Όταν ο τυφώνας Francine βύθισε τη Νέα Ορλεάνη σε μία ακόμη παρατεταμένη διακοπή ρεύματος το 2024, ο πάστορας Shawn Anglim άνοιξε τις πόρτες της εκκλησίας First Grace United Methodist Church και άναψε τα φώτα. «Μέχρι το απόγευμα γέμισε ασφυκτικά», λέει. «Πάνω από 100 άνθρωποι είχαν κλιματισμό, φόρτιζαν ιατρικές συσκευές, φόρτιζαν τα τηλέφωνά τους». Η εκκλησία του είναι ένας από τους κόμβους ενός αναπτυσσόμενου δικτύου «Κοινοτικών Φάρων» στη Λουιζιάνα.
Η ιδέα γεννήθηκε μετά τον τυφώνα Ida το 2021, που προκάλεσε τη μεγαλύτερη διακοπή ρεύματος στην ιστορία της Λουιζιάνα, αφήνοντας τμήματα της Νέας Ορλεάνης χωρίς ρεύμα για 12 ημέρες. Ακολούθησε καύσωνας και τουλάχιστον 11 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους από αιτίες που σχετίζονται με τη ζέστη, επειδή δεν μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν κλιματιστικά στα σπίτια τους. Ο Anglim λέει ότι αυτή η καταστροφή «πραγματικά μας έκανε όλους να σταθούμε και να σκεφτούμε». Οι διακοπές ρεύματος που συμπίπτουν με καύσωνες αναμένεται να αυξηθούν δραματικά τις επόμενες δεκαετίες εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, και η Λουιζιάνα έχει ήδη τις περισσότερες διακοπές ρεύματος και τις συσκοτίσεις με τη μεγαλύτερη διάρκεια στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Anglim και άλλοι θρησκευτικοί και κοινοτικοί ηγέτες συζητούσαν τρόπους καλύτερης εξυπηρέτησης των κοινοτήτων τους σε μια κλήση Zoom, όταν τέθηκε η ιδέα των ηλιακών μικροδικτύων. «Σκέφτηκα ότι ήταν η πιο τραβηγμένη ιδέα που μπορούσα να φανταστώ», λέει. Ετοίμασαν πρόταση, ζήτησαν 1 εκατομμύριο δολάρια από το Greater New Orleans Foundation και τα έλαβαν. Το έργο ξεκίνησε το 2022 από το Together New Orleans — μια οργάνωση θρησκευτικών κοινοτήτων, συνδικάτων, συνοικιακών ενώσεων και τοπικών θεσμών — και τη μητρική οργάνωση Together Louisiana. Σήμερα λειτουργούν 14 Κοινοτικοί Φάροι στη Νέα Ορλεάνη και άλλοι έξι στην υπόλοιπη Λουιζιάνα, με στόχο να δημιουργηθούν τελικά 66 ακόμη.
Η Liana Heath από το Together New Orleans λέει ότι οι Φάροι παρέχουν εφεδρική ενέργεια τόσο σε συνηθισμένες διακοπές ρεύματος της γειτονιάς όσο και σε μεγάλες καταστροφές. Όταν οι μπαταρίες τους γεμίζουν, διοχετεύουν το πλεόνασμα ηλεκτρικής ενέργειας στο δίκτυο, ενισχύοντας την ανθεκτικότητα μιας πόλης που εισάγει σχεδόν όλο της το ρεύμα μέσω λίγων γραμμών μεταφοράς. Εθελοντές «φύλακες των Φάρων» αποφασίζουν πότε θα ανοίξει ο κόμβος, ποιος θα ανοίξει την πόρτα και ποιος θα ελέγξει το νερό και τα συστήματα μπαταρίας, και μοιράζουν εκ των προτέρων τις αρμοδιότητες. Ο Anglim σημειώνει ότι οι δοκιμές βοηθούν, αν και η πραγματικότητα μπορεί να παρέμβει όταν οι εθελοντές πρέπει να δουλέψουν ή να εκκενώσουν· άλλοι εθελοντές τείνουν να εμφανίζονται για να καλύψουν τα κενά.
