναφέρει επίσης το Protoceratops ως τη μοναδική περίπτωση δεινοσαύρου με δείγμα άνω των 100 ατόμων από το ίδιο μέρος και χρόνο, που επιτρέπει μελέτες πληθυσμού, αλλά ακόμη κι εκεί η διάκριση φύλου παραμένει δύσκολη.
Η συζήτηση κλείνει με τη φράση του Καρλ Σέιγκαν (Carl Sagan) ότι η εξαφάνιση είναι ο κανόνας και η επιβίωση η εξαίρεση.
Σχόλια