Η ιστοσελίδα The Marginalian παρουσιάζει το βιβλίο «Jung vs Borg: Finding the Deeply Human in a Posthuman Age» του Γκλεν Σλέιτερ, το οποίο συνδέει την οικολογία, την ψυχολογία του βάθους, τη θεωρία συστημάτων και διάφορες μετακαρτεσιανές φιλοσοφίες. Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι ο πολιτισμικός κύκλος λατρείας του μετα-ανθρωπισμού έχει δημιουργήσει ένα διευρυνόμενο χάσμα ανάμεσα στην κατασκευή και την αυθεντικότητα, απώλεια πιο αυτογνωστικών και ψυχικών τρόπων ζωής, και αύξηση του άγχους και της κατάθλιψης.
Ο Σλέιτερ κάνει μια αναλογία με τη Ρέιτσελ Κάρσον: όπως το «Σιωπηλή Άνοιξη» αφύπνισε τη σύγχρονη οικολογική συνείδηση, έτσι χρειάζεται τώρα μια συνειδητή αφύπνιση από το επικίνδυνο όνειρο του μετα-ανθρωπισμού στο οποίο μας έχει νανουρίσει η Σίλικον Βάλεϊ. Όπως ο βιομηχανικός καπιταλισμός της εποχής της Κάρσον εμπορευματοποίησε τα οικοσυστήματα και τους φυσικούς πόρους, ο ψηφιακός καπιταλισμός έχει μετατρέψει τις νοητικές μας συνήθειες στο πολυτιμότερο εμπόρευμα της Γης. Η Κάρσον πρωτοπόρησε στην ολιστική οικολογία· ο σύγχρονός της Γιουνγκ πρωτοπόρησε στην ολιστική ψυχολογία που ίσως σώσει την ανθρώπινη ψυχή από τον θάνατο διά της εμπορευματοποίησης.
Ενώ έχουμε περισσότερη συνείδηση για τον εξωτερικό κόσμο και τις ενέργειες που απαιτούνται για την αποτροπή της κλιματικής καταστροφής, ο εσωτερικός κόσμος είναι άλλη υπόθεση. Η άφθονη πληροφορία προήγαγε την επιστημονική γνώση αλλά όχι την ανθρώπινη κατανόηση· μας άφησε ζαλισμένους, μπερδεμένους και αποπροσανατολισμένους.
Η προσοχή, το κίνητρο, η ταυτότητα, η αυτοεικόνα και η ικανότητα καθαρού συλλογισμού και βαθιάς φαντασίας επηρεάζονται όλα. Η ταχεία είσοδος των ψηφιακών τεχνολογιών σε κάθε πτυχή της ζωής διαταράσσει εμφανώς την «οικολογία του νου». Η τεχνόσφαιρα επικαλύπτει πλέον την οικόσφαιρα και η εικονικότητα έχει αρχίσει να εκτοπίζει την πραγματικότητα. Ο πόνος που προκύπτει παραδίδεται σε τεχνολογικές λύσεις, δημιουργώντας φαύλο κύκλο.
Η προτίμηση για ψηφιακούς τρόπους σχέσης, η διευρυνόμενη πίστη στην τεχνητή νοημοσύνη και η μονόπλευρη εκπαίδευση συνδυάζονται για να γεννήσουν αναγωγικές αντιλήψεις για την ψυχική ζωή. Το βαθιά ανθρώπινο υποτιμάται· κυριαρχεί σχεδόν αποκλειστικά ένας οριζόντιος άξονας συλλογής δεδομένων που απειλεί την κατακόρυφη εσωτερική κατανόηση. Το αποτέλεσμα είναι ένας κόσμος που πνίγεται στην πληροφορία και διψά για κατανόηση.
Στον πυρήνα αυτής της πολιτισμικής κρίσης βρίσκεται η συστημική κατακερμάτιση της εμπειρίας και η αποσύνδεση από τη ζωή του σώματος. Το σώμα μάς συνδέει με τη ζωή της Γης και του σύμπαντος· κάθε όμορφο πράγμα που αγγίζουμε, βλέπουμε και ακούμε είναι μια γλυκόπικρη υπενθύμιση ότι είμαστε θνητοί. Η αποσύνδεση τρέφεται από την άρνηση του θανάτου, από τις μυθολογίες αθανασίας των προγόνων μέχρι τα όνειρα της Σίλικον Βάλεϊ για επανασχεδιασμό της ανθρώπινης φύσης, μεταφόρτωση του νου σε ασώματες μηχανές και αναγωγή της ψυχής σε δεδομένο.
Ο Γιουνγκ προσφέρει αντίδοτο σε αυτή την επιζήμια αυταπάτη. Η κατανόηση των βαθών της ανθρώπινης φύσης αποτελεί αιχμηρό αντίλογο στις υποθέσεις του μετα-ανθρωπισμού και στη φούσκα ψυχικής αποσύνδεσης που τις τρέφει.
