Ο Μπάνκσι (Banksy) είναι ένας ψευδώνυμος καλλιτέχνης του δρόμου, πολιτικός ακτιβιστής και σκηνοθέτης με έδρα την Αγγλία, που δεν έχει επιβεβαιώσει ποτέ δημόσια την ταυτότητά του. Ενεργός από τη δεκαετία του 1990, συνδυάζει τη σατιρική τέχνη του δρόμου και τα ανατρεπτικά επιγράμματα με μαύρο χιούμορ και γκράφιτι φτιαγμένο με χαρακτηριστική τεχνική στένσιλ. Τα έργα του, με πολιτικό και κοινωνικό σχολιασμό, έχουν εμφανιστεί σε δρόμους, τοίχους και γέφυρες σε όλο τον κόσμο. Η δουλειά του αναπτύχθηκε μέσα από την underground σκηνή του Μπρίστολ, όπου συνεργάζονταν καλλιτέχνες και μουσικοί.
Ξεκίνησε ως καλλιτέχνης γκράφιτι ελεύθερου χεριού από το 1990 έως το 1994, ως μέλος των DryBreadZ Crew του Μπρίστολ μαζί με τους Kato και Tes. Επηρεάστηκε από ντόπιους καλλιτέχνες και ήταν μέρος της ευρύτερης underground σκηνής της πόλης με τους Nick Walker, Inkie και 3D. Εκείνη την περίοδο γνώρισε τον φωτογράφο του Μπρίστολ Στιβ Λαζαρίδη (Steve Lazarides), ο οποίος άρχισε να πουλά έργα του και έγινε αργότερα ατζέντης του. Γύρω στο 2000 ο Μπάνκσι στράφηκε στο στένσιλ, όταν, όπως λέει, κρυβόταν από την αστυνομία κάτω από ένα απορριμματοφόρο και πρόσεξε τον σειριακό αριθμό φτιαγμένο με στένσιλ. Η πρώτη γνωστή μεγάλη τοιχογραφία του, The Mild Mild West, φιλοτεχνήθηκε το 1997 στο Μπρίστολ και δείχνει ένα αρκουδάκι να πετά κοκτέιλ μολότοφ σε τρεις αστυνομικούς των ΜΑΤ.
Τα στένσιλ του συνδυάζουν εντυπωσιακές και χιουμοριστικές εικόνες, συχνά με συνθήματα, και το μήνυμά τους είναι συνήθως αντιπολεμικό, αντικαπιταλιστικό ή αντιεξουσιαστικό. Ανάμεσα στα θέματά του βρίσκονται αρουραίοι, πίθηκοι, αστυνομικοί, στρατιώτες, παιδιά και ηλικιωμένοι. Από τις πρώτες εκθέσεις του ήταν το Existencilism στο Λος Άντζελες το 2002 και το Turf War σε αποθήκη του Λονδίνου το 2003, όπου ζωγράφισε πάνω σε ζώα· αν και η RSPCA έκρινε κατάλληλες τις συνθήκες, ακτιβίστρια για τα δικαιώματα των ζώων αλυσοδέθηκε σε κάγκελα σε ένδειξη διαμαρτυρίας. Παράλληλα μεταποίησε διάσημους πίνακες, όπως η «Λιμνούλα με τα νούφαρα» του Μονέ, στην οποία πρόσθεσε σκουπίδια και ένα καρότσι σούπερ μάρκετ, και τα «Nighthawks» του Έντουαρντ Χόπερ.
Το 2004 τύπωσε πλαστά χαρτονομίσματα των δέκα λιρών, αντικαθιστώντας το πρόσωπο της βασίλισσας με της πριγκίπισσας Νταϊάνα και την επιγραφή «Bank of England» με «Banksy of England». Μια μεγάλη δεσμίδα πετάχτηκε στο πλήθος του καρναβαλιού του Νότινγκ Χιλ και κάποιοι προσπάθησαν να ξοδέψουν τα χαρτονομίσματα σε καταστήματα, ενώ η αναπαραγωγή τέτοιων εικόνων αποτελεί ποινικό αδίκημα σύμφωνα με τον βρετανικό νόμο περί πλαστογραφίας. Την ίδια χρονιά δημιούργησε το μεταξοτυπικό έργο Napalm, όπου η Phan Thi Kim Phuc, κορίτσι που φωτογραφήθηκε κατά τον πόλεμο του Βιετνάμ, εμφανίζεται να ουρλιάζει ενώ ο Ρόναλντ ΜακΝτόναλντ και ο Μίκυ Μάους την κρατούν από το χέρι. Το 2005, σε ταξίδι του στα παλαιστινιακά εδάφη, δημιούργησε εννέα εικόνες πάνω στο τείχος της Δυτικής Όχθης.