Επειδή οι κόμβοι διατηρούν το ρεύμα, γίνονται και σημεία όπου συγκλίνει άλλη βοήθεια. Μετά τον Francine, ο Στρατός της Σωτηρίας και μια τοπική τράπεζα τροφίμων έφεραν τρόφιμα στην εκκλησία του Anglim, ο δήμος τοποθέτησε φιάλες οξυγόνου και μια τοπική ΜΚΟ μοίρασε φορητές ηλιακές γεννήτριες. «Όλοι αυτοί οι άνθρωποι μπορούσαν να κάνουν κάτι επειδή είχαμε ρεύμα», λέει ο Anglim. «Όλα φαίνονται αυθόρμητα, αλλά είναι αυθόρμητα μόνο επειδή υπήρχε ένας Κοινοτικός Φάρος». Το ενδιαφέρον για το μοντέλο εξαπλώνεται στις ΗΠΑ· η Metropolitan Organization στο Χιούστον του Τέξας εξασφάλισε πρόσφατα χρηματοδότηση για να ανοίξει τον πρώτο Κοινοτικό Φάρο της πόλης.
Η ίδια λογική αλληλοβοήθειας εφαρμόζεται και στην πρόσβαση στο διαδίκτυο. Τα κοινοτικά δίκτυα πλέγματος συνδέουν ασύρματους δρομολογητές ώστε ο καθένας να γίνεται κόμβος, δημιουργώντας ένα συλλογικής ιδιοκτησίας δίκτυο που μπορεί να καλύψει ένα τετράγωνο ή μια ολόκληρη περιοχή. Το Guifi.net ξεκίνησε στην αγροτική Καταλονία το 2004, όταν κάτοικοι ενώθηκαν για να βελτιώσουν την πρόσβαση στο ίντερνετ σε μια περιοχή που οι ιδιωτικοί πάροχοι θεωρούσαν ασύμφορη. Έκτοτε έχει εξελιχθεί σε ίδρυμα που συνεργάζεται με τις τοπικές αρχές και συνδέει πάνω από 100.000 κατοίκους της αγροτικής Καταλονίας. Στη Γερμανία, το Freifunk είναι παρόν σε 389 πόλεις, κωμοπόλεις και χωριά, ενώ τα δίκτυα Funkfeuer της Αυστρίας φτάνουν μέχρι τη Σλοβενία και την Κροατία· το NYCMesh προσφέρει από το 2014 στους Νεοϋορκέζους εναλλακτική απέναντι στους ακριβούς και αναξιόπιστους ιδιωτικούς παρόχους.
Η κοινοτική επείγουσα ιατρική ακολουθεί παρόμοιο δρόμο. Η Εθελοντική Υπηρεσία Επειγόντων του Hout Bay στο Κέιπ Τάουν ιδρύθηκε το 1994 από κατοίκους που ανησυχούσαν για τις καθυστερήσεις των ασθενοφόρων. Η περιοχή βρίσκεται κοντά στις κρατικές ιατρικές εγκαταστάσεις σε ευθεία γραμμή, αλλά περιβάλλεται από βουνά στις τρεις πλευρές και από τη θάλασσα στην τέταρτη, με πρόσβαση μόνο μέσω τριών ορεινών δρόμων. Οι εθελοντές αρχικά απαντούσαν στις κλήσεις με ιδιωτικά αυτοκίνητα, στη συνέχεια πήραν ένα ασθενοφόρο ως δανεικό από τις επαρχιακές υπηρεσίες και τελικά αγόρασαν δικό τους ασθενοφόρο χρηματοδοτούμενο από την κοινότητα. Σήμερα περίπου 40 εθελοντές εργάζονται τα Σαββατοκύριακα και τις αργίες σε στενή συνεργασία με τις κρατικές υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης. Μελέτη του 2022 διαπίστωσε ότι ανταποκρίνονταν στην περιοχή τους 42,3% ταχύτερα από τις κρατικές υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και κέρδιζαν σταθερά τον στόχο των 15 λεπτών. Για τον Anglim, στους Κοινοτικούς Φάρους το ζητούμενο δεν είναι να περιμένουμε και να διαμαρτυρόμαστε: «Πρέπει να έχουμε κι εμείς ευθύνη. Αυτή είναι και δική μας κοινότητα».
Σχόλια