Μια νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Ecological Economics ανέλυσε περισσότερες από 1,7 εκατομμύριο παραγγελίες φαγητού σε τρία πανεπιστημιακά εστιατόρια στη Γερμανία και διαπίστωσε ότι ετικέτες που σηματοδοτούν χαρακτηριστικά όπως το κλίμα, η υγεία και η καλή διαβίωση των ζώων έχουν ελάχιστη επίδραση στη συμπεριφορά των καταναλωτών. Συνολικά, τα πιάτα με τέτοιες ετικέτες δεν επιλέγονταν συχνότερα, και σε ορισμένες περιπτώσεις επιλέγονταν σημαντικά λιγότερο από τα αντίστοιχα χωρίς ετικέτα.
Οι ερευνητές συνέκριναν το μερίδιο των πιάτων με ετικέτα με τον συνολικό αριθμό παραγγελιών κάθε ημέρας επί τρία χρόνια. Οι ίδιοι σημειώνουν ότι τα αποτελέσματα από μενού εστίασης δεν μπορούν να γενικευτούν σε άλλα περιβάλλοντα, όπως οι ετικέτες σε σούπερ μάρκετ, και ότι δεν αποδεικνύουν αιτιώδη σχέση μεταξύ ετικετών και αγοραστικών αποφάσεων. Επίσης, η Γερμανία έχει αυστηρότερους νόμους για το κλίμα και την ευζωία των ζώων από τις ΗΠΑ και διαφορετικές πολιτισμικές συνθήκες.
Ο Andrew DeCoriolis, εκτελεστικός διευθυντής της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης Farm Forward, λέει ότι «μπορούμε επιτέλους να εγκαταλείψουμε την ιδέα ότι η περιβαλλοντική σήμανση από μόνη της θα κάνει τους ανθρώπους να κάνουν καλύτερες επιλογές». Όπως εξηγεί, υπάρχει ένα πολύ σαφές ψυχολογικό αντιστάθμισμα για τους ανθρώπους ανάμεσα στο να βλέπουν κάτι ως ηθικά προσανατολισμένο και στο να είναι ταυτόχρονα προσιτό και νόστιμο.
Οι αξιολογήσεις που ακολούθησαν στη μελέτη υποδηλώνουν ότι οι καταναλωτές συνδέουν υποσυνείδητα την καλή διαβίωση των ζώων με πιο «νόστιμο» φαγητό, αλλά και με υψηλότερη τιμή. Έτσι, όταν κάποιος βρίσκεται στην ουρά ενός εστιατορίου και πρέπει να αποφασίσει γρήγορα, το κόστος μπορεί να είναι πιο σημαντικό από τον αφηρημένο ηθικό αντίκτυπο. Ο David L. Ortega, καθηγητής οικονομικών τροφίμων και πολιτικής στο Michigan State University, λέει ότι οι καταναλωτές ανταποκρίνονται πιο έντονα σε χαρακτηριστικά που προσφέρουν ιδιωτικό όφελος, όπως η γεύση, τα οφέλη για την υγεία και η τιμή, παρά σε εκείνα που παρέχουν δημόσια οφέλη, όπως ο μετριασμός του κλίματος ή η καλή διαβίωση των ζώων.
Στις αγορές σούπερ μάρκετ, η Mara Miele, καθηγήτρια ανθρωπογεωγραφίας στο Πανεπιστήμιο του Cardiff, συμφωνεί ότι άλλοι παράγοντες συχνά έχουν προτεραιότητα έναντι της ανησυχίας για τα ζώα, όπως το να βάλεις ένα οικονομικό δείπνο στο τραπέζι που θα απολαύσουν τα παιδιά. Οι ετικέτες, λέει, «δεν μπορούν να λειτουργήσουν από μόνες τους»· χρειάζονται ένα πλαίσιο που δημιουργεί τις προϋποθέσεις επιτυχίας, όπως καλύτερη γεύση, σύστημα διανομής που κάνει τα προϊόντα ορατά σε βασικά σημεία.
Ο πολιτισμός παίζει επίσης ρόλο. Ο DeCoriolis δείχνει το γαλλικό «Label Rouge» του Υπουργείου Γεωργίας, το οποίο σηματοδοτεί υψηλότερα πρότυπα παραγωγής και έχει πετύχει μεγαλύτερο μερίδιο αγοράς από το πιστοποιημένο βιολογικό σε ορισμένους τομείς. Κατά τον ίδιο, η επιτυχία του οφείλεται εν μέρει στο ότι συνδέεται με μια πεποίθηση: ότι το γαλλικό πουλερικό, εκτρεφόμενο υπό καλύτερες συνθήκες, έχει καλύτερη γεύση. Οι άνθρωποι αξιοποιούν διαφορετικές ταυτότητες – την κοινότητα γυμναστηρίου, τη μαγειρική κοινότητα ή τη γαλλική ταυτότητα – για να πάρουν αγοραστικές αποφάσεις, και οι περιβαλλοντικές ετικέτες δεν αρκούν για να το κάνουν αυτό.