Το 2006 η έκθεση Barely Legal στο Λος Άντζελες περιλάμβανε έναν ζωντανό ελέφαντα βαμμένο με ροζ και χρυσό μοτίβο ταπετσαρίας, με σκοπό να στρέψει την προσοχή στη φτώχεια στον κόσμο· μετά από καταγγελίες ακτιβιστών, ο ελέφαντας εμφανίστηκε άβαφος την τελευταία ημέρα. Στην ίδια έκθεση παρουσίασε τη βασίλισσα Βικτωρία ως λεσβία και σατιρικά έργα που ενσωμάτωναν τέχνη των Άντι Γουόρχολ και Λεονάρντο ντα Βίντσι. Εκπρόσωποι της οργάνωσης Keep Britain Tidy χαρακτήρισαν το έργο του απλό βανδαλισμό, λέγοντας ότι η τέχνη του δρόμου εξιδανικεύει ό,τι στην ουσία είναι βανδαλισμός.
Παρά τις αντιδράσεις, τα έργα του άρχισαν να σημειώνουν ρεκόρ σε δημοπρασίες: το 2006 έξι μεταξοτυπίες με την Κέιτ Μος σε στυλ του Γουόρχολ πουλήθηκαν από τον οίκο Sotheby's για 50.400 λίρες, πολλαπλάσια της εκτίμησης, και τον Δεκέμβριο ο δημοσιογράφος Μαξ Φόστερ επινόησε τον όρο «φαινόμενο Μπάνκσι» για την αυξανόμενη ζήτηση γύρω από άλλους καλλιτέχνες του δρόμου. Το 2007 το Bombing Middle England ξεπέρασε τις 102.000 λίρες, ενώ ο ίδιος ανάρτησε στην ιστοσελίδα του εικόνα δημοπρασίας με τη φράση «Δεν μπορώ να πιστέψω ότι ηλίθιοι αγοράζετε πραγματικά αυτό το σκατό». Την ίδια χρονιά, η Transport for London έσβησε την εκδοχή του από το Pulp Fiction με τον Σάμιουελ Λ. Τζάκσον και τον Τζον Τραβόλτα να κρατούν μπανάνες αντί για όπλα, υποστηρίζοντας ότι το γκράφιτι δημιουργεί κλίμα εγκατάλειψης και ενθαρρύνει την εγκληματικότητα· ο Μπάνκσι ξαναζωγράφισε το σημείο, με τους ηθοποιούς να κρατούν αληθινά όπλα αντί για μπανάνες, αλλά να φορούν στολές μπανάνας.
Το 2008 διοργάνωσε το The Cans Festival σε σήραγγα κοντά στον σταθμό London Waterloo, προσκαλώντας καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο να ζωγραφίσουν ελεύθερα. Το 2009 η έκθεση Μπάνκσι vs Bristol Museum στο μουσείο του Μπρίστολ προσέλκυσε περισσότερους από 300.000 επισκέπτες σε δώδεκα εβδομάδες. Το 2013 η σειρά Better Out Than In στην πόλη της Νέας Υόρκης περιλάμβανε έναν πάγκο κοντά στο Σέντραλ Παρκ όπου αυθεντικά έργα του πωλούνταν μόλις 60 δολάρια το ένα, χωρίς σχεδόν κανείς να τα προσέξει, καθώς και ένα γλυπτό του Ρόναλντ ΜακΝτόναλντ με άστεγο να γυαλίζει τα παπούτσια του. Το 2015 δημοσίευσε βίντεο από τη Λωρίδα της Γάζας, όπου ζωγράφισε ένα γατάκι πάνω σε ερείπια σπιτιού που καταστράφηκε από αεροπορική επιδρομή, ενώ άνοιξε και το Dismaland, μια σκοτεινή παρωδία θεματικού πάρκου στο Weston-super-Mare. Το 2017 χρηματοδότησε το Walled Off Hotel στη Βηθλεέμ, με δωμάτια που βλέπουν στο τείχος, και το 2018 ένα έργο του με αρχικό τίτλο Girl with Balloon πωλήθηκε για περισσότερο από ένα εκατομμύριο λίρες· καθώς έπεφτε το σφυρί, ήχησε συναγερμός μέσα στην κορνίζα.
Το 2010 ο Μπάνκσι σκηνοθέτησε και πρωταγωνίστησε στο ντοκιμαντέρ Exit Through the Gift Shop, που έκανε πρεμιέρα στο φεστιβάλ Sundance και προτάθηκε για Όσκαρ καλύτερου ντοκιμαντέρ.
Σχόλια