Ο ψυχισμός αυτορρυθμίζεται και οι αρχετυπικές μορφές πίσω από αυτόν αφορούν την εγκεφαλική δομή, την ανατομία και τα εξελικτικά πρότυπα αντίληψης και συμπεριφοράς, αλλά αντανακλούν επίσης μεγαλύτερους ρυθμούς του σύμπαντος. Ακόμη κι όταν ασπαστήκαμε τη λογική και την επιστήμη, ο αρχετυπικός κόσμος των μη ορθολογικών παρορμήσεων και των θρησκευτικών ιδεών συνεχίζει να επηρεάζει ασυνείδητα τις σκέψεις και τις πράξεις μας. Η κορυφαία συμβολή του Γιουνγκ ήταν η πρόσκληση να κατανοήσουμε τον ψυχισμό ως θεμέλιο κάθε αντίληψης, εμπειρίας, σκέψης, συναισθήματος και δράσης. Τα αρχέτυπα, τα συμπλέγματα, οι προβολές και οι ενδοβολές φωτίζουν τον τρόπο με τον οποίο τα όνειρα και οι φαντασιώσεις διαμορφώνουν ασυνείδητα τη ζωή μας, ενώ τέχνες και επιστήμες συγκροτούν ένα συλλογικό ασυνείδητο που διαμορφώνει τον πολιτισμό. Ο ψυχισμός περιέχει την αναζήτηση του αγγελικού, τις διεκδικήσεις του ζωικού σώματος και τις δομές που τα ενώνουν· οι συμβολικές εκφράσεις του πολιτισμού βασίζονται σε στοιχειώδη πράγματα όπως βουνά, ποτάμια, ήλιοι, φεγγάρια, φωτιά και βροχή, υπενθυμίζοντας τον αξεδιάλυτο δεσμό νου και κόσμου.
Η θεϊκή δύναμη απαιτεί θεϊκή ευθύνη, και αυτή αρχίζει με την αυτογνωσία που ριζώνει σε μια νηφάλια θεώρηση του ψυχισμού, με φωτισμό της σκιώδους πλευράς των εκούσιων επιδιώξεών μας. Η θέληση και η λογική δεν αρκούν για να αποτελέσουν έδρα σοφής δράσης· απαιτείται μια πολύ πιο διευρυμένη συνείδηση.
Χρειάζεται διάλογος με περιθωριοποιημένες πηγές γνώσης και με την πολιτισμική φαντασία που διαμορφώνει αυτόν τον διάλογο. Το αποτέλεσμα θα είναι μια «συν-δημιουργία»: μια σύμπραξη καινοτομίας, αυτογνωσίας και μιας κοσμολογίας που ταιριάζει στην εποχή, ικανή να μετριάσει και να διαμορφώσει τις τεχνολογίες μας αλλά και να γεννήσει ευκαιρίες πνευματικής ανανέωσης.
Μια επανέμψυχη θέαση της ύπαρξης αντιστρατεύεται την εμπορευματοποίηση των πάντων και αναγνωρίζει πνεύμα και ύλη όχι απλώς ως εξίσου σεβαστά αλλά ως αμοιβαία εξαρτώμενα. Το μεγάλο έργο της ύστερης νεωτερικότητας είναι να ενώσει ό,τι χώρισαν οι πνευματικές ενασχολήσεις του παλιού κόσμου και η υλιστική εστίαση του νέου. Η παραμελημένη πλευρά αρχίζει να κυβερνά το ασυνείδητο, ενώ η ίδια η γήινη διαδικασία προτείνει να ξαναβρούμε τη φύση ως πνεύμα και ως ύλη.
Χρειάζεται επίσης εμπιστοσύνη στα συναισθήματα: όπως παρατηρεί η Μάρθα Νούσμπαουμ, τα συναισθήματα δεν είναι μόνο καύσιμο του ψυχολογικού μηχανισμού αλλά μέρη του ίδιου του συλλογισμού. Η συναισθηματική νοημοσύνη ανοίγει την πόρτα στο βαθιά ανθρώπινο· η θλίψη και ο θυμός ζητούν διαπραγμάτευση, κατευνασμό ή απλώς περισσότερη προσοχή. Τα συναισθήματά μας είναι θεμέλιο της ανθρώπινης φύσης, η οποία είναι φράκταλ της Φύσης, και γι’ αυτό αποτελούν πρώτη ύλη της συν-δημιουργικής διαδικασίας. Η επιθυμία για πιο ικανοποιητικούς τρόπους ζωής, η οργή για ό,τι εκμεταλλευόμαστε και καταστρέφουμε, ο φόβος για ό,τι μας στρεσάρει και η ντροπή για τη συμμετοχή μας σε όλα αυτά μπορεί να είναι ο τρόπος του κόσμου να μας μιλήσει.
Ο ψυχισμός γεφυρώνει τις περιοχές της νοημοσύνης, το εσωτερικό και το εξωτερικό, το ανθρώπινο και το κοσμικό, τον θάνατο και τη ζωή. Δεν χρειάζεται πνεύμα που εγκαταλείπει κυριολεκτικά το σώμα ούτε φαντασιώσεις μεταφόρτωσης του νου· η ουσία της ψυχικής εμπειρίας που συσσωρεύεται στη ζωή σημαδεύει ό,τι κάνουμε και όλους γύρω μας.
Το χαμήλωμα του εγώ-φωτός επιτρέπει την αντίληψη ενός άλλου φωτός που ήταν πάντα στο βάθος. Ο μετα-ανθρωπισμός φωτίζει υπερβολικά το εγώ-φως της νόησης και της θέλησης, αδυνατεί να συμφιλιώσει την πνευματική έφεση με την ενστικτώδη βάση και συντομεύει αντί να επεκτείνει το ανθρώπινο πείραμα.
Ο Σλέιτερ εξερευνά και γιορτάζει το αντιπολιτισμικό κίνημα στα περιθώρια αυτής της τεχνο-έκστασης: τρόπους θέασης και ύπαρξης που αρνούνται να αποκλείσουν την ομορφιά, τον έρωτα και την υπέρβαση από την ανθρώπινη ιστορία, μια ιστορία που λέγεται στη γλώσσα της ψυχής και δεν ανάγεται σε δεδομένα.
Σχόλια