Η σήμανση επίσης μεταθέτει εξ ορισμού το βάρος στους καταναλωτές να επιλέξουν ένα πιο ηθικό προϊόν. Ο DeCoriolis θεωρεί ότι αυτή είναι λάθος προσέγγιση για ευρύτερη αλλαγή: «Γνωρίζουμε ότι μπορούμε να αλλάξουμε τη συμπεριφορά στο φαγητό και να διατηρήσουμε την ικανοποίηση των επισκεπτών», λέει.
Πολλές επιλογές των ανθρώπων είναι εύπλαστες· το ερώτημα είναι γιατί οι φορείς εκμετάλλευσης ιδρυματικής σίτισης δεν εφαρμόζουν τέτοιες στρατηγικές σε μεγαλύτερη κλίμακα. Η αρχιτεκτονική επιλογών έχει σημαντική επιρροή: έρευνες έχουν δείξει ότι η παρουσίαση χορτοφαγικού φαγητού ως προεπιλογής, με δυνατότητα ενεργής επιλογής μη χορτοφαγικού, μπορεί να αυξήσει την επιλογή χορτοφαγικών πιάτων έως και 85%, και οι συμμετέχοντες έχουν σχεδόν διπλάσιες πιθανότητες να επιλέξουν φυτική επιλογή αν αυτή εμφανίζεται πρώτη στο μενού.
Για τη Miele, ωστόσο, η αγορά δεν θα στραφεί προς καλύτερες πρακτικές ευζωίας χωρίς αλλαγές σε επίπεδο παραγωγής. Αν οι αγρότες έχουν υψηλότερο κέρδος από προϊόντα καλύτερης ευζωίας, τότε η ευζωία θα βελτιωθεί και το μερίδιο αγοράς θα αυξηθεί. «Αυτή τη στιγμή, η πλειονότητα των βελτιώσεων στην ευζωία των ζώων έχει κόστος για τους αγρότες», λέει· αν υπάρξουν τεχνολογικές καινοτομίες που βοηθούν τους αγρότες να αποδίδουν καλύτερα, τότε θα υπάρξουν περισσότερα φιλικά προς τα ζώα προϊόντα.
Η πολιτική μπορεί να οδηγήσει αυτές τις αλλαγές και να αυξήσει την οικονομική προσιτότητα, σημειώνει η Daisy Freund, αντιπρόεδρος του ASPCA. Στις ΗΠΑ η βιομηχανική κτηνοτροφία επιδοτείται σε μεγάλο βαθμό από την κυβέρνηση, ενώ οι φάρμες καλύτερης ευζωίας δεν λαμβάνουν σχεδόν καμία στήριξη· «αυτό θα έπρεπε να είναι το αντίστροφο», λέει.
Τα τελευταία χρόνια 15 πολιτείες έχουν περάσει νομοθεσία για τον περιορισμό ή την απαγόρευση του εντατικού εγκλεισμού ζώων. Η «Πρόταση 12» της Καλιφόρνιας, για παράδειγμα, απαγορεύει τον ακραίο εγκλεισμό χοίρων αναπαραγωγής, ωοπαραγωγών ορνίθων και μοσχαριών που εκτρέφονται για κρέας και έχει επιβιώσει επανειλημμένα από συνταγματικές προσφυγές ομάδων της βιομηχανίας κρέατος.
Ο DeCoriolis παρατηρεί ότι ενώ η υποστήριξη των καταναλωτών για καλύτερη ευζωία δεν μεταφράζεται πάντα σε αποφάσεις αγοράς, εμφανίζεται στην κάλπη. «Όταν ρωτάς τους ψηφοφόρους για την ευζωία ως συλλογικό ζήτημα αξιών, κάνουν μια επιλογή που θα αυξήσει τις τιμές τους. Όταν τους ζητάς να κάνουν αυτή την επιλογή σε ένα σούπερ μάρκετ ξανά και ξανά, το αποτέλεσμα είναι διαφορετικό», λέει. Αν θέλουμε να απαγορεύσουμε ορισμένες πρακτικές στην κτηνοτροφία, αυτό πρέπει να συμβεί σε συλλογικό πολιτικό επίπεδο.
Σχόλια