Το Cosmos: A Personal Voyage είναι τηλεοπτική σειρά ντοκιμαντέρ δεκατριών επεισοδίων που προβλήθηκε για πρώτη φορά το 1980 από την αμερικανική δημόσια τηλεόραση PBS. Τη σειρά έγραψαν ο αστρονόμος και εκλαϊκευτής της επιστήμης Καρλ Σάγκαν (Carl Sagan), η συγγραφέας Ανν Ντρούιαν (Ann Druyan) και ο αστροφυσικός Στίβεν Σότερ (Steven Soter), με παρουσιαστή τον ίδιο τον Σάγκαν. Καλύπτει ένα ευρύ φάσμα επιστημονικών θεμάτων, με έμφαση στην κοσμολογία και τη σύνδεσή της με την προέλευση της ζωής, ενώ σύμφωνα με την ελληνική Wikipedia πραγματεύεται και την εξέλιξη των ειδών, την ιστορία της επιστήμης, τη θέση του ανθρώπου στο Σύμπαν και την πιθανή ύπαρξη εξωγήινης ζωής.
Η σειρά υπήρξε η πιο δημοφιλής στην ιστορία της αμερικανικής δημόσιας τηλεόρασης μέχρι το ντοκιμαντέρ The Civil War το 1990, και σύμφωνα με στοιχεία του 2009 παραμένει η σειρά της PBS με τη μεγαλύτερη τηλεθέαση παγκοσμίως. Κέρδισε δύο βραβεία Emmy και ένα βραβείο Peabody, προβλήθηκε σε περισσότερες από 60 χώρες και την έχουν δει πάνω από 500 εκατομμύρια άνθρωποι. Ο Ντέιβιντ Ίτζκοφ των New York Times τη χαρακτήρισε «ορόσημο για την τηλεόραση με επιστημονικό περιεχόμενο».
Η παραγωγή έγινε τα έτη 1978 και 1979 από την Carl Sagan Productions και τον τηλεοπτικό σταθμό KCET του Λος Άντζελες, μέλος του δικτύου PBS, με προϋπολογισμό περίπου 6,3 εκατομμυρίων δολαρίων και επιπλέον πάνω από 2 εκατομμύρια για την προώθηση. Η μορφή της σειράς είναι παρόμοια με προηγούμενα ντοκιμαντέρ του BBC, όπως το Civilisation του Κένεθ Κλαρκ, το The Ascent of Man του Τζέικομπ Μπρονόφσκι και το Life on Earth του Ντέιβιντ Ατένμπορο. Σε αντίθεση όμως με εκείνες τις σειρές, που γυρίστηκαν εξ ολοκλήρου σε φιλμ, το Cosmos χρησιμοποίησε βιντεοταινία για τις εσωτερικές σκηνές και τα ειδικά εφέ, και φιλμ για τα εξωτερικά γυρίσματα.
Η σειρά διακρίνεται για την πρωτοποριακή χρήση ειδικών εφέ, που επιτρέπουν στον Σάγκαν να φαίνεται ότι περπατά μέσα σε περιβάλλοντα τα οποία στην πραγματικότητα είναι μακέτες και όχι πλήρους κλίμακας σκηνικά. Το ηχητικό τοπίο της σειράς σφραγίζεται από τη μουσική του Έλληνα συνθέτη Βαγγέλη (Vangelis), με κομμάτια όπως τα Alpha, Pulstar και Heaven and Hell Part 1 — το τελευταίο μέρος του οποίου λειτουργεί ως το χαρακτηριστικό μουσικό θέμα της σειράς. Η παγκόσμια επιτυχία του ντοκιμαντέρ έφερε τη μουσική του Βαγγέλη στα σπίτια εκατομμυρίων ανθρώπων και την έκανε γνωστή σε διεθνές κοινό.
Το 1989 η Turner Home Entertainment αγόρασε τη σειρά από τον σταθμό KCET. Κατά τη μετάβαση στην εμπορική τηλεόραση, τα ωριαία επεισόδια συντομεύτηκαν και ο Σάγκαν γύρισε νέους επιλόγους για αρκετά επεισόδια, στους οποίους συζητούσε ανακαλύψεις και εναλλακτικές απόψεις που είχαν προκύψει μετά την αρχική προβολή. Δημιουργήθηκε επίσης ένα 14ο επεισόδιο με μια συνέντευξη του Σάγκαν από τον Τεντ Τέρνερ, που κυκλοφόρησε το 1991. Η σειρά παρέμεινε για πολλά χρόνια εκτός κυκλοφορίας εξαιτίας ζητημάτων πνευματικών δικαιωμάτων με τη μουσική, μέχρι που το 2000 κυκλοφόρησε σε DVD διεθνώς με υπότιτλους σε επτά γλώσσες και αποκατεστημένο ήχο 5.1.
Το 2005, με αφορμή την 25η επέτειο, το Science Channel αναμετέδωσε τη σειρά με ενημερωμένα γραφικά υπολογιστή, νέο ψηφιακό ήχο και πληροφορίες για επιστημονικές ανακαλύψεις των ενδιάμεσων 25 ετών — μειώνοντας ωστόσο τη συνολική διάρκεια από 780 σε 585 λεπτά για να χωρέσουν διαφημίσεις. Το 2009 η Fremantle Media Enterprises αποκατέστησε ψηφιακά την αρχική σειρά σε μια έκδοση πέντε δίσκων DVD με πρόσθετες επιστημονικές ενημερώσεις.
Υπήρξε επίσης μια ειδική έκδοση του 1986, η οποία περιλάμβανε νέες ψηφιακές σκηνές κινουμένων σχεδίων και γυρισμένα τμήματα με τον Σάγκαν, καθώς και νέα αφήγηση. Η έκδοση αυτή ενσωμάτωνε υλικό από το βιβλίο Comet του Σάγκαν και συζητούσε τη θεωρία του για τον πυρηνικό χειμώνα — υλικό που δεν χρησιμοποιήθηκε σε μεταγενέστερες τηλεοπτικές ή οικιακές κυκλοφορίες. Ήταν πολύ συντομότερη από την αρχική, με διάρκεια τεσσεράμισι ωρών χωρισμένη σε έξι επεισόδια 45 λεπτών, και συνοδευόταν από μοναδική μουσική που συνέθεσε ο Βαγγέλης ειδικά γι' αυτήν, με το κομμάτι «Comet 16» στους τίτλους αρχής και τέλους.
Η μουσική της σειράς κυκλοφόρησε το 1981 σε δίσκο βινυλίου και κασέτα από τη RCA Records, με το χαρακτηριστικό θέμα «Movement 3» από τη «Symphony to the Powers B» του άλμπουμ Heaven and Hell του Βαγγέλη, καθώς και έργα των Ντμίτρι Σοστακόβιτς, Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ, Αντόνιο Βιβάλντι, Ίγκορ Στραβίνσκι και άλλων συνθετών. Το 1994 η RCA επανακυκλοφόρησε τη συλλογή σε CD και το 2002 εκδόθηκε μια ειδική συλλεκτική έκδοση δύο δίσκων με πλήρεις εκδοχές πολλών κομματιών που προηγουμένως ήταν διαθέσιμα μόνο σε αποσπάσματα.
Η επιρροή της σειράς φάνηκε και στις συνέχειες της. Τον Αύγουστο του 2011 ανακοινώθηκαν σχέδια για μια νέα σειρά 13 επεισοδίων με τίτλο Cosmos: A Spacetime Odyssey, με εκσυγχρονισμένα ειδικά εφέ και ενημερωμένες επιστημονικές ανακαλύψεις. Η σειρά έκανε πρεμιέρα στις 9 Μαρτίου 2014 στο Fox και την επόμενη ημέρα στο National Geographic Channel, με παρουσιαστή τον αστροφυσικό Νιλ ντεΓκρας Τάισον (Neil deGrasse Tyson) και παραγωγούς τους δύο εν ζωή αρχικούς δημιουργούς, την Ανν Ντρούιαν και τον Στίβεν Σότερ, μαζί με τον Σεθ ΜακΦάρλαν. Μια τρίτη σειρά από την ίδια ομάδα, το Cosmos: Possible Worlds, έκανε πρεμιέρα στις 9 Μαρτίου 2020 στο National Geographic, πάλι με παρουσιαστή τον Τάισον.
Τέσσερις και πλέον δεκαετίες μετά την πρώτη προβολή της, το Cosmos παραμένει σημείο αναφοράς για την επιστημονική τηλεόραση: απέδειξε ότι η κοσμολογία, η προέλευση της ζωής και η ιστορία της επιστήμης μπορούν να γίνουν μαζικό τηλεοπτικό γεγονός για εκατοντάδες εκατομμύρια θεατές, ανοίγοντας τον δρόμο για μια παράδοση εκλαΐκευσης που συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Σχόλια